VI SA/Wa 2569/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M.S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, (dalej jako Komisja II Stopnia), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. S. od uchwały nr [...]z dnia [...] kwietnia 2015 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] uchwałą nr [...]z dnia [...] kwietnia 2015 r. stwierdziła, że M. S. (dalej skarżący, zdający) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z zadania z zakresu prawa karnego otrzymał ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dostateczną. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Projekt umowy najmu lokalu użytkowego został niejednolicie oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów. Pierwszy z egzaminatorów, radca prawny [...] wystawił ocenę dostateczną, stwierdzając w protokole, iż zdający prawidłowe oznaczył strony, lecz umowa zawiera jedynie podstawowe elementy umowy najmu i brak wszystkich założeń wynikających z zagadnień egzaminacyjnych. Egzaminowany zastosował podstawowe regulacje z kodeksu cywilnego, uregulował główne istotne zagadnienia opisane w zadaniu. Zapis ostatniego wersu § 4 umowy niezgodny z prawem upadłościowym. Zabezpieczono interesy stron, zawarto podstawowe regulacje dotyczące wzajemnej realizacji umowy. Brak kar umownych. Posłużono się językiem prawniczym, użyto zrozumiałych sformułowań, treść jednak fragmentami nieuporządkowana. Drugi z egzaminatorów sprawdzających pracę, sędzia [...] wystawił natomiast ocenę niedostateczną, stwierdzając, że poprawnie określono strony umowy i przedmiot najmu. Umowa jest ważna. Wykaz załączników poza treścią umowy (za podpisami). Umowę sporządzono według zasad określonych w kodeksie cywilnym dla umów najmu lokalu. Praca nie spełnia jednak wielu założeń zadania. Jest zawarta na czas oznaczony z jednoczesną możliwością swobodnego wypowiedzenia (§ 3 i 4). Zapis z § 5 nie jest klauzulą waloryzacyjną (brak miernika i częstotliwości). Zapisy o rozliczeniu prac adaptacyjnych są niespójne. Według § 2 umowy, te same koszty raz obciążają najemcę raz wynajmującego. Zapis o rozliczeniu kosztów mediów w istocie jest domyślny (§ 2 pkt 5 od końca). Umowa nie określa skutku nieudzielania zabezpieczenia w terminie 7 dni; chyba że uwzględnia się swobodę wypowiedzenia umowy. Umowa może stwarzać poważne konflikty przy jej wykonywaniu. Praca bardzo krótka. Skarżący w złożonym odwołaniu wskazał na niewłaściwe określenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym, a w konsekwencji nietrafne stwierdzenie negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego, zarzucając przy tym naruszenie: a/ art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne przyjęcie, że umowa przygotowana w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego dotknięta jest uchybieniami uzasadniającymi przyznanie oceny niedostatecznej, w sytuacji, gdy (uwzględniając charakter uchybień, jak również zachowanie przez skarżącego wymogów sporządzenia ważnej umowy, zakres wypełnienia założeń zadania, właściwie zastosowane przepisy prawa, konstrukcja umowy zachowała wymagania formalne wskazujące na umiejętność ich interpretacji) praca winna uzyskać ocenę pozytywną u obu egzaminatorów, gdy tymczasem jeden z nich ocenił ją pozytywnie, a drugi negatywnie; b/ art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez niewykorzystanie pozostawionej do dyspozycji oceniającego skali ocen przy ocenie sporządzonej pracy z zakresu prawa gospodarczego, a tym samym niezbadanie w sposób wszechstronny i dokładny pracy egzaminacyjnej; c/ art. 365 ust. 2 w związku z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez niewyważenie pozytywnych i negatywnych elementów ocenionej pracy oraz niewyjaśnienie powodów, dla których egzaminator uznał, iż negatywne elementy pracy ją zdyskwalifikowały. Mając wzgląd na powyższe, skarżący wniósł o: a/ rozpatrzenie odwołania, b/ zmianę oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego na ocenę pozytywną, c/uchylenie uchwały [...]z dnia [...] kwietnia 2015 r. ustalającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego i ustalenie wyniku z egzaminu radcowskiego złożonego w 2015 r. z wynikiem pozytywnym. W ocenie skarżącego, sporządzona praca spełniła wiele założeń zadania, bowiem uregulowane zostały główne istotne zagadnienia, zabezpieczono interesy stron. Biorąc pod rozwagę stanowisko prezentowane przez judykaturę, a dotyczące sposobu oceny prac przez komisje egzaminacyjne, popełnione uchybienia nie dyskwalifikowały sporządzonej przez odwołującego pracy. Skarżący nie zgodził się z zarzutem, że umowa mogłaby stwarzać konflikty przy jej wykonywaniu. Przy przyjętej przez ustawodawcę pięciostopniowej skali ocen, a nie ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna 0/1) praca kwalifikowała się na ocenę dostateczną. W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] lipca 2015 r. Komisja II Stopnia wyjaśniła, że ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku. W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości, którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Skoro zatem celem egzaminu radcowskiego jest między innymi weryfikacja znajomości prawa przez zdających, to ocena pracy nie polega na rozważaniu, czy w praktyce można byłoby przeprowadzić takie zabiegi interpretacyjne, które konwalidowałyby występujące uchybienia i doprowadziły do ukształtowania stosunku zobowiązaniowego zgodnie z oczekiwaniami mocodawcy. Istotnymi elementami pracy wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania, były w szczególności: a/ sporządzenie projektu umowy ważnej i prawnie skutecznej, b/ sporządzenie projektu umowy mieszczącego się w wyznaczonych treścią zadania ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obligatoryjnych założeń umowy, c/ wypełnienie wszystkich poleceń zawartych w treści zadania, d/ poprawne przyjęcie brakujących elementów stanu faktycznego, e/ posłużenie się właściwą terminologią prawniczą, f/ sposób sformułowania treści poszczególnych postanowień umownych i ich usystematyzowania, pod kątem ich spójności, czytelności, jednoznaczności i przydatności dla dokonania wykładni autentycznej treści umowy na gruncie art. 65 § 2 k.c., g/ sposób i zakres zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę egzaminowaną, h/ zakres, forma i poprawność ewentualnego wzbogacenia projektu umowy, wykraczającego poza elementy podmiotowo i przedmiotowo istotne oraz poza zakres obligatoryjnych założeń umowy. Analiza rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa gospodarczego, na tle zarzutów podniesionych w ramach odwołania, nie dała zdaniem Komisji II Stopnia podstawy do zmiany oceny. Za sprzecznie z założeniami zadania, a zarazem z obowiązującym uregulowaniami prawnymi zostały uznane postanowienia umowne odnoszące się do możliwości rozwiązania umowy przed upływem okresu, na jaki została ona zawarta (art. 673 § 3 k.c.), bowiem brak było w sporządzonym projekcie umowy szczególnych okoliczności pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu, bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony. Błąd ten organ odwoławczy uznał za istotny i świadczący o niewystarczającej znajomości przez egzaminowanego przepisów prawa materialnego. Negatywne znaczenie miał również fakt, iż zdający przewidział możliwość wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym w razie ogłoszenia upadłości najemcy, nie uwzględniając regulacji zawartej w prawie upadłościowym i naprawczym w zakresie skutków ogłoszenia upadłości co do zobowiązań upadłego. W sprzeczności z założeniami zadania pozostawało też nie dość precyzyjne wskazanie w umowie zakresu prac adaptacyjnych oraz zasad ich rozliczenia. W § 2 wymienione zostały tylko prace remontowe (w większości drobne, o których mowa w art. 681 k.c.), a nie adaptacyjne, dostosowujące ten lokal do potrzeb prowadzenia biura księgowo - rachunkowego (wcześniej lokal był wykorzystywany do zgoła odmiennej działalności), zaś określony sposób rozliczenia kosztów tych prac mógł wywoływać wątpliwości, która ze stron i w jakiej części ma je ponieść i tym samym stanowić źródło konfliktu pomiędzy stronami. Skarżący nie wypełnił również założenia egzaminacyjnego o zachowaniu ekwiwalentności świadczenia czynszowego, gdyż nie wskazano w § 5 konkretnych okoliczności, które uzasadniałyby zmianę umowy w tym zakresie oraz kryteriów, jakie winny mieć zastosowanie przy ustaleniu jego nowej wysokości. Za mankament pracy skarżącego uznano również brak skutecznego sposobu zabezpieczenia interesów wynajmującego (§ 6 ust. ust. 5), bowiem obowiązek złożenia przez najemcę oświadczenia w formie aktu notarialnego o poddaniu się egzekucji (bez sprecyzowania rodzaju świadczeń i bez określenia sankcji) nie jest zabezpieczeniem rzeczowym i nie gwarantuje zaspokojenia roszczeń wynajmującego. Mając powyższe na względzie, Komisja II Stopnia wskazała, że nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, na które zwracali uwagę egzaminatorzy i na które wskazywał skarżący w odwołaniu, liczba popełnionych błędów oraz waga stwierdzonych uchybień, mających w istotnym zakresie negatywny wpływ na zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której skarżący zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym działał, uniemożliwiało przyjęcie, że skarżący jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zdający nie potrafił bowiem w prawidłowy sposób ocenić pod względem prawnym konsekwencji wskazanych w zadaniu egzaminacyjnym założeń, którymi winien się kierować, konstruując treść stosunku zobowiązaniowego i dając tym samym wyraz temu, że nie opanował w wystarczającym stopniu materiału prawniczego. Tymczasem egzamin radcowski ma sprawdzić kwalifikacje do samodzielnego świadczenia profesjonalnej pomocy prawnej, a osoba oczekująca takiej pomocy ma prawo wymagać od radcy prawnego takiego przygotowania. Praca egzaminacyjna, aby mogła zostać oceniona pozytywnie, musi spełniać przynajmniej w dostatecznym stopniu wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Tak surowa regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości. Pismem z [...] sierpnia 2015 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II Stopnia z dnia [...] lipca 2015 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały z uwagi na rażące naruszenie prawa procesowego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a. skarżący zwrócił się o zobowiązanie przez Sąd Komisji II Stopnia do wydania w określonym terminie uchwały stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej uchwale zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.: a/ art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art 107 §3 k.p.a., w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy w sposób budzący zaufanie do organów administracji publicznej oraz dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącego, b/ art. 7 i art. 12 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych oraz § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego poprzez pobieżne i długotrwałe rozpatrywanie odwołania od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, c/ art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez brak pod uchwałą podpisu dwóch członków komisji, a z przekazanych skarżącemu dokumentów nie wynika czy uczestniczyli oni w posiedzeniu komisji rozpatrującej odwołanie od decyzji organu I instancji i nie podpisali uchwały, czy też nie brali udziału w posiedzeniu, d/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak w uzasadnieniu uchwały odniesienia się do pozytywnie ocenionych elementów pracy oraz brak wyjaśnienia wpływu poszczególnych aspektów pracy z części gospodarczej pod kątem oceny pozytywnej, a także nierozważeniu poszczególnych uchybień w aspekcie przyjętych kryteriów dla każdej z poszczególnych ocen, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: a/ art. 364 ust 10 ustawy o radcach prawnych, poprzez jego niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego całej skali ocen i ustalenie oceny niedostatecznej, pomimo iż stwierdzone w umowie uchybienia nie dawały podstaw do oceny niedostatecznej, jak również niewyjaśnienia przez Komisję II Stopnia, dlaczego umowa nie zasługiwała na ocenę pozytywną w najniższej jej skali, b/ art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie, iż analizowana praca daje podstawy do stwierdzenia, że skarżący nie jest odpowiednio przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych, c/ art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych poprzez nierozważenie wszystkich aspektów sporządzonej umowy pod kątem oceny pozytywnej, d/ art. 363 ust 2 ustawy o radcach prawnych poprzez błędne uznanie, iż kryteria tam wymienione muszą być spełnione łącznie, pomimo przyjęcia przez ustawodawcę pięciostopniowej skali ocen, a nie skali dwuwartościowej (ocena pozytywna i ocena negatywna 0/1), co w rezultacie prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne w zasadzie mogą być oceniane w skali dwuwartościowej, bez dokonania porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy, co wpłynęło na nie rozważenie w dostateczny sposób czy praca nie zasługiwała na ocenę pozytywną w najniższej jej skali, e/ art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych polegające na zaniechaniu obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącego w rozwiązaniu części trzeciej egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony i tym samym błędne ustalenie, że skarżący nie wypełnił szeregu założeń objętych zadaniem, zawarciem w niej zapisów sprzecznych z obowiązującymi regułami prawnymi oraz brakiem rozwiązań realnie chroniących interesy strony. W ocenie skarżącego, członkowie komisji nie dokonali kompleksowej analizy sporządzonej umowy, a ocena pracy jedynie w oparciu o jej obszerność i poprzez pryzmat ustalonych wcześniej wytycznych (tzw. opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej) skutkowała wydaniem oceny negatywnej. Dla dokonania ostatecznej oceny danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, konieczne jest dokonanie porównania oraz wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej. Poszczególne uchybienia powinny być zatem oceniane przy zastosowaniu kryteriów przepisanych dla każdej z poszczególnych ocen. Istotą prawniczego egzaminu zawodowego powinno być sprawdzenie, czy osoba zdająca egzamin posiada umiejętność dostrzeżenia rozwiązywania, a nie czy zdający dysponuje wystarczającą wyobraźnią do przyjęcia dodatkowych elementów stanu faktycznego. Nieprzyjęcie dodatkowych elementów stanu faktycznego, jak również brak wzbogacenia pracy o postanowienia dodatkowe, które nie stanowiły w istocie jej wymogu formalnego, a jedynie dodatkowy atut - w ocenie skarżącego - nie powinno dyskwalifikować pracy, a jedynie wpływać na skalę przyznanej oceny, którą ustawodawca przewidział szeroko, wskazując nawet ocenę celującą. W odpowiedzi na skargę, Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, podniosła również, że wyjaśniła powody dla których uznała że projekt umowy sporządzony przez skarżącego został oceniony negatywnie, tym samym uzasadniając brak podstaw do podwyższenia oceny za tą część egzaminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych, sądowo -administracyjna kontrola uchwał komisji egzaminacyjnych ustalających wynik egzaminu radcowskiego, sprawowana jest - pod względem zgodności z prawem - wyłącznie z punktu widzenia interesu publicznego, polegającego na zapewnieniu legalnego działania organów administracyjnych i przebiega w trzech płaszczyznach, tj.: oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; dochowania wymaganej prawem procedury; respektowania reguł kompetencji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I GSK 1421/05, www.orzeczenia.nas.gov.pl). Rola sądu administracyjnego sprowadza się więc do badania i ewentualnego korygowania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Inaczej mówiąc, Sąd administracyjny nie jest kolejną komisją egzaminacyjną, lecz ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu (uchwały Komisji) i nie zastępuje Komisji w jej czynnościach. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy oraz rozpatrując ją w świetle przedmiotowych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie jest uzasadniona, gdyż w trakcie przeprowadzonego postępowania egzaminacyjnego nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz. U. poz. 1584, z późn. zm.) Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ustawy o radcach prawnych. Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11 (www.orzeczenia.nsa.gov.pl), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Jednocześnie wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny niejednokrotnie wypowiadał się w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu zawodowego (radcowskiego, adwokackiego), w tym również w kwestii oceny pracy z części od pierwszej do piątej takiego egzaminu. Przykładowo w wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1959/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in. że: - uchwała w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego, lecz należy ją zakwalifikować do grupy decyzji związanych; - nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części od drugiej do piątej egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) - d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną; - dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (wszystkie wymienione wyroki dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela powyższe poglądy. W rozpoznawanej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się do zarzutów podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej czemu dała wyraz szczegółowo uzasadniając swoją opinię co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych przez skarżącego zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie jednego z egzaminatorów, nie kwalifikowały tego zadania na ocenę pozytywną.  Przede wszystkim, oceniając sporządzony projekt umowy najmu lokalu użytkowego organ podkreślił, że istotnymi elementami pracy wpływającymi na jej ocenę w ramach ustawowych kryteriów oceny rozwiązania zadania, były w szczególności: sporządzenie projektu umowy ważnej i prawnie skutecznej, sporządzenie projektu umowy mieszczącego się w wyznaczonych treścią zadania ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obligatoryjnych założeń umowy, wypełnienie wszystkich poleceń zawartych w treści zadania, poprawne przyjęcie brakujących elementów stanu faktycznego, posłużenie się właściwą terminologią prawniczą, sposób sformułowania treści poszczególnych postanowień umownych i ich usystematyzowania, pod kątem ich spójności, czytelności, jednoznaczności i przydatności dla dokonania wykładni autentycznej treści umowy na gruncie art. 65 § 2 k.c., sposób i zakres zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę egzaminowaną, zakres, forma i poprawność ewentualnego wzbogacenia projektu umowy, wykraczającego poza elementy podmiotowo i przedmiotowo istotne oraz poza zakres obligatoryjnych założeń umowy. Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień oraz braków sporządzonej przez zdającego umowy najmu należy zaliczyć w szczególności: - sprzecznie z założeniami zadania, a zarazem z obowiązującym uregulowaniami prawnymi sporządzone zostały postanowienia umowne odnoszące się do możliwości rozwiązania umowy przed upływem okresu, na jaki została ona zawarta wbrew brzmieniu art. 673 § 3 k.c.; - zdający przewidział możliwość wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym w razie ogłoszenia upadłości najemcy, nie uwzględniając regulacji zawartej w prawie upadłościowym i naprawczym w zakresie skutków ogłoszenia upadłości co do zobowiązań upadłego; - nie dość precyzyjne wskazano w umowie zakres prac adaptacyjnych oraz zasad ich rozliczenia; - niewypełnienie założenia o zachowaniu ekwiwalentności świadczenia czynszowego; - brak zapisów w skuteczny sposób zabezpieczających interesy wynajmującego. Nie dokonując oceny pracy skarżącego, lecz wyłącznie mając ją na uwadze, jako stan faktyczny sprawy, należy podzielić argumentację Komisji II Stopnia, co do istotnych jej stwierdzeń. Wnioski Komisji II Stopnia zostały wyciągnięte po przeprowadzeniu postępowania w oparciu o istniejący materiał dowodowy w sprawie i właściwie uzasadnione. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa gospodarczego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych skargi, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez osobę zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje oraz nie nosi znamion dowolności. Z treści zadania w sposób jednoznaczny wynikało, jakie elementy miała zawierać umowa i jakimi kryteriami miał się kierować skarżący podczas jej sporządzania. Nie wystarczyło zatem sporządzenie jakiejkolwiek umowy najmu, lecz chodziło o to, aby umowa ta spełniała oczekiwania klienta, który zwrócił się o udzielenie mu porady prawnej. Sąd podziela powyższe stanowisko Komisji II Stopnia, uznając, że wskazane wady sporządzonej umowy najmu są istotne. W konsekwencji, zdaniem Sądu, Komisja II Stopnia prawidłowo uznała, że rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego, zaproponowane przez skarżącego, nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi i prawidłowo została skarżącemu utrzymana ocena niedostateczna. Wobec powyższego, Sąd badając przedmiotową sprawę nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawierało bowiem wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a., a postępowanie w sprawie było prowadzone zgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ dokonał wnikliwej analizy zadania egzaminacyjnego, w wyniku czego odniósł się merytorycznie do konkretnych wad pracy oraz omówiono błędy skarżącego bezpośrednio rzutujące na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Komisja II Stopnia w sposób szczegółowy i konkretny wyjaśniła, dlaczego projekt umowy najmu zaproponowany przez skarżącego jest nieprawidłowy. W tej sytuacji ocenę tę należy uznać za kompleksową. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisja II Stopnia słusznie uznała, iż sporządzony projekt nie mógł zostać oceniony pozytywnie. Zdaniem Sądu, niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. wskazanych w skardze przepisów ustawy o radcach prawnych. Z przepisu art. 36⁴ ust. 10 ustawy o radcach prawnych wynika, że ustawodawca przyjął szerokie spektrum możliwych do zastosowania ocen. Oznacza to, że przy ocenie pracy zdającego należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów zaproponowanego przez zdającego rozwiązania nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Dla dokonania ostatecznej oceny poprawności danej pracy, będącej rozwiązaniem zadania na egzaminie radcowskim, koniecznym jest zatem dokonanie porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej pracy danej osoby zdającej (vide: uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 5 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 531/12 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym zróżnicowanie w przepisie art. 36⁴ ust. 10 ustawy o radcach prawnych ocen pozytywnych wskazuje na wyraźną wolę ustawodawcy do odejścia od ocen dwuwartościowych (ocena pozytywna i ocena negatywna; 0/1), a ustawodawca dopuszcza myśl, że mogą powstawać prace (skargi, apelacje opinie prawne itp.) w różnym stopniu odbiegające – z jednej strony - od prac zasługujących na ocenę pozytywną, z drugiej zaś – nie zasługujące wyłącznie na ocenę negatywną (vide: uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt VI SA/Wa 713/11 www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie uchybienia pracy skarżącego zostały jednak właściwie ocenione przy zastosowaniu kryteriów pokrywających się z wytycznymi zawartymi w opisie istotnych zagadnień danego zadania egzaminacyjnego. Opisowi temu co prawda nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny i jako taki nie może on stanowić żadnego kryterium ocen (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 991/12, wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11, wyrok WSA z dnia 28.10.2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 www.orzeczenia.nsa.gov.pl), lecz stanowi on wzór (punkt odniesienia) dla prawidłowego rozwiązania danego kazusu zawierając w sobie najważniejsze jego elementy. Sąd w tym przypadku zajmuje stanowisko, że przygotowana przez skarżącego praca egzaminacyjna (umowa najmu lokalu użytkowego) nie stanowi innego prawidłowego rozwiązania kazusu z zakresu prawa gospodarczego, gdyż skarżący sprzecznie z założeniami zadania, a zarazem z obowiązującym uregulowaniami prawnymi zawarł w sporządzonym projekcie umowy postanowienia odnoszące się do możliwości rozwiązania umowy przed upływem okresu, na jaki została ona zawarta, wbrew brzmieniu art. 673 § 3 k.c., z którego wynika jednoznaczny wymóg wskazania w umowie najmu zawartej na czas oznaczony przyczyn wypowiedzenia umowy, jeżeli strony chcą takie rozwiązanie zastosować. Tymczasem w umowie sporządzonej przez skarżącego brak jest szczególnych okoliczności pozwalających każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu, bez zachowania zasady jego trwałości przez czas oznaczony. Wskazanie takich okoliczności jest zaś niezbędne dla zastrzeżenia skutecznego prawa do wypowiedzenia umowy najmu zawartej na czas określony. Negatywne znaczenie ma również fakt, iż skarżący przewidział możliwość wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym w razie ogłoszenia upadłości najemcy, nie uwzględniając regulacji zawartej w prawie upadłościowym i naprawczym w zakresie skutków ogłoszenia upadłości co do zobowiązań upadłego. Wobec jednoznacznej treści zadania (nakazującego egzaminowanemu wyraźnie wskazać okoliczności szczególne pozwalające każdej ze stron na zakończenie stosunku najmu przed terminem), błąd ten zasadnie został uznany za istotny i świadczący o niewystarczającej znajomości przez skarżącego przepisów prawa materialnego. Zdaniem Sądu dla dokonania ostatecznej oceny poprawności projektu umowy najmu lokalu użytkowego, będącej rozwiązaniem zadania z zakresu prawa gospodarczego, kwesta ta miała decydujące znaczenie dla dokonania porównania i wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów ocenianej przez Komisję II Stopnia pracy skarżącego w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu radcowskiego. Należy podkreślić, że prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej, wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej skarżącego zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. Powołane wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie potrafił zastosować posiadanej przez siebie wiedzy prawniczej w praktyce, a to jest wymagane w przypadku osoby, która w przyszłości ma wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód radcy prawnego. Nawet przy dostrzeżeniu pozytywnych elementów pracy, popełnienie poważnych błędów, jak wyżej wymienione, nie pozwala na przyjęcie, że skarżący jest przygotowany do samodzielnego świadczenia pomocy prawnej w sposób przewidziany ustawą o radcach prawnych. Stwierdzone uchybienia świadczą bowiem o niewystarczającym opanowaniu przez M. S. materiału prawniczego i umiejętności stosowania prawa w praktyce. Odnosząc się natomiast do zarzutów dotyczących art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez brak pod uchwałą podpisu dwóch członków Komisji, Sąd zauważa, że ze znajdującego się w aktach administracyjnych protokołu z posiedzenia Komisji II Stopnia w dniu [...] lipca 2015 r. na którym podjęto zaskarżoną uchwałę wynika, że dwaj członkowi Komisji – sędzia NSA [...]oraz radca prawny [...]uprzedzili o niemożliwości stawienia się w tym dniu na posiedzeniu, a informacja o powyższym znalazła się w protokole z obrad, zatem zarzut braku podpisu i jednoczesnej niewiedzy skarżącego co do ewentualnej obecności ww. członków na posiedzeniu w dniu [...] lipca 2015 r. należało uznać za niezasadny. Podsumowując, należało stwierdzić, że wskazane przez organ uchybienia zdającego egzamin radcowski z zakresu prawa gospodarczego są istotne, a dokonanie ich oceny za trafne i uzasadnione, przy czym zdaniem Sądu organ w zakresie formułowania tych ocen nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku