VI SA/Wa 23/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2018 r., którym odmówiono W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za rażące naruszenie obowiązków informacyjnych postanawia: utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 czerwca 2018 r. Skarżący – W. S., w prawidłowym trybie i terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Sąd wezwał skarżącego do uiszczenia należnego od skargi wpisu w kwocie 1.800 złotych. Z zachowaniem terminu Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 23 akt). W uzasadnieniu wniosku podał, że nie uzyskuje dochodów; oszczędności rozdysponował w 2017 r.; jest zatrudniony w "P." sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej "Sp. z.o.o."), ale nie pobiera z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wskazał także, że posiada 145.000 akcji w M. R. SA (dalej "Spółka SA") i wierzytelności w wysokości ok. 200.000 złotych wynikające z tytułu wpłat gotówkowych do kasy Spółki w okresie od 2013 r. do 2016 r. Z uwagi, że oświadczenie Skarżącego było niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Referendarz sądowy (dalej "Referendarz"), stosownie do treści przepisu 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wezwał Skarżącego do złożenia: a. wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych, a także rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej (zawieszonej) działalności gospodarczej- ewentualnie oświadczenia o braku posiadania takich rachunków; b. wyciągów z posiadanego/ych przez niego rachunku/ów maklerskiego z okresu ostatnich sześciu miesięcy - ewentualnie oświadczenia o braku posiadania takich rachunków; c. oświadczenia o źródłach utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz o wysokości tych źródeł utrzymania - w szczególności wyjaśnienia: skąd czerpie środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, np.: na zakup żywności, ubrania, środków higieny osobistej, leków; czy korzysta z pomocy finansowej lub rzeczowej rodziny, znajomych lub jakichkolwiek form pomocy społecznej, a jeżeli tak, to z jakiej i ewentualnie w jakiej wysokości – jeżeli korzysta z pomocy osób trzecich został obowiązany do nadesłania oświadczenie takiej osoby/osób potwierdzających te okoliczności i wskazujące, jakiej pomocy udzielają mu, ewentualnie decyzji właściwego ośrodka pomocy społecznej; d. wyjaśnienia dot. zatrudnienia w Sp. z o.o. (na jakim stanowisku, z jakiego powodu nie pobiera wynagrodzenia, na podstawie jakiej umowy jest zatrudniony); e. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy potwierdzającego, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (ewentualnie oświadczenia, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna); f. dokumentów potwierdzającego wskazaną w pkt 7.2.3 wniosku wierzytelność w wysokości ok. 200.000 złotych; g. oświadczenia, jaki ma tytuł prawny do mieszkania (domu), w którym aktualnie przebywa; h. dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania, media, leki, a także innych wydatków związanych ze swoim niezbędnym utrzymaniem; i. oświadczenia czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, ewentualnie wskazania osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (imię, nazwisko, data urodzenia, stopień pokrewieństwa). W odpowiedzi Skarżący złożył oświadczenie, z którego wynika, że: nie posiada lokat dewizowych i terminowych, a także rachunków bankowych otwartych dla prowadzonej działalności gospodarczej lub rachunku maklerskiego; że środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych otrzymuje od rodziców, bądź od osoby, z którą pozostaje w konkubinacie oraz od innych osób; że nie ma możliwości przedstawienia dokumentów potwierdzających fakt zatrudnienia w Sp. z o.o. oraz niepobierania wynagrodzenia – Sp. z o.o. uzyskuje bowiem dochód jedynie z czynszu wynikającego z zawartej umowy dzierżawy w wysokości 3.000 złotych i ma zajęte rachunki bankowe - nie posiada kwot, które mogłaby przeznaczyć na pensje dla pracowników; że wierzytelność w kwocie 200.000 złotych wynika z wpłat gotówkowych dokonywanych przez niego w celu pokrycia zobowiązań Spółki SA; że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny i nie posiada żadnego lokalu (własność, najem); że zamieszkuje u rodziców i nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, czy też innych wydatków związanych z niezbędnym utrzymaniem - pozostaje na utrzymaniu rodziny, korzysta z mieszkania konkubiny. W tym stanie rzeczy Skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Referendarz ustalił bowiem, że Skarżący nie wykonał w pełni wezwania wystosowanego do niego w trybie art. 255 p.p.s.a., gdyż, po pierwsze, jego oświadczenie dot. posiadania/nieposiadania rachunku bankowego pomijało kwestię posiadania bakowego rachunku osobistego. Referendarz wskazał, że znane jest mu z urzędu, że Skarżący w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2473/17 oświadczył, że posiada rachunek bankowy w WBS Bank i przedstawił wyciąg z tego rachunku, obejmujący operacje od września 2017 r. do lutego 2018 r. Z zestawienia tych operacji wynika, że zarówno w styczniu 2018 r., jak i lutym 2018 r., na konto Skarżącego wpłynęły kwoty po 2.500 złotych tytułem zasilenia rachunku. Nadto Skarżący został zobowiązany do wskazania wysokości udzielnej mu przez osoby trzecie pomocy i złożenia oświadczenia tych osób lub decyzji właściwego ośrodka pomocy. W odpowiedzi Skarżący poprzestał zaś jedynie na oświadczeniu, że pozostaje na utrzymaniu rodziców, od których uzyskuje środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a nadto korzysta także z pomocy konkubiny i innych osób. Po trzecie, Skarżący nie wyjaśnił na podstawie jakiej umowy jest zatrudniony w Sp. z o.o. oraz na jakim stanowisku, mimo, że oświadczenie w tym zakresie nie wymagało przedstawienia dodatkowych dokumentów. Referendarz uznał także, że wyjaśnienia Skarżącego, co do niepobierania wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w Sp. z o.o., przy jednoczesnym braku informacji, czy wykonuje on prace na rzecz tej spółki oraz czy podejmował próby wyegzekwowania należnego wynagrodzenia, są niewystarczające. Jeśli Skarżący wykonuje prace na rzecz Sp. z o.o. i spółka ta nie wypłaca mu wynagrodzenia, a Skarżący nie próbuje w sposób ugodowy, czy też na drodze sądowej, rozwiązać tej sytuacji, to niezrozumiałe byłoby przerzucanie obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania na Skarb Państwa. Zasadą jest bowiem, że Skarżący, jako strona inicjująca postępowanie przed sądem administracyjnym, powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów tego postępowania (postanowienie NSA z 15 marca 2011 r. sygn. akt I OZ 150/14). Po czwarte, Referendarz uznał, że także stan rodzinny Skarżącego nie został w pełni przez niego przedstawiony. W formularzu wniosku nie wskazał on bowiem osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, natomiast wzywany do wskazania, czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, ewentualnie podania osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie złożył jednoznacznego oświadczenia. Wyjaśnił jedynie, że zamieszkuje u rodziców, którzy go utrzymują, ale korzysta także z pomocy finansowej oraz z mieszkania konkubiny. Skarżący z zachowaniem trybu i terminu wniósł od postanowienia Referendarza sprzeciw, w którym zarzucił, że Referendarz błędnie przyjął, że złożony przez niego wniosek oraz dokumenty nie dowodziły, że w tej sprawie wystąpiła ustawowa przesłanka pozwalająca zwolnić go od kosztów sądowych. Wskazał, że nie pracuje, jest na utrzymaniu rodziców - mieszka w ich domu i nie ma na utrzymaniu innych osób. Podał przy tym, że wykonuje prace dorywcze, z których uzyskuje ok. 600 złotych miesięcznie i aktywnie poszukuje – zgodnego z jego wykształceniem i dotychczasową karierą, zatrudnienia. Poinformował, że w Sp. z o.o. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę ¼ etaty za wynagrodzeniem 800 złotych, którego nie otrzymuje i obecnie jest w trakcie rozmów ze tą spółką w kwestii zapłaty zaległości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd przy tym orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy, przy czym zgodnie z art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie takiego prawa składa się na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Skarżący temu obowiązkowi zadośćuczynił i wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje, że aby można było osobie fizycznej przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym – o takie wnioskuje Skarżący, osoba taka musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wstępie podkreślenia wymaga, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić, czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1240493). Nadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1640412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest natomiast ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. W niniejszej sprawie z przedstawionych przez Skarżącego dokumentów i oświadczeń, zarówno na dzień rozpoznawania przez Referendarza żądania przyznania prawa pomocy, jak i na dzień rozpoznawania sprzeciwu, bezsprzecznie wynika, że Skarżący nie przedstawił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej mimo, że został do tego zobowiązany wezwaniem Referendarza wystawionym w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Trudno nie przyznać racji Referendarzowi, że Skarżący uchylił się od obowiązku przedstawienia wszystkich dokumentów świadczących o tym, jaka jest jego rzeczywista kondycja finansowa, co dałoby możliwość zbadania, czy w stosunku do Skarżącego ziściła się ustawowa przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd zauważa, że Skarżący z uzasadnienia Referendarza, któremu obecnie sprzeciwia się, powziął informację, że jednym z powodów odmowy był brak złożenia przez niego oświadczenia co do posiadania lub nieposiadania osobistego rachunku bankowego, którego istnienie Skarżący ujawnił zaś w innej sprawie zawisłej przed Sądem. Mimo to w sprzeciwie w dalszym ciągu brakuje oświadczenia w tym przedmiocie. Brakuje także złożenia ewentualnego wyciągu z posiadanego przez Skarżącego rachunku bankowego, na który – zgodnie z ustaleniami Referendarza, zarówno w styczniu 2018 r., jak i lutym 2018 r. wpłynęły kwoty po 2.500 złotych tytułem zasilenia tego rachunku. Sąd zauważa również, że Skarżący z jednej strony oświadcza, że nie pracuje i jest na utrzymaniu innych osób (m.in. Rodziców oraz Konkubiny), po czym wskazuje, że otrzymuje miesięczne wynagrodzenie z prac dorywczych w wysokości ok. 600 złotych. Reasumując Sąd stwierdza, że Referendarz zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że pomoc pochodzi ze środków budżetu państwa oraz że koszty sądowe, jako należności publicznoprawne, powinny być uiszczane w pierwszej kolejności, nie zaś dopiero wówczas, gdy stronie pozostaną wolne do rozdysponowania na inne zobowiązania środki. Skoro w niniejszym postępowaniu Skarżący uchyla się od obowiązku nadesłania dokumentów dotyczących rzeczywistej jego sytuacji majątkowej, tym samym nie wykazał, że - nawet z pomocą osób go wspierających finansowo, nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.