VI SA/Wa 1961/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej J. L. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia - na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Jo. L., utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie ustalenia podlegania w/w obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 2 marca 2008 r. z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu [...] września 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] na podstawie 109 ustawy o świadczeniach wystąpił do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu J. L. Prezes wskazał, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. W myśl art. 66 ust. 1 pkt 20 w/w ustawy obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają studenci i uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1; Ponadto zgodnie z art. 66 ust. 2, status członka rodziny osoby ubezpieczonej oraz status członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28, 30 i 33. Organ podał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w okresie od 23 sierpnia 2010 r. do 4 listopada 2010 r. przeprowadził u płatnika składek P. Z. T. kontrolę okresową w trakcie której ustalono, że J. L. w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2009 r. miała przyznane stypendium sportowe, jednocześnie była studentką UMCS w Lublinie. Ponadto od 3 marca 2008 r. została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia społecznego u innych płatników składek. P. Z. T. poinformował, że J. L. w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 2 marca 2008 r. legitymowała się tytułem do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jako student oraz członek rodziny osoby ubezpieczonej. Prezes stwierdził, iż z danych zgromadzonych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych wynika, że w/w była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny od 1 stycznia 1999 r. do 11 kwietnia 2007 r. Zgodnie z art. 5 pkt 3 lit a ustawy o świadczeniach, za członka rodziny uważa się dziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli kształci się dalej - do ukończenia 26 lat, natomiast jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku. W dniu 11 kwietnia 2007 r. J. L. ukończyła 26 lat, tym samym przestała być objęta ubezpieczeniem jako członek rodziny osoby ubezpieczonej. Organ nie zgodził się z zarzutem, iż J. L. nie mogła podlegać obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pobierania stypendium sportowego ponieważ w okresie od 1 stycznia 2007 r. do 2 marca 2008 r. była studentką UMSC w Lublinie. Stwierdził, iż zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach posiadanie statusu członka rodziny zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego m.in. studenta. Niemniej jednak, w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2, którzy są zwolnieni z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Organ stwierdził, iż J. L. przestała być ubezpieczona jako członek rodziny w dniu 12 kwietnia 2007 r. Organ wskazał na treść art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach w myśl którego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 i 22 ww. ustawy, powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Natomiast obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Organ zauważył, że J. L. nie była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako student i posiadała inny tytuł do objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym - pobierała stypendium sportowe. Z uwagi na powyższe Prezes NFZ uznał, że w okresie wskazanym w sentencji decyzji J. L. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. L., zwana dalej skarżącą, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania Podniosła zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 20, pkt 23 oraz art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 24 sierpnia 2004 r. świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz. U. 2008 r., Nr 164, poz.1027 ze zm.), przez ich błędną wykładnię, która spowodowała przyjęcie, że w okresie od 1 stycznia 2007 do 2 marca 2008 r. podlegała objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. uczestnik postępowania poparł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję wyłącznie pod kątem zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego, przy czy stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skargę w tej sprawie należało uwzględnić, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów niż podnoszone przez skarżącą. W szczególności Prezes NFZ, który w myśl zasady dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego (art. 15 kpa), skutkiem odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnej obowiązany był rozpoznać sprawę na nowo w jej całokształcie, wyjaśniając stosownie do przepisów art. 7,77 § 1, 80 107 § 3 kpa wszystkie istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktycznoprawne, nie wywiązał się z tego zdania. Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. Prezes NFZ umorzył postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika P. Z. T. i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącą J. L. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika, który jest stroną w sprawie i winien mieć z tego powodu zapewniony w niej udział we wszystkich stadiach procesowania. Skutkiem umorzenia postępowania odwoławczego został natomiast z tej sprawy wyeliminowany. W ocenie Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, stanowisko organu, odmawiające płatnikowi P. Z. T. przymiotu strony w sprawie, które legło u podstaw tego umorzenia jest błędne. Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia dotyczy wbrew stanowisku organu interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 kpa. Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym, między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna ) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym warunkowany istnieniem interesu prawnego ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05). Oceniając interes prawny płatnika w postępowaniu dotyczącym objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego należy zatem brać pod uwagę przepisy materialnoprawne regulujące wszystkie kwestie związane z realizacją/wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS. W szczególności zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. W myśl natomiast art. 73 pkt 6 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Jak stanowi art. 85 ust. 13 ustawy o świadczeniach opiekli zdrowotnej za osobę, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium. Stosownie zaś do art. 87 ust. 1 cyt. ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, pkt 2-33 i 35 oraz w art. 68 są opłacane i ewidencjonowane w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, (z zastrzeżeniem pkt 2), który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu. Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy o s.u.s. wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż dana osoba pobierała stypendium sportowe, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba ta podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż wypłacający stypendium uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne pobierającego to stypendium. Rozstrzygnięcie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną skarżącego, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres wypłacania stypendium. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa bowiem na sfery prawne dwóch podmiotów: płatnika składek i ubezpieczonego. Zatem obie strony - ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na marginesie tylko wskazać należy, że interes prawny płatnika do występowania w charakterze strony jest niekwestionowany w sprawach podatkowych oraz w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych. Brak jakichkolwiek podstaw, aby uznać, iż w sprawach dotyczących ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu pozycja płatnika składek jest odmienna. Z omawianych względów Sąd uznał, że organ z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego płatnika do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym J. L. Dysponuje on bowiem prawem refleksowym wynikającym z ustalenia obowiązku w/w podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego i wpływu tego ustalenia w sferę obowiązków płatnika składek w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji w tym zakresie. Skoro zatem płatnik, uczestnik postępowania, który na rozprawie poparł złożoną przez J. L. skargę, legitymuje się przymiotem strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji pobierania stypendium sportowego, a w konsekwencji prawa i obowiązki płatnika są sporne między stronami tego postępowania, miał prawo wziąć w postępowaniu tym udział. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony, według której organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia. W postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją organu dnia 29 lipca 2011 (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu przyznanego stypendium sportowego zasada ta została naruszona, gdyż – jak wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, a mianowicie T., który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącej. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym, zatem brak tego udziału nie wynikł z jego winy, tylko był następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została w tej sytuacji przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 kpa. Stosownie do tego przepisu w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Należy dodać, że zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Z kolei stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Skoro wykazano wyżej, że T. jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, to umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze organ pozbawił go udziału w sprawie na etapie rozpoznania jej w drugiej instancji, czym naruszył zasadę zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 kpa). Stwierdzenie omówionego naruszenia uprawnia Sąd do odstąpienia od merytorycznego ustosunkowania do zarzutów skargi, albowiem skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 kpa (to jest w realiach tej sprawy z udziałem zarówno skarżącej jak i płatnika). Ponownie rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej organ rozpozna merytorycznie sprawę mając na uwadze, iż skarżącemu powinien przysługiwać status strony w postępowaniu w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym pobierającego stypendium sportowe. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c), art. 152 i art. 200 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.