VI SA/Wa 1992/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA – Ewa Frąckiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku E.K. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego p o s t a n a w i a : przywrócić termin do wniesienia skargi E. K. (dalej jako "skarżący") reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył za pośrednictwem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia skargę na decyzję tego organu z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Wraz ze skargą skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do Sądu, wskazując iż w toku prowadzonego postępowania administracyjnego jego pełnomocnik powiadomił organ o zmianie adresu do korespondencji, a mimo to organ przesłał zaskarżoną decyzję na nieaktualny adres. W ocenie skarżącego, w świetle przedstawionych okoliczności, organ w sposób nieprawidłowy zastosował przepisy dotyczące domniemania doręczenia. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie jej po ustawowym terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) dalej cyt. jako "p.p.s.a." czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna, przy czym, w przypadku jeżeli strona nie dokonała czynności bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 p.p.s.a.). Tryb złożenia wniosku szczegółowo reguluje art. 87 p.p.s.a. W myśl § 1 pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast § 2 stanowi, że w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy o jakiej mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zarówno w nauce postępowania administracyjnego, jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, panuje zgodność, że oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. (J.P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 149). O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku - por. postanowienie NSA z dnia 2 października 2002 r., V SA 793/02 (M.Pr. 2002, nr 23, s. 1059). W ocenie Sądu, przy rozpoznaniu niniejszego wniosku istotne znaczenie ma też przepis art. 61 § 4 k.p.a., zgodnie z którym o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami postępowania. Z chwilą wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu na organie administracji ciąży obowiązek zapewnienia stronie czynnego udziału w każdej fazie postępowania w taki sposób, aby strona mogła uczestniczyć zarówno w zbieraniu materiału dowodowego jak i mieć możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Wszczęcie postępowania zobowiązuje również organ do wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem sprawy. Organy czuwają też nad tym by strony nie poniosły szkody z tytułu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada kontroli i nadzoru nad przestrzeganiem prawa w postępowaniu oraz zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy zarówno przy uwzględnieniu interesu społecznego jak i słusznego interesu obywateli. Warunkiem prawidłowego wszczęcia postępowania administracyjnego jest również doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania i innej korespondencji w sposób określony w art. 40-49 k.p.a. Rozpoznając niniejszy wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, należy zwrócić uwagę, iż z akt administracyjnych sprawy wynika, że pierwsze pismo skierowane do skarżącego jest datowane na dzień 3 września 2014 r. Skarżący został w nim poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o prawie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Na tę okoliczność organ przywołał art. 10 kpa. W odpowiedzi na niniejsze wezwanie zostało przesłane do organu stanowisko skarżącego w sprawie, wraz informacją, o reprezentowaniu go przez pełnomocnika. Sąd podkreśla, iż zgodnie z art. 41 k.p.a., w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2 art. 41). Ugruntowany jest w orzecznictwie sądowym i doktrynie prawa administracyjnego pogląd, zgodnie z którym zastosowanie art. 41 § 2 k.p.a. jest możliwe jedynie wówczas, gdy strona została prawidłowo pouczona o skutkach wypływających z niedopełnienia obowiązku normowanego w art. 41 § 1. Wynika to z ogólnej zasady określonej w art. 9 k.p.a., stanowiącym, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Niedopełnienie tych obowiązków przez organ stanowi naruszenie prawa. Należy stwierdzić, że obowiązkiem organu jest pouczenie strony przy pierwszym doręczeniu o treści art. 41 k.p.a. W orzecznictwie i doktrynie dominuje bowiem pogląd, że wszczynając postępowanie organ administracji publicznej obowiązany jest ustalić adres do doręczeń oraz pouczyć stronę o obowiązku poinformowania o zmianie adresu i o konsekwencjach prawnych określonych w art. 41 § 2 k.p.a. (por. wyroki NSA z dnia 7 stycznia 2000 r., sygn. akt V SA 1084/99, LEX nr 49299, oraz z dnia 12 września 2006 r., sygn. akt I OSK 1369/05, dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl a także oraz J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011, s. 249, wyrok NSA z dnia 12 września 2006 r., I OSK 1369/05, LEX nr 321137, wyrok NSA z dnia 23 września 2005 r., I OSK 43/05, LEX nr 194724, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 29 lutego 2012 r., II SA/Po 1181/11, LEX nr 1123230, wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2011 r., II SA/Wa 1330/11, Wspólnota z 2011 r., nr 43, s. 49, wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 października 2010 r., II SA/Wa 943/10, LEX nr 755497, A. Wróbel: Komentarz aktualizowany do art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX, G. Łaszczyca: Komentarz aktualizowany do art. 41 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). Zasadnie podkreśla się przy tym, że "na organie administracji spoczywa obowiązek pouczenia strony o treści przepisu art. 41 § 1 i § 2 k.p.a., natomiast brak pouczenia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, powodujące jednocześnie nieskuteczność prawną doręczenia pod dotychczasowym adresem mimo zaniechania przez stronę powiadomienia o jego zmianie" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2010 r., II SA/Sz 806/10, LEX nr 754954). Sąd zauważa, że w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego brak jest pouczenia strony o obowiązku powiadomienia o każdej zmianie adresu (art. 41 § 1 k.p.a.) i o skutkach dla strony z tym związanych. Zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów realizacji zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania na podst. art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (wyrok NSA z 14 lutego 2012 r., sygn. akt I OSK 1169/11; LEX nr 1120577). Reasumując powyższe wywody organ wszczynając postępowanie z urzędu winien mieć na celu doprowadzenie do sytuacji, w której informuje stronę postępowania o przysługujących jej prawach, przy czym zawiadomienie to winno zawierać pouczenie o treści art. 41 § 1 k.p.a. oraz o skutkach niepoinformowania organu o zmianie adresu. Zastosowanie art. 41 § 2 k.p.a. jest możliwe jedynie wówczas, gdy strona została prawidłowo pouczona o skutkach wypływających z niedopełnienia obowiązku normowanego w art. 41 § 1. Wynika to z ogólnej zasady określonej w art. 9 k.p.a. Dlatego też organ w sprawie ninijeszej nie powinien powoływać się na okoliczność skutecznego zastępczego doręczenia zaskarżonej decyzji, o którym mowa w art. 44 k.p.a. Sąd ponadto zauważa, że w toku postępowania odwoławczego prowadzonego przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 27 kwietnia 2015 r. wskazał na zmieniony adres do korespondencji (w nagłówku oraz stopce pisma). Istotny jest również fakt, iż w świetle danych załączonych do wniosku o przywrócenie terminu wynika, iż ten sam pełnomocnik reprezentował skarżącego w innych postępowaniach administracyjnych prowadzonych przez organ odwoławczy i w każdym z nich wskazywał w korespondencji o zmianie adresu. Pomimo, iż z treści tego pisma nie wynika wprost informacja, o której mowa w art. 41 § 1 kpa, jednak w ocenie Sądu okoliczność ta powinna wywołać wątpliwość organu w zakresie adresu pełnomocnika skarżącego i powinna zostać wyjaśniona. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, iż skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi i na mocy art. 86 § 1 ppsa orzekł jak w sentencji.