VI SA/Wa 2507/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 marca 2025 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Komitetu Wyborczego [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. zwrócić Skarżącemu Komitetowi Wyborczemu [...] ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Komitet Wyborczy [...] (dalej: "Skarżący", "Komitet"), reprezentowany przez pełnomocnika finansowego – T. B., działającego na podstawie pełnomocnictwa z 1 lutego 2024 r. udzielonego mu przez pełnomocnika wyborczego – K. S., pismem z 14 czerwca 2024 r. wniósł skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej. Zarządzeniem z 29 lipca 2024 r. wezwano pełnomocnika Skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnomocnictwa upoważniającego do działania w imieniu strony skarżącej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie, pismem z 28 sierpnia 2024 r. (k. 30), z zachowaniem wyznaczonego terminu, pełnomocnik Skarżącej nadesłał dokument pełnomocnictwa pełnomocnika wyborczego dla pełnomocnika finansowego Komitetu Wyborczego [...], upoważniający do wniesienia i popierania przedmiotowej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedza analiza jej dopuszczalności. Jedną z przesłanek dopuszczalności skargi jest prawidłowe zastępstwo procesowe strony postępowania sądowoadminstracyjnego, a dopuszczenie do działania nienależycie umocowanego pełnomocnika prowadzi do nieważności tego postępowania. Zgodnie z art. 46 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Stosownie do postanowień art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Równocześnie w myśl art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a., strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Art. 35 p.p.s.a., wskazujący krąg osób mogących być pełnomocnikiem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w § 1 wskazuje, iż pełnomocnikiem strony może być adwokat lub radca prawny, a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania, jak również małżonek, rodzeństwo, wstępni lub zstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia, a także inne osoby, jeżeli przewidują to przepisy szczególne. W § 2 stanowi zaś, że pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu nadrzędnego. Dotyczy to również państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej. Z uwagi na fakt, że stroną inicjującą kontrolę sądowoadministracyjną jest komitet wyborczy, a skargę sporządził i wniósł pełnomocnik finansowy Komitetu, działający na podstawie pełnomocnictwa udzielonego mu przez pełnomocnika wyborczego Komitetu, kluczową była weryfikacja w przepisach szczególnych, czy skargę w tej sprawie wniosła i podpisała osoba, która może być pełnomocnikiem Skarżącego. Zgodnie z art. 86 § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2408 ze zm.), organ partii politycznej, o którym mowa w § 1 (organ partii upoważniony do jej reprezentowania na zewnątrz), zawiadamia właściwy organ wyborczy o utworzeniu komitetu i o zamiarze samodzielnego zgłaszania kandydatów oraz o powołaniu: 1) pełnomocnika wyborczego uprawnionego, z zastrzeżeniem art. 127, do występowania na rzecz i w imieniu komitetu wyborczego; 2) pełnomocnika finansowego, o którym mowa w art. 127. Ów art. 127 Kodeksu wyborczego w § 2 pkt. 2 wskazuje zaś, że pełnomocnikiem finansowym nie może być pełnomocnik wyborczy, z zastrzeżeniem art. 403 § 5 pkt 1 (dot. komitetu wyborczego wyborców w wyborach na radnych do rady gminy w gminie liczącej do 20 000 mieszkańców, gdzie pełnomocnik wyborczy jest zarazem pełnomocnikiem finansowym). W doktrynie wskazuje się, że za zasadnością rozdzielenia tych funkcji przemawia m. in. konieczność zagwarantowania pełnomocnikowi finansowemu niezależności i rzetelności jego działań (por. K. W. Czaplicki, J. Zbieranek [w:] B. Dauter, S. J. Jaworski, A. Kisielewicz, F. Rymarz, K. W. Czaplicki, J. Zbieranek, Kodeks wyborczy. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 127, teza 1., LEX). Zgodnie z treścią uchwały nr [...] Państwowej Komisji Wyborczej z [...] sierpnia 2023 r. w sprawie przyjęcia zawiadomienia o utworzeniu komitetu wyborczego pod nazwą KOMITET WYBORCZY [...] i o zamiarze samodzielnego zgłaszania list kandydatów na posłów i kandydatów na senatorów w wyborach zarządzonych na dzień 15 października 2023 r., pełnomocnikiem wyborczym Komitetu jest K. S., zaś pełnomocnikiem finansowym Komitetu – T. B. Z tego też względu, skoro kodeks wyborczy stanowi, że to pełnomocnik wyborczy reprezentuje komitet wyborczy na zewnątrz, jak i zakazuje łączenia funkcji pełnomocnika wyborczego i pełnomocnika finansowego w przypadku komitetów zgłaszających listy kandydatów do wyborów parlamentarnych, to w ocenie Sądu, pełnomocnik wyborczy Komitetu nie mógł skutecznie umocować pełnomocnika finansowego Komitetu do reprezentowania Komitetu przed sądami administracyjnymi, a tym samym do wniesienia skargi. Takie umocowanie stanowi bowiem naruszenie regulacji prawa wyborczego, gdyż w istocie przyznaje pełnomocnikowi finansowemu kompetencję pełnomocnika wyborczego wyrażoną w art. 86 § 2 Kodeksu wyborczego (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 48/25). To zaś prowadzi do konkluzji, iż występowanie w charakterze pełnomocnika procesowego osoby, która nie może być pełnomocnikiem, jak ma to miejsce w okolicznościach tej sprawy, oznacza brak należytego umocowania, powodujący nieważność postępowania. Sporządzenie i wniesienie skargi przez osobę, która nie może być pełnomocnikiem strony powoduje, że skarga taka, jako dotknięta nieusuwalnym brakiem, jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Postępowanie, jakie toczy się w jej wyniku dotknięte jest wadą nieważności z art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 260/09 i uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 8 lipca 2008 r., sygn. akt III CZP 154/07, opubl. w: OSNC 2008, nr 12, poz. 133). Wobec powyższego, Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., postanowił jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. W zakresie zwrotu wpisu od skargi Sąd orzekł w punkcie drugim sentencji postanowienia, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.