VI SA/Wa 2147/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Zaskarżoną w tej sprawie ww. uchwałą z [...] lipca 2017 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej Prezydium NRA, organ odwoławczy), działając w trybie przepisów art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2016, 1999 j.t. ze zm.), dalej poa i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w S. (dalej ORA, organ I instancji) z [...] kwietnia 2017 r. o skreśleniu, na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, A.S. (dalej skarżący) z listy adwokatów Izby Adwokackiej w S. U podstaw powyższego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że skarżący mimo wpisania go przez ORA uchwałą nr [...] z [...] października 2015 r. na listę adwokatów w dalszym ciągu (tak jak w dacie wpisu) zajmuje stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w R., a zapytany czy i w jakim terminie zamierza rozpocząć wykonywanie zawodu adwokata pismem z [...] września 2016 r. poinformował, że nie jest w stanie podać konkretnej daty tego rozpoczęcia. W tym stanie rzeczy ORA uznała, że w sytuacji deklarowanego przez skarżącego wykonywania zawodu komornika po uzyskaniu wpisu na listę adwokatów zachodzi negatywna przesłanka wpisowa wywiedziona z art. 72 ust. 1 pkt 4 poa. Norma prawna wynikająca z wykładni tego przepisu stanowi bowiem negatywną przesłankę posiadania w jednym czasie podwójnego statusu – pozostawania na liście adwokatów i zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, ścigania czy wykonywania zawodu notariusza. Nabycie prawa do wykonywania zawodu skutkuje wpisem na listę adwokatów i uzyskaniem statusu adwokata, który jest stały niezależnie od tego czy faktycznie ten zawód jest wykonywany, a ustawa Prawo o adwokaturze nie uzależnia skreślenia z listy od faktycznego wykonywania zawodu adwokata. W odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący przyznał, że "do chwili obecnej" nie zdecydował się na rozpoczęcie wykonywania zawodu adwokata i z "tych też względów" nie zrezygnował dotychczas z wykonywanego zawodu komornika. Uważa jednak podjętą przez ORA uchwałę za sprzeczną z prawem, gdyż ogranicza ona wynikającą z przepisów art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 i 66 ust. 1 pkt 2 poa wolność wyboru zawodu adwokata, a nadto narusza art. 72 ust. 1 pkt 4 poa "którego restrykcyjną normę można stosować wyłącznie do osób czynnie wykonujących zawód adwokata wobec objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości". Prezydium NRA w ww. uchwale z [...] lipca 2017 r. nie zgodziło się z argumentacją odwołania. Powołało się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) zajęte w uzasadnieniu wyroku tego Sądu z 24 maja 2013 r. II GSK 302/12, które zdaniem organu stanowi wykładnię art. 72 ust. 1 pkt 4 poa. Zgodnie z tą wykładnią "usytuowanie komornika przy sądzie rejonowym i prowadzenie przez komornika czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości pozwala na zaliczenie zawodu komornika do pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości, pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości"; "...skreśleniu z listy adwokatów podlegają zarówno osoby, które objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęły wykonywanie zawodu notariusza po wpisaniu na tę listę, jak i osoby, które już w chwili wpisu zajmowały te stanowiska i nie zrezygnowały z nich". Organ odwoławczy przyjął w oparciu o powyższe, że skreśleniu z listy adwokatów na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 4 poa podlegają osoby, które w chwili wpisu na listę adwokatów zajmowały stanowisko komornika sądowego i nie rezygnowały z niego po wpisie. Skarżący zaskarżył powyższą uchwałę do Sądu. Tak samo jak w odwołaniu od uchwały pierwszoinstancyjnej w sprawie podniósł zarzut sprzeczności uchwały z prawem; według skarżącego uchwała ogranicza wynikającą z art. 65 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 65 i 66 ust. 1 poa wolność wyboru zawodu adwokata, a nadto narusza art. 72 ust. 1 pkt 4, który można stosować wyłącznie do osób czynnie wykonujących zawód adwokata wobec objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Uchwała prowadzi bezpodstawnie do pozbawienia skarżącego nabytego prawa wpisu na listę adwokatów niewykonujących zawodu, stanowiącego jedynie potwierdzenie uprawnień do jego wykonywania, tym samym ogranicza konstytucyjnie gwarantowaną wolność wyboru zawodu. Żaden przepis prawa nie nakłada na wpisanego na listę adwokatów obowiązku rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata i tym samym zrzeczenia się wykonywania zawodu komornika po uzyskaniu samego wpisu na listę, a przed rozpoczęciem wykonywania zawodu adwokata. Od regulacji nabycia prawa do wykonywania zawodu należy odróżnić regulację prawa do wykonywania zawodu. Sprawę wykonywania/niewykonywania zawodu ustawodawca pozostawił woli adwokata, nie wiążąc negatywnych skutków z faktu nie podjęcia wykonywania tego zawodu. W tej sytuacji skarżący podnosi brak podstaw prawnych do skreślenia z listy adwokatów niewykonujących zawodu w stosunku do osoby, która jako komornik uzyskała wpis na taką listę i nie podjęła się wykonywania tego zawodu. Zdaniem skarżącego ww. art. 72 ust. 1 pkt 4 poa ma na celu wyłącznie zapobieżenie sytuacji jednoczesnego wykonywania zawodu adwokata i sprawowania przez tego adwokata stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, a jego sankcja odnosi się wyłącznie do równoczesnego wykonywania zawodu adwokata i objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Gdyby intencją ustawodawcy było niedopuszczenie do sytuacji, w której na listę adwokatów niewykonujących zawodu wpisane są osoby wykonujące określoną działalność prawniczą, to będąc konsekwentnym uregulowałby tę kwestię w taki sposób jak w art. 26 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Stanowiący materialnoprawną podstawą jej podjęcia art. 72 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze (poa) nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku (m.in.) objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza. Status adwokata łączy się z wpisem danej osoby na listę adwokatów (wynika z tego wpisu). Aczkolwiek sam wpis nie uprawnia jeszcze do wykonywania czynności adwokackich – niezbędne jest do tego bowiem wyznaczenie siedziby zawodowej (art. 70 poa) oraz złożenie ślubowania (art. 5 poa) – jednak decyduje o tym statusie, także z tego powodu, że na tym właśnie etapie badane są przesłanki jego uzyskania (art. 65 i nast. poa). Działania polegające na wyznaczeniu siedziby zawodowej i złożeniu ślubowania są więc następstwem wpisu – umożliwiają podjęcie wykonywania zawodu adwokackiego, ale pozostają bez wpływu na status adwokata, który wynika z wpisu na listę. Skoro zatem, w myśl cytowanego wyżej art. 72 ust. 1 pkt 4 poa, skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach, o których mowa w tym przepisie (przepis ten dotyczy komornika, gdyż jego usytuowanie przy sądzie rejonowym i prowadzenie czynności egzekucyjnych w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości pozwala na zaliczenie zawodu komornika do "pomocniczego organu wymiaru sprawiedliwości", pomimo że nie jest on organem władzy sądowniczej i nie sprawuje wymiaru sprawiedliwości; decydujące znaczenie ma tu jednak specyfika wykonywania zawodu komornika, w szczególności organizacyjne i funkcjonalne powiązanie komornika z organami wymiaru sprawiedliwości – por. wyrok NSA z 18 grudnia 2012 r. II GSK 1899/11 i powołany tam wyrok NSA z 20 września 2007 r. II GSK 128/07), to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który uzyskał wpis na listę zajmując już w nich stanowisko i z tego stanowiska (tu komornika) nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – status adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. W świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 poa oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie – przykładowo został komornikiem i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc (jak w sprawie niniejszej) komornikiem, został wpisany na listę adwokatów i nadal pozostaje na tym stanowisku. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 74 ust. 1 pkt 4 poa. Nie ma więc powodów, żeby różnicować względem nich konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, czy do objęcia wskazanego stanowiska doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu sytuacjach mamy do czynienia z adwokatem obejmującym stanowisko w organach, o których mowa w omawianym przepisie art. 74 ust. 1 pkt 4 poa (tu stanowisko komornika). Inny sposób rozumienia analizowanego problemu prowadziłby do pytania, dlaczego adwokata, który objął stanowisko komornika (zaprzestając wykonywania zawodu adwokata), należy skreślić z listy adwokatów, a komornika, który wpisał się na listę adwokatów i dalej, mimo tego wpisu, zajmuje stanowisko komornika, należy na tej liście pozostawić. Trzeba przy tym baczyć na to, że adwokat po objęciu stanowiska komornika, w następstwie skreślenia, przestaje być adwokatem, natomiast komornik, który wpisał się na listę adwokatów i nie zrezygnował następnie ze stanowiska komornika, nie tylko uzyskuje status adwokata, ale nadal jest komornikiem. Wprawdzie bazując wyłącznie na językowej (literalnej) wykładni ww. art. 72 ust. 1 pkt 4 poa można dojść do wniosku, że przepis ten dotyczy tylko przypadków, w których wpis na listę adwokatów został dokonany wcześniej niż objęcie stanowiska, o którym mowa w tym przepisie i nie ma zastosowania do sytuacji odwrotnej, to jest w której osoba pełniąca to stanowisko uzyskała wpis na listę adwokatów, jednak w świetle wcześniejszych wywodów poprzestanie na tej wykładni prowadziłoby do stosowania tego przepisu w sposób sprzeczny z jego ratio legis. Ratio legis tego przepisu wydaje się być oczywiste – cel normy prawnej zawartej w tym przepisie sprowadza się do przeciwdziałania sytuacji, w której osoby zatrudnione – a ściślej obejmujące stanowiska – w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości czy organach ścigania, mogłyby równocześnie znajdować się na liście adwokatów. Dlatego odwoływanie się tylko do wykładni językowej art. 72 ust. 1 pkt 4 poa nie jest dla stosowania tego przepisu wystarczające; nie uwzględnia ona bowiem jego ratio legis. Czyni to natomiast wykładnia celowościowo-funkcjonalna i systemowa, prowadząc do wniosku, że intencją ustawodawcy nie było różnicowanie w tym przepisie sytuacji adwokata, który po wpisaniu na listę adwokatów obejmuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania i sytuacji adwokata, który przed wpisaniem takie stanowisko zajmował, jednak po uzyskaniu wpisu, nie zrezygnował z tego stanowiska (tj. jak w niniejszej sprawie dalej zajmuje stanowisko komornika i nie podejmuje się wykonywania zawodu adwokata). Z punktu widzenia prawidłowego pojmowania i działania instytucji komornika i adwokatury taka sytuacja jest niedopuszczalna, gdyż w praktyce skutkuje tym, że oto komornik wykonujący czynności egzekucyjne w związku z działalnością wymiaru sprawiedliwości i będący pomocniczym tego wymiaru organem, uzyskuje w tym samym czasie, niejako równolegle, prawo posługiwania się tytułem zawodowym "adwokat". Wykładnia celowościowo-funkcjonalna omawianego przepisu – użyta pomocniczo, pozwala uniknąć tych niewątpliwie trudnych do zaakceptowania konsekwencji jego stosowania, determinowanych wyłącznie wykładnią językową. Aczkolwiek ustawa Prawo o adwokaturze (poa), stanowiąc w art. 4b ust. 1 pkt 1, że adwokat nie może wykonywać zawodu, jeżeli pozostaje w stosunku pracy, a w art. 8a ust. 1 i 2 zwalniając adwokatów niewykonujących zawodu z obowiązku podlegania ubezpieczeniu od odpowiedzialności cywilnej, pozwala na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokata, a to sytuację obejmującą nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata i sytuację polegającą na jego wykonywaniu, jednak nie ma to istotnego znaczenia dla wykładni i stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 poa. Z przepisu tego nie wynika bowiem, żeby rygor skreślenia z listy adwokatów uzależniał on od wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokackiego przez adwokata, który objął stanowisko w organach przewidzianych w tym przepisie, bądź już je obejmując (jak w niniejszej sprawie) uzyskał w tym samym czasie wpis na listę adwokatów i mimo tego pozostał na tym stanowisku. W obu przypadkach mamy do czynienia z osobą, która legitymując się statusem adwokata jednocześnie objęła/dalej obejmuje stanowisko w tych organach. Przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 poa łączy natomiast z tą sytuacją sankcję skreślenia adwokata z listy adwokatów. W tym sensie Sąd nie dostrzega związku między dyspozycją tego przepisu a kwestią wykonywania/niewykonywania zawodu adwokackiego. Inaczej niż przepisy wzmiankowanej już wyżej, w ramach przytoczenia argumentacji skargi, ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (por. art. 28 ust. 1 pkt 2 tego aktu), ustawa Prawo o adwokaturze (poa) nie przewiduje zawieszenia prawa do wykonywania zawodu adwokata w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i organach ścigania (ustawa o radcach prawnych posługuje się sformułowaniem "podjęcia pracy" w tych organach). W sytuacji, gdy adwokat obejmuje takie stanowisko, bądź skutkiem wpisu na listę uzyskuje status adwokata w trakcie jego obejmowania (zajmowania) i po wpisie nie rezygnuje z tego stanowiska w odpowiednim – możliwym do zaakceptowania (rozsądnym) czasie, podlega skreśleniu z listy w trybie art. 72 ust. 1 pkt 4 poa. W nawiązaniu do powyższego należy zgodzić się ze skarżącym, że nabycie prawa do wykonywania zawodu adwokata (co wynika z wpisu na listę) nie powoduje automatycznie obowiązku jego wykonywania, jednak – zdaniem Sądu – w świetle tego przepisu uniemożliwia, pod rygorem skreślenia z listy, obejmowanie (zajmowanie) stanowiska w organach, o których w tym przepisie mowa. Utrzymywanie się tego stanu po wpisie (zajmowania stanowiska m.in. w organach wymiaru sprawiedliwości, w podanym gdy idzie o komorników sposobie rozumienia tego pojęcia) jest sprzeczne z tym przepisem i prowadzi do nieuniknionego w tej sytuacji skreślenia z listy. Przepis ten nie pozwala bowiem, żeby adwokat obejmował stanowisko w organach w nim wymienionych, a tak jest w przypadku skarżącego, który po wpisaniu się na listę adwokatów dalej obejmuje stanowisko komornika i jak wynika z materiałów tej sprawy nie przedsięwziął starań obliczonych na wykonywanie zawodu adwokata. Co więcej, nie wynika z nich, żeby skarżący w ogóle takie starania zamierzał w rozsądnym czasie od wpisu podjąć. Zatem zaskarżona uchwała Prezydium NRA (i uchwała pierwszoinstancyjna) o skreśleniu go z listy adwokatów nie może być postrzegana w tych warunkach jako przejaw ograniczenia wolności wyboru zawodu adwokata, czy pozbawienia praw nabytych, co podnosi skarżący w skardze do Sądu, skoro będąc wpisany na listę adwokatów i - mając ku temu odpowiedni czas - nie zrezygnował ze stanowiska komornika i nie podjął kroków, żeby zrealizować swoje prawo i zacząć wykonywać zawód adwokata. W każdym bądź razie z akt postępowania administracyjnego nic na ten temat nie wynika. Nie można zatem organom adwokatury zarzucić, że uniemożliwiły skarżącemu wykonywanie zawodu adwokata, czy też ograniczyły wolność wyboru zawodu adwokata. Z drugiej strony należy mieć też na uwadze treść art. 73 poa, zgodnie z którym adwokat skreślony z listy adwokatów z przyczyn wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 2 i 4-5 podlega na swój wniosek ponownemu wpisowi na listę, chyba że przestał odpowiadać warunkom przewidzianym w art. 65 pkt 1 i 2. Zatem w sytuacji, gdy odpadną przyczyny skreślenia, skarżący będzie miał otwartą drogę do ponownego wpisu na listę adwokatów. Skarżący powołał się w skardze (a wcześniej w odwołaniu) na wyroki sądowe inaczej traktujące o przedmiotowym problemie skreślenia z listy adwokatów. Sąd w tej sprawie nie jest nimi jednak związany, a z powodów wyżej szczegółowo podanych nie podzielił zarzutów skargi nawiązujących do tych wyroków. Z tych wszystkich względów, uznając bezzasadność zarzutów i argumentacji skargi, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.