VI SA/Wa 2148/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie z dnia [...] maja 2013 r., [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku uiszczenia części opłaty za szkolenie aplikanta adwokackiego p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu P. M. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący P. M. złożył w dniu [...] października 2013 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku uiszczania części opłaty za szkolenie aplikanta adwokackiego. Z zawartych we wniosku informacji wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z synem. Skarżący wskazał, że z żoną zawarł w 2004r. umowę majątkową małżeńską. Skarżący podkreślił, że z powodu przebytej operacji i złego stanu zdrowia nie jest obecnie w stanie pracować. Prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje stratę. Skarżący jest obciążony spłatą kredytu hipotecznego (rata miesięczna 3000 zł) oraz pożyczki (rata miesięczna 700 zł) Ponadto skarżący wskazał, że posiada mieszkanie o powierzchni 39 m2 obciążone kredytem hipotecznym w wysokości 159.000 zł. Syn skarżącego studiuje. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2013 r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie 14 dni: 1. wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie, 2. dokumentu potwierdzającego, że syn skarżącego posiada status studenta, 3. dokumentu potwierdzającego okoliczność zawarcia umowy majątkowej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy skarżącym a jego żoną, 4. dokumentów potwierdzających fakt dokonywania spłaty pożyczek i kredytów bankowych a nadto ich miesięczną wysokość, 5. dokumentów wskazujących wysokość dochodu uzyskanego przez skarżącego w roku bieżącym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na koniec września 2013 roku lub odnotowanej z tego tytułu straty - np. kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów na koniec, 6. dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2012 roku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał do Sądu pismo z dnia [...] grudnia 2013 r., w którym wskazał, że z tytuł prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2012 r osiągnął stratę w wysokości 5.035,63 zł, także do końca września 2013 r. poniósł stratę. Do pisma skarżący załączył: - wyciągi z dwóch rachunków bankowych skarżącego wskazujące na brak operacji na tych rachunkach, - legitymację studencką syna skarżącego, - zawartą pomiędzy skarżącym a jego żoną umowę majątkową małżeńską z dnia [...] listopada 2004 r. wyłączającą wspólność majątkową, - harmonogram spłat kredytu hipotecznego oraz kredytu konsumenckiego. Postanowieniem z dnia 27 marca 2014 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Referendarz sądowy stwierdził, że skoro skarżący nie przesłał żądanych dokumentów potwierdzających informację o stracie jaką w latach 2012 i 2013 poniósł skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to nie można ustalić, czy wypełnia on przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego. W sprzeciwie zwrócił uwagę, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego – wbrew opinii Referendarza sądowego jakoby skarżący nie uczynił zadość wezwaniu – pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. przesłał do Sądu żądane dokumenty. Zatem w ocenie wnioskodawcy – stanowisko referendarza sądowego, iż na podstawie zgromadzonych dokumentów brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – jest chybione. Wskazał także, że gdyby argumentacja była jednoznaczna, że wnioskodawca "nie zasługuje" na uwzględnienie jego wniosku – decyzja co odmowy przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych byłaby – w jego opinii - zasadna. Skarżący ponownie wskazał przyczyny, które według niego przemawiają za pozytywnym rozpatrzeniem wniosku, tj.: zły stan zdrowia skarżącego i nieuzyskiwanie przez wnioskodawcę dochodów wystarczających na uiszczenie opłaty sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżący nie przedłożył na wezwanie referendarza, a także nie dołączył do sprzeciwu dokumentów potwierdzających informacje o stracie jaką w latach 2012 i 2013 poniósł skarżący z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, np.: kopii zapisów z księgi przychodów i rozchodów z końca 2012 i 2013 rok (vide: pkt I.5 i pkt I.6 zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2013 r. – k. 24). Zdaniem Sądu powyższe wskazuje na fakt, że brak było możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bowiem Sąd - z powodu niezastosowania się skarżącego do zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 listopada 2013 r. – nie ma możliwości oceny stanu majątkowego skarżącego. Trzeba przy tym podkreślić, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia przez Sąd z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam uchyla się (pomimo wezwania) od złożenia niezbędnych do oceny tej sytuacji dokumentów. Zdaniem Sądu – skarżący, odstępując od złożenia wymaganych dokumentów, nie usunął wątpliwości, jakie budzi oświadczenie zawarte w złożonym przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym w ocenie Sądu - skarżący uniemożliwił dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Sąd podkreśla, że samo oświadczenie skarżącego wyrażone w sprzeciwie, o istnieniu podstawy do zwolnienia go od kosztów sądowych nie poparte rzetelnymi dowodami, czy też wyczerpującym wyjaśnieniem, do czego bezskutecznie wnioskodawca był wzywany, a czego nie wykonał w pełnym zakresie wezwania, w ocenie Sądu, jest niewystarczające do oceny przesłanek uzasadniających przyznanie stronie prawa pomocy. Okoliczności faktyczne podniesione w uzasadnieniu wniosku nie mogą być brane pod uwagę, bowiem nie wypełniają przesłanek art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż sąd ocenia sytuację majątkową wnioskodawcy, a nie zdrowotną. Nadmienić także należy, że jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest jej stan majątkowy. "Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest obowiązkiem sądu, jeśli osoba ta wykazała, że spełnia przesłanki z art. 246 § 1 (H. Knysiak-Molczyk /w:/ T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 631). Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że skarżący uchylił się od nadesłania żądanych dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.