VI SA/Wa 170/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz V. Sp. z o.o. z siedzibą w S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z 6 lipca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (nazywany dalej "ZUS"), na podstawie art. 109 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm., dalej: "ustawa o świadczeniach") zwrócił się do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: Dyrektor OWNFZ) z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego S. B. (dalej nazywanego "uczestnikiem") z tytułu wykonywania przez uczestnika pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz płatnika "V." Sp. z o.o. w okresie od 4 marca do 13 marca 2008 r. W swoim wniosku ZUS przekazał informację, że płatnik nie dokonał z powyższego tytułu zgłoszenia uczestnika do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Nadto wskazał, że uczestnik we wskazanym wyżej okresie posiadał inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Ustalono również, że przedmiotowa umowa miała charakter umowy zlecenia i z tego tytułu, z uwagi na zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych o okresach jej trwania, ubezpieczony – S. B. powinien zostać zgłoszony tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. W rozpatrywanym okresie obowiązywała ustawa z dnia 27 sierpnia 2007 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zgodnie z brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) tejże ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które były osobami wykonującymi pracę między innymi na podstawie umowy zlecenia albo nienazwanej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu. W konsekwencji, decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 109 ust. 1 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 164 poz. 1027 z późn. zm.) oraz art. 104 Kpa. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ stwierdził, że S. B. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 4 marca 2008 r. do dnia 13 marca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano między innymi, że obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób wskazanych w przepisie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, stosownie do treści art. 69 ust. 1 tej ustawy powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Jak wskazał Dyrektor OWNFZ, przedstawiona przez płatnika umowa o dzieło, zawarta z uczestnikiem, stanowi faktycznie umowę o świadczenie usług, a więc dotyczy wykonania czynności, co wypełnia definicję art. 734 § 1 k.c. w związku z art. 750 k.c. Spółka "V." Sp. z o.o. wniosła odwołanie od decyzji organu I instancji, wskazując na naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, poprzez przyjęcie, że uczestnik podlegał objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym. Spółka wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez stwierdzenie, że nie jest zobowiązana do opłacenia składek zdrowotnych S. B. bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (nazywany dalej "Prezesem NFZ") decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 3 w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej "Kpa."), po rozpatrzeniu powyższego odwołania umorzył postępowanie odwoławcze. Zdaniem organu, o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) decyzje ZUS są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik, w rozpatrywanej sprawie "V." Sp. z o.o., nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa. Wnosząc odwołanie ww. Spółka nie wykazała, na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania. W ocenie Prezesa NFZ, powołującego się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia 11 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 378/10, "V." Sp. z o.o. nie posiadała interesu prawnego pozwalającego na skuteczne wniesienie odwołania, a jedynie interes faktyczny. Dlatego też organ nie znalazł podstaw, aby uznać skarżącą za stronę postępowania odwoławczego, co uczyniło postępowanie bezprzedmiotowym i podlegającym umorzeniu. Pismem z dnia 5 grudnia 2011 r. "V." Sp. z o.o. z siedzibą S. (nazywana dalej "skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] listopada 2011 r., wnosząc o jej uchylenie w całości. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 28 Kpa., poprzez przyjęcie, że jako płatnik nie ma interesu prawnego w zaskarżeniu decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. B., a tym samym nie jest stroną postępowania; - art. 105 § 1 Kpa., poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie i umorzenie postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż posiada ona interes prawny w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym S. B., albowiem rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie dotyczy sfery prawnej dwóch podmiotów, a mianowicie uczestnika jako ubezpieczonego oraz skarżącej jako płatnika składek. Podała, że objęcie ww. osoby obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, skutkowało w myśl art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, uzyskaniem przez skarżącą statusu płatnika. Zdaniem skarżącej, uznanie ją za płatnika wpłynęło na jej sferę prawną, gdyż nałożyło na nią szereg obowiązków nie tylko w zakresie obliczenia, pobrania i odprowadzenia składek, ale i w zakresie zgłoszenia danej osoby do ZUS. Nadto skarżąca wskazała, że w dotychczasowym postępowaniu była traktowana jako strona. Organ doręczał jej wszelką korespondencję, wzywał do przedstawiania stosownych dokumentów i pouczył o możliwości brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania. Zdaniem skarżącej, zajęcie przez Prezesa NFZ odmiennego stanowiska w tej kwestii, stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Dodała, że w przypadku pojawienia się jakichkolwiek wątpliwości w zakresie legitymacji do działania w charakterze strony, należy je rozstrzygnąć na korzyść podmiotu domagającego się uznania go za stronę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 14 marca 2012 r. skarżąca ustosunkowała się do odpowiedzi na skargę. Podtrzymała swoje wcześniejsze stanowisko, że zaskarżona decyzja dotyczy jej obowiązków, a to przesądza o uznaniu jej za stronę postępowania prowadzonego w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby, związanej ze skarżącą umową zlecenia. Organ uznał, iż skarżąca nie jest stroną prowadzonego postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa. Skarżąca, zdaniem organu, składając odwołanie nie wykazała na czym polegać miało naruszenie jej interesu prawnego, co statuowałoby ją jako stronę postępowania. W konsekwencji odmówiono skarżącej prawa strony w żądaniu uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Stanowisko to, w ocenie Sądu, jest błędne. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 Kpa. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku skarżącej. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo - administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw, a prowadzonym postępowaniem. Przy ocenie interesu prawnego płatnika w przedmiotowej sprawie do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą związana jest umową zlecenia na wykonanie określonej w tej umowie pracy. Jak wynika z przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepis Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące. Zgodnie z przepisem art. 85 ust. 4 ww. ustawy za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczeniu usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Osoby o jakich mowa w ww. przepisie są obowiązane bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianym dla składek na ubezpieczenie społeczne (art. 87 ust. 1 ww. ustawy), a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. W myśl art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że osoba związana z zamawiającym umową zlecenia podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, chyba że podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż podmiot pobierający i odprowadzający stosowne składki uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne osoby, z którą zawarł umowę zlecenia. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu wpływa zatem wprost na sferę prawną pobierającego i odprowadzającego składki, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową zlecenia. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: płatnika składek i wykonującego pracę w ramach umowy zlecenia jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny w uczestnictwie w postępowaniu rozstrzygającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Co do istnienia interesu prawnego po stronie płatnika w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 951/10, 14 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1014/10, 20 października 2011 r., sygn. akt II GSK 1045/10 28 września 2011 r. II GSK 879/10 (opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącej do występowania w charakterze strony w postępowaniu odwoławczym dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Konsekwencją stwierdzenia, że skarżąca legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika z racji zawartej umowy zlecenia, jest uznanie jej prawa do udziału w postępowaniu w takim właśnie charakterze. Skarżąca powołując się na okoliczność, że jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne wykazała dostatecznie, iż jest legitymowana do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy rozpozna merytorycznie sprawę uwzględniając, że skarżącej powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie o objęcie S. B. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.