VI SA/Wa 2265/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. ref. Katarzyna Bytner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2019 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na leczenie poza granicami kraju oddala skargę Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ") stwierdził, że nie istniały przesłanki do skierowania K. L. (dalej "Skarżąca") na przeprowadzenie operacji usunięcia ziarniniaka na fałdzie głosowym poza granicami kraju, tj. w A., Republika Federalna Niemiec, w dacie jej wykonania, tj. w 2011 r. Jako podstawę materialno-prawną swojej decyzji organ wskazał art. 26 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. nr 164 poz. 1027 ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach" w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 10 października 2014 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1491) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), dalej "k.p.a.", a także zawarte w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2013 r. (sygn. akt VI SA/Wa 1044/13) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II GSK 238/14) wskazania co do dalszego postępowania w sprawie. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. I. W dniach 14-16 września 2011 r. Skarżąca poddała się w A., Republika Federalna Niemiec operacji mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej laserem C02, przy zastosowaniu wentylacji dyszowej. W grudniu 2011 r. Skarżąca wniosła do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Dyrektor OW NFZ") o zwrot na jej rzecz kosztów ww. operacji, załączając do wniosku m.in. rachunki i potwierdzenia wpłat, dokumentujące poniesione przez nią koszty związane z leczeniem w Niemczech. Dyrektor OW NFZ decyzją z [...] kwietnia 2012 r., na podstawie art. 109 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz mając na względzie art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach, umorzył postępowanie w niniejszej sprawie. Powołując się na wyrok NSA z 20 listopada 2008 r. (sygn. akt II GSK 514/08) wskazał, że przepisy ustawy o świadczeniach nie przewidują możliwości refundacji kosztów leczenia na terytorium innego Państwa Członkowskiego bez uzyskania zgody Prezesa NFZ. Powyższe decyzja została uchylona przez Prezesa NFZ decyzją z [...] sierpnia 2012 r. i sprawa została przekazana do rozpoznania Dyrektorowi OW NFZ. II. Dyrektor OW NFZ decyzją z [...] listopada 2012 r., na podstawie art. 109 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. oraz mając na względzie art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach, ponownie umorzył postępowanie w niniejszej sprawie wskazując, że przepisy ustawy o świadczeniach nie przewidują możliwości refundacji kosztów leczenia na terytorium innego Państwa Członkowskiego bez uzyskania zgody Prezesa NFZ, której Skarżąca nie uzyskała. Prezes NFZ decyzją z [...] lutego 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej "WSA") wyrokiem z 18 października 2013 r., (sygn. akt VISA/Wa 1044/13) uchylił decyzję Prezesa NFZ z 6 lutego 2013 r., a Naczelny Sąd Administracyjny (dalej "NSA"), wyrokiem z 23 kwietnia 2015 r., (sygn. akt II GSK 238/14), oddalił wniesioną od tego wyroku przez organ skargę kasacyjną. WSA, powołując art. 25 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach oraz art. 22 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.U. UE L. z 5 lipca 1971 r.; Dz.U. UE – sp.05-1-35 ze zm.), dalej "rozporządzenie nr 1408/71", przyznał rację organom NFZ, że warunkiem finansowania kosztów leczenia za granicą jest - co do zasady - uprzednie wyrażenie przez Narodowy Fundusz Zdrowia (dalej "NFZ") zgody na finansowanie. Nie mniej WSA wskazał, opierając się na stanowisku NSA wyrażonym w wyroku z 31 maja 2011 r. (sygn. akt II GSK 305/10) oraz na stanowisku Trybunał Sprawiedliwości, zawartym w wyroku z 16 maja 2006 r. (C-372/04), że aby móc odmówić wyrażenia zgody na leczenie poza granicami kraju, należy najpierw bezwzględnie ustalić, czy termin uzyskania świadczenia w kraju nie przekraczał terminu możliwego do przyjęcia w świetle obiektywnej oceny medycznej ubezpieczonego. Odmowa wyrażenia zgody, która nie uwzględnia faktu, że termin oczekiwania na leczenie w kraju nie jest dostosowany do potrzeb klinicznych pacjenta, nie stoi na przeszkodzie żądaniu refundacji. WSA polecił, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w sposób prawidłowy przeprowadzono postępowanie dowodowe i ustalono, oceniono, czy w okolicznościach tej sprawy, w świetle faktów i dokumentów istniejących w dacie przeprowadzenia leczenia Skarżącej za granicą, zasadne i usprawiedliwione było podjęcie przez nią tego leczenia bez oczekiwania na decyzję NFZ w przedmiocie zgody, oraz czy Skarżąca miała prawo sądzić, na podstawie przekazanych jej informacji, że przedmiotowe leczenie nie jest możliwe w kraju. III. Prezes NFZ decyzją z [...] grudnia 2016 r. uchylił decyzję Dyrektora OW NFZ z [...] listopada 2012 r. i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W toku ponownego rozpoznania sprawy Skarżąca zwróciła się do Prezesa NFZ z prośbą o ustalenie liczby pacjentów z powikłaniami po wszystkich zabiegach operacyjnych przeprowadzonych w ośrodkach krajowych oraz po operacjach stanowiących przedmiot rozpatrywanej sprawy, w tym liczby zgonów z powodu powikłań pooperacyjnych, a także o informację od kiedy stosowany jest w operacjach mikrochirurgicznych usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej laser C02 oraz wentylacja typu "Jet". IV. Prezes NFZ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na wstępie wyjaśnił, że podejmując rozstrzygnięcie kierował się wytycznymi zawartymi w ww. wyroku WSA (sygn. akt VISA/Wa 1044/13) oraz zgromadzonymi w aktach sprawy opiniami lekarzy, tj. prof. dr. med. R. R.; prof. dr. hab. H. S.; dr hab. n. med. M. W.; prof. dr. hab. T. K.; prof. dr. hab. C. S.; prof. zw. dr. hab. J. K.; prof. dr. hab. K. N.; prof. dr. hab. M. M. i prof. dr. hab. H. K. Wskazał, że pomimo nie złożenia przez Skarżącą wniosku na stosownym formularzu, został zobowiązany do ustalenia i oceny, czy usprawiedliwione było podjęcie przez Skarżącą tego leczenia, bez uprzedniego wystąpienia i oczekiwania na decyzję NFZ w przedmiocie wyrażenia zgody na to leczenie, oraz czy miała ona prawo sądzić, na podstawie przekazanych jej informacji, że takie leczenie w Polsce nie jest w ogóle możliwe, lub też nie jest możliwe w terminie wymaganym wskazaniami lekarskimi co do jej stanu zdrowia. Organ ustalił, że Skarżąca, we wrześniu 2011 r., poza granicami kraju, tj. w niemieckiej placówce, poddała się operacji usunięcia ziarniniaka na fałdzie głosowym. W efekcie, w grudniu 2011 r., wniosła o zwrot na jej rzecz kosztów tej operacji wyjaśniając, że poddanie się przez nią leczeniu na terytorium Niemiec było koniecznością. W uzupełnieniu wniosku Skarżąca nadesłała dokumentację medyczną z przebiegu jej leczenia w 2011 r. w Akademickim Szpitalu Klinicznym w W. i wyjaśniła (pismo z 20 marca 2012 r.), że wskutek tej hospitalizacji utraciła bliźniaczą ciążę a ponadto ujawniono u niej na ziarniaka na strunie głosowej. Skarżącą wskazała, że w opinii lekarzy powstanie u niej ziarniniaka było następstwem nieprawidłowej intubacji, jaka wielokrotnie miała miejsce w ww. Akademickim Szpitalu Klinicznym w W., a metody operacyjne tam stosowane, w szczególności sposób intubowania (intubacja mechaniczna), groziły następnymi powikłaniami, gdyby operacja usunięcia ziarniniaka odbyła się we wrocławskiej placówce. Nadto Skarżąca oświadczyła, że nie zgłosiła do NFZ zamiaru leczenia poza granicami kraju, gdyż otrzymała bardzo krótki termin do stawienia się w niemieckiej placówce na badania wstępne i konsultację, gdzie okazało się, że operacja jest konieczna, a "ostatecznej decyzji o konieczności przeprowadzenia operacji nie mogłam wcześniej przewidzieć''. Jednocześnie podała, że metody leczenia mikrochirurgicznego, w tym w szczególności sposób intubacji, jaki stosuje niemiecka placówka, nie są dostępne w Polsce. Prezes NFZ w toku postępowania zasięgnął wielu opinii tj.: 1. prof. dr. med. R. R. z Politechniki N. i W. w A., gdzie przeprowadzono operację Skarżącej, który wskazał, że w przypadku Skarżącej granulowanie fałdu głosowego zostało zrealizowane za pomocą wentylacji dyszowej, oraz że w tym przypadku nie była konieczna intubacja szpary głosowej, lecz insuflacja strumienia do tchawicy, która odbywa się za pomocą, specjalnego systemu; 2. prof. dr. hab. H. S., Konsultanta Krajowego w dziedzinie otorynolaryngologii, (dalej "Konsultant Krajowy"), który poinformował, że we wrześniu 2011 r. możliwie było przeprowadzenie w Polsce takiej operacji, jakiej poddała się Skarżąca, z wykorzystaniem lasera C02 oraz z użyciem techniki "jet ventilation", wymieniając odpowiednie ośrodki. Podał, że sposób intubacji Skarżącej, opisany przez prof. dr. med. R. R., jako wentylacja dyszowa (insuflacja strumienia do tchawicy, za pomocą specjalnego systemu, bez konieczności intubacji szpary głosowej), był stosowany w ośrodkach krajowych i mógł być zastosowany w przypadku Skarżącej w ośrodkach otorynolaryngologicznych w: L., G. i B. W jego ocenie usunięcie ziarniniaka u Skarżącej było zabiegiem niezbędnym do poprawy jej stanu zdrowia, jednak można było go przeprowadzić nie tylko w sposób, jaki został zastosowany w Klinice w Niemczech. Możliwe było bowiem zastosowanie klasycznych technik mikrochirurgicznych. Z opisu konsultacji laryngologicznej (karta wypisowa ASK Klinika Nefrologii i Medycyny Transplantacyjnej W.) nie wynikała konieczność szybkiego wykonania operacji usunięcia ziarniniaka. Zdaniem Konsultanta Krajowego nigdy nie można zapewnić pacjenta o 100% gwarancji braku powikłań po operacji. Żaden ośrodek na świecie takich gwarancji dać nie może, bowiem każdej interwencji chirurgicznej towarzyszy ryzyko powikłań. Konsultant poinformował też, że nie potrafi dokładnie określić, od którego roku oddziały otolaryngologiczne w Polsce stosują techniki operacyjne z wykorzystaniem lasera C02 i "jet ventilation" (HFJV). Placówki krajowe potwierdzają, że technika ta w 2011 r. na pewno była dostępna w Polsce. W jego ocenie technika ta dotarła i była zastosowana w Polsce po raz pierwszy na przełomie lat 2006-2007. Konsultant Krajowy wyjaśnił, że nie potrafi określić u jakiej liczby (w jakim odsetku) pacjentów dochodzi do powikłań po operacjach usunięcia ziarniniaka na strunach głosowych, ponieważ nie ma centralnego rejestru tego typu zabiegów w Polsce, jak i w większości krajów Europy. Opisał i wyjaśnił przy tym wskazania do leczenia, techniki leczenia oraz ewentualne powikłania pooperacyjne, powołując specjalistyczne publikacje medyczne oraz dostępne w tym zakresie piśmiennictwo. Podał, że wiele prac wskazuje na brak różnic pomiędzy klasycznym instrumentarium, a laserem C02 w efektach pooperacyjnych leczenia zmian łagodnych fałdów głosowych. Wybór techniki zależy przy tym od doświadczenia i preferencji operatora. Wyjaśnił, że brak jest również w literaturze dostępnych danych na temat częstości powikłań leczenia chirurgicznego łagodnych zmian w krtani. W przypadku zastosowania lasera C02 właściwy dobór parametrów promienia laserowego oraz doświadczenie fonochirurga są kluczowe w uzyskaniu dobrego efektu pooperacyjnego. Jeśli chodzi o ziarniniaka (także pointubacyjnego) zlokalizowanego w okolicy chrząstki nalewkowatej, ryzyko uszkodzenia fałdu głosowego przez fonochirurga podczas zabiegu jest marginalne. Także nawrót ziarniniaka nie można uznać za powikłanie, gdyż ta patologia wykazuje tendencję do wznowy (40-90%), co zwykle wymaga leczenia zachowawczego. Zastosowanie systemu wentylacji dyszowej (HFJV) w fonochirurgii jest szczególnie przydatne w leczeniu zmian zlokalizowanych w odcinku tylnym szpary głośni i trudno dostępnych podczas klasycznej intubacji dotchawiczej. Jedną z takich zmian może być duży ziarniniak, choć większość przypadków można bez problemu zoperować przy klasycznym znieczuleniu dotchawiczym. Metoda "jet ventilation" w mikrochirurgii krtani opisywana jest jako bezpieczna, a opisywane komplikacje są rzadko spotykane. Konsultant Krajowy, na podstawie doświadczenia zawodowego i danych z literatury naukowej, stwierdził, że ryzyko utraty życia po takim zabiegu i związane bezpośrednio z nim jest minimalne. 3. prof. dr hab. med. H. K., kierownika Kliniki Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej z Pododdziałem Audiologii i Foniatrii Szpitala Uniwersyteckiego Nr [...] im. dr A. J. w B., który wyjaśnił, że w dacie usunięcia u Skarżącej ziarniaka była możliwa taka operacja w Polsce, w terminie uwzględniającym jej stan zdrowia i to przy zastosowaniu wentylacji dyszowej - insuflacja strumienia do tchawicy, która odbywa się za pomocą specjalnego systemu, bez konieczności intubacji szpary głosowej; 4. prof. dr. hab. n. med. M. M., kierownika Oddziału Klinicznego Otorynolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej [...] UM w K., który poinformował, że w okresie przeprowadzenia operacji u Skarżącej istniała możliwość przeprowadzenia zabiegu mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej z użyciem lasera C02 na jego oddziale, ale bez możliwości zastosowania wentylacji dyszowej, bowiem w tym czasie ośrodek w Z. nie dysponował takim urządzeniem. Nadto podał, że owa operacja w ośrodku niemieckim, z zastosowaniem wentylacji dyszowej, była dla Skarżącej rozwiązaniem optymalnym i wykonana w tych warunkach minimalizowała ryzyko nawrotu ziarniny na poziomie głośni. W jego ocenie trudno przy tym użyć sformułowania, że była czymś koniecznym, ale na pewno wskazanym; 5. prof. dr. hab. n. med. C. S., kierownika Kliniki Otolaryngologii Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego w G., który poinformował, że w 2011 r., w Polsce, było możliwe leczenie mikrochirugiczne ziarniniaka krtani z zastosowaniem wentylacji dyszowej. Wyjaśnił, że endoskopowa operacja laserowa w obrębie krtani była w tamtym okresie - i jest obecnie - standardową procedurą mikrochirurgiczną w leczeniu wielu chorób krtani, włączając również nowotwory tego narządu. W 2011 r., w szpitalu akademickim UM w G., istniała możliwość wykonania zabiegu mikrochirurgicznego krtani - usuniecie ziarniniaka fałdu głosowego - drogą endoskopową przy użyciu lasera chirurgicznego (C02, Nd YAG), jak również przy użyciu mikronarzędzi. Kierownik wyjaśnił także, że wentylacja dyszowa (jet ventilation) jest sposobem zapewnienia wentylacji podczas znieczulenia ogólnego bez potrzeby wprowadzania do tchawicy typowej rurki intubacyjnej. Metoda ta wymaga posiadania stosowanej aparatury i jest szczególnie przydatna w leczeniu mikrochirurgicznym chorób zlokalizowanych w tylnej części szpary głośni - przykładem takiej choroby jest ziarniniak; 6. prof. dr. hab. n. med. J. K., kierownika Kliniki Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Nr [...] w L., który poinformował, że przeprowadzenie zabiegu mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej laserem C02, bez konieczności intubacji szpary głosowej, było możliwe do wykonania we września 2011 r. w jego klinice i to w terminie uwzględniającym stan zdrowia Skarżącej. Podał, że zabieg wykonany u Skarżącej był niezbędny dla poprawy jej stanu zdrowia; 7. prof. dr hab. med. M. W., kierownika Kliniki Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej UM im. K. M. w P., która poinformowała, że usunięcie ziarniniaka struny głosowej z użyciem lasera C02 mogło być zrealizowane w kilku ośrodkach polskich i to z użyciem wentylacji dyszowej, czyli tzw. jet ventilation, która jest techniką stosowaną od wielu lat. W jej ocenie wykonanie operacji mikrolaryngoskopowej było niezbędne dla poprawy stanu zdrowia Skarżącej. Oświadczyła, że obecnie nie jest w stanie ustalić czy ww. leczenie było możliwe w P., w terminie odpowiadającemu stanowi zdrowia Skarżącej; 8. prof. dr. hab. T. K., kierownika Kliniki Otolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. J. R. w W., który poinformował, że Skarżąca nie była hospitalizowana w Klinice Otolaryngologii Chirurgii Głowy i Szyi ww. ośrodka, a jedynie, dnia 30 sierpnia 2011 r., wykonano u niej badanie endoskopowe krtani, które wykazało obecność ziarniniaka w okolicy prawej chrząstki nalewkowatej prawej. Podał, że standardowym postępowaniem w takim przypadku jest usunięcie ziarniniaka z zastosowaniem klasycznej metody mikrochirurgii krtani wg K. lub z zastosowaniem lasera operacyjnego – obie możliwe do przeprowadzenie w jego ośrodku. Poinformował, że technika jet ventilation, zarówno w 2011 r., jak i obecnie jest stosowana w Polsce, w tym w Klinice Otolaryngologii, Chirurgii Głowy i Szyi Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego im. J. R. w W., a zabieg, który został wykonany w Niemczech u Skarżącej, jest zabiegiem rutynowo wykonywanym w Polsce; 9. prof. dr. hab. n. med. K. N., kierownika Kliniki Otolaryngologii WUM w W., który poinformował, że mikrochirurgiczne operacje krtani są wykonywane w jego klinice nieprzerwanie od ponad 30 lat, jednakże we wrześniu 2011. r. Klinika nie dysponowała laserem JET. W sprawie stanowisko zajął także Akademicki Szpital Kliniczny w W., podając, że nie ma podstaw do uznania, że sposoby intubacji stosowane w Politechnice N. i W. w A. były procedurami niedostępnymi w Polsce, czy też w Klinice Anestezjologii i Intensywnej Terapii Akademickiego Szpitala Klinicznego w W. Jednocześnie poinformowano, że zabiegi usunięcia zmiany w postaci ziarniniaka fałdu głosowego wykonywane są rutynowo w Klinice Otolaryngologii, Chirurgii Głowy Szyi. Jednocześnie Prezes NFZ, uwzględniając wniosek Skarżącej, zwrócił się do dr. med. I. J. oraz do prof. dr med. M. W. o wydanie opinii, jednakże ich nie uzyskał. Organ cytując treść art. 15 ust. 2 oraz mając na uwadze art. 16 ust. 2 ustawy o świadczeniach wskazał, że świadczeniobiorcy przysługują świadczenia, jednakże wyłącznie zakwalifikowane jako świadczenia gwarantowane, w tym z zakresu leczenia szpitalnego (pkt 3 art. 15 ust. 2), przy czym szczegółowy wykaz świadczeń został sprecyzowany w rozporządzeniach Ministra Zdrowia wydanych na podstawie art. 31d ustawy o świadczeniach. Jednocześnie w art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach ustawodawca krajowy wprowadzając pozytywny katalog świadczeń uznał, że dla udzielenia zgody na leczenie poza granicami kraju konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek tj.: • wnioskowane leczenie aktualnie nie może zostać przeprowadzone w kraju; • wnioskowane leczenie jest świadczeniem gwarantowanym tj. objętym jednym z wykazów świadczeń gwarantowanych zawartych w rozporządzeniach Ministra Zdrowia wydanych na podstawie art. 31d ustawy o świadczeniach. Zatem jedną z podstawowych przesłanek skierowania wnioskodawcy do przeprowadzenia leczenia lub badania diagnostycznego poza granicami kraju jest brak możliwości przeprowadzenia takiego leczenia lub badania w kraju. Brak możliwości przeprowadzenia wnioskowanego leczenia lub badania diagnostycznego na terenie kraju jest więc przesłanką podstawową, wyjściową do dokonywania dalszych ustaleń w sprawie. Rozpatrując niniejszą sprawę musiał więc ustalić czy w przypadku Skarżącej rzeczywiście nie było możliwości przeprowadzenia leczenia, któremu poddała się w Niemczech, w Polsce oraz czy niezbędnym było udzielenie jej przedmiotowego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia. Prezes NFZ wyraził jednocześnie stanowisko, że brak w art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach, po słowie "świadczeń", dookreślenia "gwarantowane", nie daje podstaw do przyjęcia, że przepis ten mógłby, w obecnym stanie prawnym, uzasadniać sfinansowanie przez NFZ każdego świadczenia nieprzeprowadzanego w Polsce, bez względu na zawartość "koszyka świadczeń gwarantowanych". Przenosząc powyższe rozważania prawne na grunt niniejszej sprawy Prezes NFZ w pierwszym rzędzie ustalił, że bez wątpienia operacja, jakiej Skarżąca się poddała we wrześniu 2011 r. w Niemczech, tj. mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej laserem C02; w dacie jej przeprowadzenia (14-16 września 2011 r.), była świadczeniem gwarantowanym, tj. finansowanym lub współfinansowanym ze środków publicznych na zasadach i w zakresie określonym w ustawie o świadczeniach (art. 5 ust. 35 ustawy o świadczeniach). Aktualnie przedmiotowa procedura jest świadczeniem wskazanym w "Wykazie świadczeń gwarantowanych", stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego (Dz.U. 2017 r. poz. 2295 ze zm.), dalej "rozporządzenie dot. leczenia szpitalnego", w części I tego załącznika, tj. "Świadczenia scharakteryzowane procedurami medycznymi" wg. kodu ICD-9, pod pozycją 30.5: Miejscowe zniszczenie lub wycięcie zmiany lub tkanki krtani, a także w części II ww. załącznika, tj. "Świadczenia scharakteryzowane rozpoznaniami", pod pozycją: J38.2: Guzki strun głosowych. W kwestii możliwości przeprowadzenia ww. leczenia w 2011 r. w Polsce organ – w oparciu o wyjaśnienia ośrodka niemieckiego, co do rodzaju (sposobu) intubacji zastosowanej w trakcie leczenia Skarżącej oraz uwzględniając pozyskane w toku postępowania opinie kierowników referencyjnych ośrodków otorynolaryngologicznych w Polsce, tj. w P., G., W., L., W., Z. i B., uznał, że zakres leczenia, któremu Skarżąca poddała się w 2011 r. w ośrodku niemieckim, był wykonywany wówczas w krajowych zakładach opieki zdrowotnej na terenie Polski. Wszystkie z ww. krajowych ośrodków potwierdziły bowiem, że we wrześniu 2011 r. istniała możliwość przeprowadzenia u nich zabiegu mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniaka na strunie głosowej Skarżącej z zastosowaniem lasera C02, przy czym tylko w dwóch z nich, tj. w Z. i w W., nie było możliwości zastosowania wentylacji dyszowej. Te ustalenia organu potwierdza także, znajdująca się w aktach sprawy, opinia Konsultanta Krajowego w dziedzinie otorynolaryngologii - prof. dr hab. H. S., który wskazał trzy ośrodki krajowe, tj. w L., w G. i w B., jako miejsca, które w 2011 r. mogły zrealizować świadczenie, jakie przeprowadzono na rzecz Skarżącej w ośrodku niemieckim. Zdaniem Prezesa NFZ skoro w 2011 r. zabieg mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniaka na strunie głosowej z zastosowaniem lasera C02 i wentylacji dyszowej był możliwy do przeprowadzenia u Skarżącej w Polsce, zatem brak było podstaw do skierowania strony na takie leczenie poza granice kraju. Ponadto nawet brak możliwości wykonania ww. zabiegu w Akademickim Szpitalu Klinicznym w W. nie mógł implikować twierdzenia o braku możliwości takiego leczenia w skali ogólnokrajowej. Istotą procedury skierowania świadczeniobiorcy na leczenie poza granicami jest bowiem ustalenie, że żaden ośrodek krajowy danego leczenia nie wykonuje. Prezes NFZ odnosząc się do stanowiska Skarżącej, że głównym powodem jej decyzji o poddaniu się leczeniu w ośrodku zagranicznym było – w jej ocenie, dużo mniejsze ryzyko wystąpienia powikłań, utraty zdrowia i życia, wyjaśnił, że większe doświadczenie ośrodka zagranicznego nie jest i być nie może przesłanką wydania zgody na leczenie poza granicami kraju. Powyższe potwierdza wyrok WSA z 9 stycznia 2013 r. sygn. akt VISA/Wa 1898/12, zgodnie z którym "brak doświadczenia polskich placówek w przeprowadzaniu diagnostyki i leczenia, nie może stanowić podstawy do skierowania (...) na leczenie poza granicami kraju. Przy czym fakt braku skuteczności dotychczasowego leczenia nie przesądza o wynikach leczenia w innych ośrodkach". Reasumując Prezes NFZ, mając na uwadze całość materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz wynikające z niego ustalenie faktyczne, że leczenie, jakiemu poddała się Skarżąca we wrześniu 2011 r. w Niemczech, było możliwe do przeprowadzenia w Polsce z wykorzystaniem lasera C02 oraz z użyciem techniki "jet ventilation", m.in. w: Klinice Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej w L., w Katedrze i Klinice Otolaryngologii Uniwersytetu Medycznego w G. oraz w Katedrze i Klinice Otolaryngologii i Onkologii Laryngologicznej w B., wskazał, że w dacie złożenia przez Skarżącą wniosku o zwrot wydatków związanych z leczeniem specjalistycznym, nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 26 ust. 1 ustawy o świadczeniach, pozwalające skierować ją do przeprowadzenia przedmiotowego leczenia poza granicami kraju. V. Skarżąca niezgadzając się z decyzją Prezesa NFZ, w prawidłowym trybie i terminie, zaskarżyła ją do WSA i wniosła o jej uchylenie. Wyjaśniła, że w maju 2011 r., przez miesiąc, była hospitalizowana w Akademickim Szpitalu Klinicznym w W., gdzie dopuszczono się wobec niej szeregu rażących zaniedbań, w wyniku czego utraciła ciążę bliźniaczą, a także doprowadzono ją do takiego stanu, że z trudem została odratowana. Skarżąca oświadczyła, że metody leczenia mikrochirurgicznego, w tym w szczególności sposób intubacji, jaki stosuje niemiecki ośrodek, według pozyskanych przez nią informacji, nie był dostępny w tamtym czasie w Polsce. Dodatkowo odwołała się do wynikającego z obowiązującej Europejskiej Karty Praw Pacjenta, prawa pacjenta do wolnego wyboru procedury leczenia oraz świadczeniodawców. Odnośnie postępowania przeprowadzonego w niniejszej sprawie przez organy NFZ Skarżąca zarzuciła, że pomimo stosownego wniosku, nie przesłano jej żadnych opinii lekarzy, czym pozbawiono ją prawa do czynnego uczestniczenia w tym postępowaniu. Wyjaśniła przy tym, że nie była w stanie osobiście stawić się w organie, bowiem cały czas od operacji, do chwili obecnej, przebywa na zwolnieniu L4. Skarżąca zarzuciła niezgodność z ratyfikowaną przez Polskę Europejską Kartą Praw Pacjenta. Zdaniem Skarżącej jej wniosek refundacyjny winien był być rozpoznany w oparciu o: • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; • Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie; • Rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r, w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Prezes NFZ w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Nadto wskazał, że zgodnie z art. 73 § 1, § 1a i § 2 k.p.a. jego obowiązkiem było zapewnienie Skarżącej dostępu do akt sprawy, co uczynił. Nie miał zaś obowiązku uwierzytelnienia odpisów lub kopii tych akt, albo wydania, na żądanie Skarżącej, uwierzytelnionych ich odpisów, o ile nie było to uzasadnione ważnym interesem Skarżącej. Natomiast powołane przez Skarżącą rozporządzenia organów UE, z których pierwsze z rozporządzeń straciło moc obowiązywania 1 maja 2010 r., dotyczą kwestii uzyskiwania świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie przepisów o koordynacji, a więc nie mają zastosowania w sprawie niniejszej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "p.p.s.a." sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu żadna z wyżej wskazanych przesłanek nie zaszła w sprawie. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa NFZ, którą ostatecznie stwierdzono, że w dacie wykonania u Skarżącej operacji usunięcia ziarniaka w Niemczech nie istniały przesłanki do skierowania jej na przeprowadzenie tej operacji poza granicami kraju, z uwagi na to, że leczenie mogło zostać przeprowadzone w Polsce. Z akt sprawy wynika, że w maju 2011 r. Skarżąca była hospitalizowana w Akademickim Szpitalu Klinicznym w W. - obecnie Uniwersytecki Szpital Kliniczny w W. (dalej "USK w W."). W trakcie tego leczenia straciła bliźniaczą ciążę oraz – jak wskazała w skardze, zgodnie z twierdzeniami lekarzy, powstał u niej ziarniak na strunie głosowej, który mógł być efektem wielokrotnej jej intubacji mechanicznej. Wydarzenia te spowodowały, że Skarżąca straciła zaufanie do procedur leczniczych stosowanych w USK w W. i dlatego odjęła decyzję o usunięciu ziarniaka w Niemczech. Zgodnie z dokumentacją znajdującą się w aktach, operacja usunięcia u Skarżącej ziarniaka, w niemieckim ośrodku, odbyła się z wykorzystaniem lasera C02 oraz z użyciem techniki "jet ventilation". Stosownie do opinii lekarzy - kierowników polskich ośrodków otolaryngologicznych i otolaryngologiczno-onkologicznych, w tym Konsultanta Krajowego w dziedzinie otorynolaryngologii, we wrześniu 2011 r. możliwie było przeprowadzenie w Polsce operacji, jakiej poddała się Skarżąca, tj. z wykorzystaniem lasera C02 oraz z użyciem techniki "jet ventilation". Konsultant Krajowy podał, że sposób intubacji Skarżącej - wentylacja dyszowa (insuflacja strumienia do tchawicy, za pomocą specjalnego systemu, bez konieczności intubacji szpary głosowej), był stosowany w ośrodkach krajowych i mógł być zastosowany w przypadku Skarżącej w ośrodkach otorynolaryngologicznych w: L., G. i B. Niespornym w sprawie jest, że Skarżąca przed wykonaniem operacji w Niemczech nie wystąpiła do Prezesa NFZ o wyrażenie zgody na tą operację – tj. na leczenie poza granicami kraju. Podstawową kwestią w sprawie jest ustalenie, czy zabieg, jakiemu poddała się Skarżąca w Niemczech, był możliwy do wykonania na wówczas w Polsce, a w konsekwencji, czy zasadne jest żądanie Skarżącej zwrotu kosztów poniesionych przez nią w Niemczech w związku z odbytym tam leczeniem. Analizując stan prawny obowiązujący w spornym okresie – wrzesień 2011 r., należy podkreślić, że w myśl z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach, Fundusz finansuje koszty leczenia lub badań diagnostycznych poza granicami kraju, udzielonych zgodnie z przepisami o koordynacji oraz wynikające z art. 26. W przypadku Skarżącej zastosowanie ma procedura uregulowana w art. 26 ustawy o świadczeniach, co zostało już przesądzone w wyroku WSA w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1044/13. Przepis art. 26 ustawy o świadczeniach, stanowił, że Skarżąca miała prawo złożyć do Prezesa NFZ wniosek o skierowanie jej do przeprowadzenia poza granicami kraju leczenia lub badań diagnostycznych, a organ rozpoznając ten wniosek musiał ustalić, czy jego przedmiot (leczenie) było możliwe, czy też nie, do przeprowadzenia w kraju, kierując się przy tym niezbędnością udzielenia takiego świadczenia w celu ratowania życia lub poprawy stanu zdrowia Skarżącej. Przywołany przepis w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach koresponduje z przepisem art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71. Zgodnie z art. 22 ust. 1 rozporządzenia nr 1408/71 osoba, która spełnia warunki wymagane przez ustawodawstwo państwa właściwego w celu uzyskania świadczenia, której instytucja właściwa udzieliła zgody na udanie się na terytorium innego Państwa Członkowskiego w celu uzyskania tam odpowiedniej opieki, ma prawo do uzyskania świadczeń rzeczowych udzielanych przez instytucję miejsca pobytu, na rachunek instytucji właściwej. Według art. 22 ust. 2 rozporządzenia nr 1408/71 nie można odmówić zgody na leczenie na terytorium innego Państwa Członkowskiego, gdy leczenie to jest jednym ze świadczeń przewidzianych przez ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, na terytorium którego zainteresowany zamieszkuje i jeżeli ta osoba nie może być poddana leczeniu w swoim kraju, w terminie zwykle niezbędnym dla uzyskania leczenia, uwzględniając aktualny stan zdrowia zainteresowanego i prawdopodobny dalszy przebieg choroby (...). Zaakcentować w tym miejscu należy także, że Prezes NFZ, stosownie do art. 153 p.p.s.a., rozpoznając wniosek Skarżącej związany był oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w uzasadnieniu wyroku WSA w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1044/13. Sąd polecił organowi, by ten wniosek Skarżącej o refundacje kosztów rozpoznał pomimo nie uzyskania przez nią uprzedniej zgody na to leczenie. Sąd uznał, że "mogą istnieć wyjątkowe i nagłe przypadki, w których pierwszeństwo będzie miało podjęcie działań leczniczych, a nie procedur prawnych, co nie pozbawia wnioskodawcy prawa do ubiegania się o zgodę na sfinansowanie wykonanych już świadczeń". Zdaniem Sądu Prezes NFZ ponownie rozpoznając wniosek Skarżącej o zwrot poniesionych przez nią kosztów operacji w Niemczech, prawidłowo przeprowadził postępowanie i zgromadził w jego toku dokumentację, dającą podstawę do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Prezes NFZ przede wszystkim zwrócił się do niemieckiego ośrodka, w którym zoperowano Skarżącą, o wskazanie w jaki sposób została ona wykonana. Było to uzasadnione tym, że w przekonaniu Skarżącej, wyłącznie poza granicami kraju mogła była poddać się operacji, która gwarantowała jej bezpieczeństwo - niepogorszenie zdrowia, tj. z zastosowaniem intubacji dyszowej, a nie mechanicznej. Jak wcześniej podniesiono ziarniak mógł być bowiem efektem wielokrotnej intubacji mechanicznej, jaką u Skarżącej zastosowano w trakcie jej leczenia w USK w W. Mając odpowiedź z Niemiec, że w przypadku Skarżącej granulowanie fałdu głosowego zostało zrealizowane "za pomocą wentylacji dyszowej. Nie jest tutaj konieczna intubacja szpary głosowej, lecz insuflacja strumienia do tchawicy, odbywa się za pomocą specjalnego systemu", Prezes NFZ wystąpił do polskich ośrodków otolaryngologicznych i otolaryngologiczno-onkologicznych, a także do Konsultanta Krajowego w dziedzinie otorynolaryngologii, o wskazanie czy: 1. w dacie wykonania operacji Skarżącej w Niemczech – mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniniaka na strunie głosowej laserem C02, (14-16 września 2011 r.), była możliwość jej wykonania w ośrodkach krajowych; 2. w okresie 14-16 września 2011 r. (podczas wykonywania operacji, o której mowa w pkt 1), sposób opisany przez niemiecki ośrodek, jako wentylacja dyszowa - insuflacja strumienia do tchawicy, która odbywa się za pomocą specjalnego systemu, bez konieczności intubacji szpary głosowej, był stosowany w ośrodkach krajowych; 3. operacja, o której mowa w pkt 1, była niezbędna dla poprawy stanu zdrowia Skarżącej; 4. w przypadku rzeczywistej możliwości przeprowadzenia leczenia w kraju - w- zakresie wskazanym w pkt 1 i 2, leczenie to było możliwe do przeprowadzenia w polskich ośrodkach, w wymaganym dla Skarżącej terminie uwzględniającym stan jej zdrowia. Zgodnie z aktami sprawy, zarówno kierownicy polskich referencyjnych ośrodków, jak i Konsultant Krajowy, na wszystkie pytania odpowiedzieli twierdząco. Wobec tego organ zasadnie przyjął, że w sprawie nie było wątpliwości, że zakres leczenia, któremu Skarżąca poddała się w 2011 r. w ośrodku niemieckim, był wykonywany na ów czas w krajowych zakładach opieki zdrowotnej na terenie Polski. Wszystkie z krajowych ośrodków, do których skierowano pytania, potwierdziły, że we wrześniu 2011 r. istniała możliwość przeprowadzenia u nich zabiegu mikrolaryngoskopijnego usunięcia ziarniaka na strunie głosowej Skarżącej z zastosowaniem lasera C02, przy czym tylko w dwóch z nich, tj. w Z. i w W., nie było możliwości zastosowania wentylacji dyszowej. Konsultant Krajowy, w ramach swoich ustaleń, wskazał, że operacja Skarżącej w Polsce mogła zostać przeprowadzona przez trzy ośrodki krajowe, tj. w L., w G. i w B., które w 2011 r. mogły zrealizować świadczenie, jakie przeprowadzono w ośrodku niemieckim. Niezasadnym jest więc twierdzenie Skarżącej, jakoby we wrześniu 2011 r. nie było możliwości wykonania u niej takiej samej operacji, jakiej poddała się w Niemczech. Należy przy tym podnieść, jak trafnie zauważył organ, że brak możliwości wykonania ww. operacji w USK w W., nie mógł implikować twierdzenia o braku możliwości takiego leczenia w skali ogólnokrajowej. Istotą procedury skierowania świadczeniobiorcy na leczenie poza granicami jest bowiem ustalenie, że żaden ośrodek krajowy danego leczenia nie wykonuje, a nie, że nie wykonuje go ośrodek najbliższy zamieszkaniu pacjenta. Sąd zauważa, że na ostateczny wynik sprawy żadnego wpływu nie mogło mieć wewnętrzne przekonanie Skarżącej, co do jakości wykonywanych w Polsce świadczeń opieki zdrowotnej, w szczególności w USK w W., a zwłaszcza jej obawa przed leczeniem w tym ośrodku. Niewątpliwie doznany uszczerbek na zdrowiu i cierpienia związane z pobytem w ww. szpitalu - udokumentowane przez złożone przez Skarżącą orzeczenia (w tym wyrok karny) o odpowiedzialności zawodowej lekarzy, mogą być dochodzone jako roszczenia odszkodowawcze przed sądem cywilnym ale nie stanowią one przesłanki zobowiązującej Prezesa NFZ do uwzględnienia wniosku Skarżącej i wydania zgody na zwrot kosztów leczenia w Niemczech. Bezspornie, zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a zgodnie z ust. 2 tego przepisu, dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych jest dla wszystkich równy. Równość wszystkich obywateli Polski w dostępie do świadczeń medycznych finansowanych ze środków publicznych nie oznacza jednakże możliwości dysponowania tymi środkami przez pacjenta wskazującego w jakim ośrodku za granicą mają być one wydatkowane. Jeżeli zatem w Polsce ośrodki medyczne mogą przeprowadzić wnioskowane leczenie, to niezbędność udzielenia takiego świadczenia poza granicami kraju przestaje być uzasadniona. Niezasadny jest zarzut skargi, jakoby organ pominął żądanie Skarżącej ustalenia liczby pacjentów z powikłaniami, jak i zgonów po operacjach przeprowadzonych w Polsce, jaką ona przeszła w Niemczech, oraz czy i od kiedy w Polsce, w operacjach mikrochirurgicznych usunięcia ziarniniaka, stosuję się laser C02 i wentylację typu "Jet". Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że takie zapytania Prezes NFZ skierował do Konsultanta Krajowego, który w odpowiedzi podał, że nie potrafi określić takich liczb, ponieważ w Polsce, tak jak w krajach europejskich, nie prowadzi się rejestrów tego typu. Nadto wyjaśnił, że nigdy nie można zapewnić pacjenta o 100% gwarancji braku powikłań po operacji. Żaden ośrodek na świecie takich gwarancji dać nie da, bowiem każdej interwencji chirurgicznej towarzyszy ryzyko powikłań. Poinformował również, że technika operacyjna z wykorzystaniem lasera C02 i "jet ventilation" (HFJV) w operacjach mikrochirurgicznych usunięcia ziarniniaka dotarła i była zastosowana w Polsce po raz pierwszy na przełomie lat 2006-2007. Niezasadnym jest także zarzut Skarżącej, że Prezes NFZ ograniczył jej czynny udział w niniejszym postępowaniu poprzez niedoręczenie żądanych przez nią, w piśmie z 30 sierpnia 2018 r., odpisów zgromadzony w aktach sprawy dokumentów, będących podstawą zakończenia tego postępowania, w szczególności opinii lekarskich. Zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. Prezes NFZ, jako organ administracji publicznej, obowiązany był zapewnić Skarżącej, jako stronie niniejszego postępowania, czynny udział w każdym jego stadium, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Ze sprawy wynika, że organ wielokrotnie informował Skarżącą o prawie wypowiedzenia się. Skarżąca jednak z niego nie skorzystała wskazując, że mieszka w znacznej odległości od siedziby Prezesa NFZ i z uwagi na chorobę oraz przebywanie na zwolnieniu nie może podróżować. W oparciu o to wniosła o doręczenie jej, na adres zamieszkania, dokumentów zgromadzonych w sprawie, w tym opinii lekarskich. Sąd zauważa, że Prezes NFZ nie miał obowiązku zadośćuczynienia żądaniu doręczenia dokumentów z akt pocztą na adres Skarżącej. Przepis art. 73 § 1 k.p.a. stanowi bowiem, że to Skarżąca, jako strona postępowania, miała prawo, w ramach wglądu w akta sprawy, sporządzić z nich notatki, kopie lub odpisy. Organ zaś miał jedynie obowiązek, w ramach warunków technicznych, jakimi dysponuje, umożliwić Skarżącej realizację przez nią tego uprawnienia. Zatem żądanie Skarżącej nie mogło zostać przez Prezesa NFZ uwzględnione, a tym samym nie można mu stawiać skutecznego zarzutu w tym zakresie. NSA w uchwale z 8 października 2018 r. o sygn. akt I OPS 1/18, odpowiadając na postawione przez Rzecznika Praw Obywatelskich pytanie, "Czy w ramach udostępnienia akt stronie na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. mieści się sporządzenie przez organ w sposób wynikający z posiadanych możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy?" wyjaśnił, że tylko w ramach udostępnienia akt stronie w organie, na podstawie art. 73 § 1 k.p.a., mieści się sporządzenie przez organ, w sposób wynikający z jego możliwości technicznych i organizacyjnych, na wniosek strony, kopii dokumentacji w nich zgromadzonej. Nie ma zatem możliwości, aby strona lub jej pełnomocnik, nie stawiając się w organie, celem przejrzenia akt, skutecznie żądali sporządzenia z nich kopii, czy odpisów, a następnie przesłania im na wskazany adres. Organ administracji nie ma obowiązku wykonywania, nawet odpłatnie, kserokopii dokumentów zawartych w aktach i dostarczanie ich stronie pocztą, gdyż utrwalanie wiadomości zawartych w aktach administracyjnych w postaci notatek lub odpisów przepis art. 73 § 1 k.p.a. jednoznacznie powierza stronie. ( por. wyrok NSA z 26 sierpnia 1998 r., sygn.. akt I SA/Gd 1817/96 niepublikowany) .Sąd zauważa przy tym, że nic nie stało na przeszkodzie, aby Skarżąca, będąc w złym stanie zdrowia, ustanowiła pełnomocnika do działania w sprawie, albo do przejrzenia akt i sporządzenia z nich odpisów, czy kopii, przy czym mogła to być każda osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu działania podjęte w niniejszej sprawie przez Prezesa NFZ były prawidłowe. Ich wynikiem stan faktyczny został ustalony właściwie - nie budzi on żadnych wątpliwości. Organ dysponował bowiem niezależnymi opiniami lekarzy z referencyjnych ośrodków w Polsce, z których jednoznacznie wynika, że takie świadczenie medyczne - gwarantowane, jak przeprowadzone w Niemczech, było możliwe do zrealizowania u Skarżącej w 2011 r. w trzech ośrodkach w Polsce, z wyłączeniem wrocławskiego szpitala. Zgromadzone w sprawie materiały są spójne, wzajemnie się uzupełnią. Organ nie pominął żadnych twierdzeń, czy wniosków Skarżącej. Zaskarżone rozstrzygnięcie znajduje opacie w zgromadzonym materiale dowodowym i powołanych, odnoszących się do sprawy, przepisach prawa. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.