VI SA/Wa 2133/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. L. W. – skarżący w niniejszej sprawie, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów. Skarżący, po doręczeniu mu pisemnego uzasadnienia wyroku, złożył do Sądu sporządzony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Z zawartych we wniosku informacji oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący sprowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną. Skarżący z tytułu zawarcia trzech umów o pracę uzyskuje łączne wynagrodzenie w wysokości 11.000 złotych brutto miesięcznie. Ponadto prowadzi działalność gospodarczą, z której w 2016 r., przy przychodach w kwocie 242.881,24 złotych, poniósł stratę w wysokości 20.991 złotych (załączono PIT-36 za rok 2016 z załącznikiem PIT/B potwierdzający powyższe). Ponadto skarżący złożył oświadczenie, że posiada środki pieniężne w wysokości 15.000. Z kolei żona skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.425 złotych. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 8 stycznia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Jak wskazał w uzasadnieniu wydanego postanowienia, nie można uznać, że przy osiąganych przez skarżącego dochodach oraz posiadanych środkach pieniężnych nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Referendarz dodał, odnosząc się do argumentacji skarżącego, zgodnie z którą wniosek o prawo pomocy składa nie ze względu na trudną sytuację materialną, ale z uwagi na odmowę sporządzenia przez wszystkich adwokatów i radców prawnych, do których się zwrócił, skargi kasacyjnej od ww. wyroku, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zarzucił mu sprzeczność z art. 45 § 1 Konstytucji RP i wniósł o jego uchylenie i wydanie orzeczenia reformatoryjnego zgodnie z wnioskiem. Uznał, że wprawdzie wydane postanowienie nie narusza formalnie przepisów o zasadach udzielania stronie pomocy w trybie art. 246 i dalsze ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jednakże narusza zasadę prawa do sądu, ponieważ uniemożliwia skarżącemu wniesienie skutecznie skargi kasacyjnej mającej na celu wykazanie wadliwości orzeczenia Sądu. Zdaniem skarżącego, żaden przepis ww. ustawy nie stanowi o zakazie ustanowienia pełnomocnika z urzędu z innych przyczyn niż trudna sytuacja materialna strony wnioskującej o udzielenie pomocy. Sąd jest uprawniony do stosowania przepisów ustawy zasadniczej, a ta jest aktem wyższego rzędu gwarantującym prawa i wolności obywatelskie. W ocenie skarżącego, ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera regulacji przystających wprost do stanu faktycznego niniejszej sprawy, co nie znaczy, że zakazuje Sądowi uwzględnienie wniosku o ustanowienie pełnomocnika celem sporządzenia skargi z innych przyczyn niż sytuacja materialna strony. Sąd zarządzeniem z 15 lutego 2018 r. wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów (oświadczeń) potwierdzających fakt otrzymanych przez niego od profesjonalnych pełnomocników odmów (rezygnacji) sporządzenia w imieniu skarżącego skargi kasacyjnej, w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania sprzeciwu w oparciu o zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy. Z kolei zarządzeniem z 10 kwietnia 2018 r., uwzględniając prośbę skarżącego, Sąd udzielił dodatkowego czternastodniowego terminu na złożenie dokumentów potwierdzających okoliczności wskazane w sprzeciwie. Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania niniejszego postanowienia skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów, przedstawił natomiast zwolnienia lekarskie, obrazującego jego niedyspozycję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak wynika z akt sprawy postępowanie sądowoadministracyjne, w ramach którego skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zostało wszczęte w dniu 16 września 2016 r. wobec tego zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie częściowym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Świadczy o tym również użycie przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże". W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również w doktrynie określenie to rozumiane jest jako obowiązek wnioskodawcy udowodnienia, przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji określonej w ww. przepisach (postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17, z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17, z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Ponadto jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. Aspekt materialny strony stanowi zatem podstawę oceny przesądzającej o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie wskazanym przez wnioskodawcę. Oceniając przedstawiony przez wnioskodawcę stan majątkowy stwierdzić należy, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego. Natomiast argumentacja towarzysząca złożonemu wnioskowi oraz powtórzona w sprzeciwie, zgodnie z którą skarżący wnioskuje o prawo pomocy nie ze względu na trudną sytuację materialną, ale z uwagi na odmowę sporządzenia przez adwokatów i radców prawnych, do których się zwrócił, skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku, nie może stanowić przesłanki, o której mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., bowiem nie dotyczy ona możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania. Podnoszona przez skarżącego okoliczność odmowy sporządzenia w jego imieniu skargi kasacyjnej przez profesjonalnych pełnomocników jest zatem nieistotna dla rozstrzygnięcia dotyczącego jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy jednocześnie odmówić racji stanowisku skarżącego, że z uwagi na wspomnianą odmowę sporządzenia skargi kasacyjnej, jest on pozbawiony prawa do sądu. Aktualnie bowiem dostęp do usług prawniczych świadczonych przez profesjonalnych pełnomocników jest na tyle szeroki, że skarżący chcąc skutecznie zaskarżyć wyrok wydany w swojej sprawie, mógł postarać się o znalezienie radcy prawnego poza miejscem swojego zamieszkania, w większym ośrodku miejskim, skoro, jak twierdzi, dysponuje środkami pieniężnymi, który podjąłby się sporządzenia skargi kasacyjnej w imieniu skarżącego. W tym stanie rzeczy nie można uznać jakoby skarżący wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.