VI SA/Wa 2592/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. B. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego oddala skargę Minister Sprawiedliwości zaskarżonym postanowieniem z 16 maja 2024 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 333 ust. 5 w zw. z art. 362 ust. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 499), po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku zażalenia D. B. (Skarżąca) na postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. z [...] kwietnia 2024 r. umorzył postępowanie odwoławcze. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 8 marca 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego w 2024 r. Pismem z 11 marca 2024 r. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w K. na podstawie art. 362 w zw. z art. 333 ustawy o radcach prawnych i art. 64 § 2 k.p.a., wezwał Skarżącą się do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o dopuszczenie do egzaminu poprzez przedłożenie m.in. dokumentów wskazujących na spełnienie przesłanek określonych w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, w szczególności zmierzających do wykazania, że Biuro Obsługi Prawnej Politechniki [...] jest urzędem organu władzy publicznej lub że Skarżąca wykonuje czynności opisane w karcie opisu stanowiska na rzecz rektora, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca przedstawiła m.in. zaświadczenie, że jest zatrudniona od 1 stycznia 2011 r. w pełnym wymiarze czasu pracy, regulamin organizacyjny Politechniki [...] oraz szereg pełnomocnictw udzielonych jej przez Rektora Politechniki Śląskiej. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w Katowicach ww. postanowieniem z 3 kwietnia 2024 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej o dopuszczenie do egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu stwierdził, że nadesłana przez Skarżącą dokumentacja nie potwierdziła, że Biuro Obsługi Prawnej Politechniki [...] jest urzędem organu władzy publicznej lub że Skarżąca wykonywała czynności związane z sytuacjami, gdy rektor państwowej uczelni publicznej był powołany do rozstrzygania spraw indywidualnych w drodze decyzji administracyjnej. Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie zażaleniem. W uzasadnieniu wskazała, że Biuro Obsługi Prawnej znajduje się w bezpośredniej podległości organizacyjnej rektora, a wszelkie czynności wymagające wiedzy prawniczej wykonywane są w ramach obowiązków służbowych pracowników biura na rzecz rektora, który kieruje uczelnią. Minister Sprawiedliwości stwierdził w uzasadnieniu powołanego na wstępie zaskarżonego postanowienia, że postępowanie w sprawie rozpoznania zażalenia Skarżącej stało się bezprzedmiotowe. Egzamin radcowski został bowiem przeprowadzony w dniach 23-26 kwietnia 2024 r., natomiast zażalenie Skarżącej wpłynęło do Ministra Sprawiedliwości w dniu 6 maja 2024 r., a zatem już po przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego. W tej sytuacji brak jest podstaw faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, bowiem przedmiotem postępowania o dopuszczenie do egzaminu są: fakt spełnienia przez kandydata wymogów stanowionych ustawą o radcach prawnych oraz fakt przeprowadzenia egzaminu. Postępowanie w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego może się skutecznie toczyć jedynie do chwili rozpoczęcia tego egzaminu. Rozpatrzenie zażalenia przez Organ odwoławczy po przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego powoduje, że postanowienie Organu II instancji rozstrzygające kwestię dopuszczenia do egzaminu radcowskiego obarczone byłoby wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. byłoby niewykonalne i ta niewykonalność miałaby charakter trwały. Wobec powyższego Minister Sprawiedliwości stwierdził, że możliwość podjęcia rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej determinuje zaistnienie pewnego stanu faktycznego, przewidzianego przez ustawodawcę, z którym to stanem wiąże on skutki prawne. Celem postępowania administracyjnego jest bowiem realizacja normy materialnego prawa administracyjnego wobec określonego podmiotu poprzez ukształtowanie jego sytuacji prawnej. Norma ta może zostać zastosowana jedynie wtedy, gdy obiektywnie istnieje przewidziany przez ustawodawcę stan faktyczny, upoważniający (zobowiązujący) organ do podjęcia decyzji administracyjnej. Jeśli jednak nie istnieje stan faktyczny, podlegający uregulowaniu przez organ administracji, wówczas postępowanie, jako bezprzedmiotowe, musi ulec umorzeniu. Przeprowadzenie postępowania odwoławczego po przeprowadzeniu egzaminu radcowskiego powoduje, że nie istnieją podstawy faktyczne i prawne do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia. Jednym z elementów koniecznych postępowania w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu radcowskiego jest sam fakt nierozpoczęcia tego egzaminu, stąd też jego przeprowadzenie powoduje odpadnięcie podstawy faktycznej rozstrzygania przez organ. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie postanowień i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 333 ust. 5 ustawy o radcach prawnych poprzez nieuwzględnienie, że postanowienie na skutek braku skutecznego doręczenia nie weszło do obrotu prawnego, a tym samym zażalenie oraz postępowanie odwoławcze były niedopuszczalne; 2. art. 138 § 1 pkt 3 i art. 105 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w tej sprawie należy umorzyć postępowanie na skutek jego bezprzedmiotowości; 3. art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd stwierdził, że jest ono zgodne z prawem. Minister Sprawiedliwości wyczerpująco wyjaśnił bowiem motywy podjętego rozstrzygnięcia, co znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym oraz w przywołanych przepisach. Skarżąca nietrafnie wskazuje, że postanowienie Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w K. powołanej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2024 r. z 3 kwietnia 2024 r. wskutek nieprawidłowego doręczenia nie weszło do obrotu prawnego, co skutkowało tym, że zażalenie na to postanowienie i postępowanie odwoławcze były niedopuszczalne, a zatem doszło do naruszenia art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 333 ust. 5 ustawy o radcach prawnych. Wprawdzie przepis art. 333 ust. 5 ustawy o radcach prawnych wskazuje, że postanowienie to powinno być doręczone kandydatowi listem poleconym za poświadczeniem odbioru, tymczasem Skarżąca odebrała to postanowienie osobiście w dniu 8 kwietnia 2024 r. Stwierdzona nieprawidłowość doręczenia nie miała jednak wpływu na wynik sprawy. Skarżąca otrzymała bowiem ww. postanowienie, zapoznała się z jego treścią i w ustawowym terminie złożyła na nie zażalenie. W tym stanie rzeczy bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 134 w zw. z art. 144 kpa oraz art. 333 ust. 5 ustawy o radcach prawnych w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Sąd nie uwzględnił również zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 k.p.a. Wszystkie okoliczności faktyczne sprawy zostały bowiem dostatecznie wyjaśnione. Za niezasadny Sąd uznał też zarzut Skarżącej dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 i art. 105 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w tej sprawie należy umorzyć postępowanie na skutek jego bezprzedmiotowości. W sprawie tej Minister Sprawiedliwości orzekając jako Organ II instancji umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na fakt, że egzamin radcowski został przeprowadzony w dniach 23-26 kwietnia 2024 r., natomiast zażalenie Skarżącej wpłynęło do Organu II instancji w dniu 6 maja 2024 r. Sąd podziela pogląd Organu, że brak jest podstaw faktycznych do merytorycznego rozpoznania sprawy w zaistniałej sytuacji. Przedmiot postępowania administracyjnego wyznaczył w tej sprawie wniosek złożony przez Skarżącą, w trybie art. 362 ust. 2 i ust. 5 pkt 2 ustawy o radcach prawnych dotyczył dopuszczenia do egzaminu radcowskiego w terminie 23-26 kwietnia 2024 r. wynikającym z informacji zamieszczonej w sposób przewidziany art. 362 ust. 1 powołanej ustawy przez Ministra Sprawiedliwości, działającego w porozumieniu z Krajową Radą Radców Prawnych. Zaznaczyć przy tym trzeba, że tryb wyznaczenia egzaminu radcowskiego określa ustawa o radcach prawnych i jak stanowi art. 361 ust. 9 ustawy o radcach prawnych egzamin ten przeprowadza się raz w roku w terminie wyznaczonym przez Ministra Sprawiedliwości w porozumieniu z Krajową Radą Radców Prawnych. Zatem rozstrzygnięcie wniosku złożonego przez Skarżącą dotyczyło prawa do zdawania egzaminu radcowskiego w danym roku, w terminie określonym we wniosku, a przyjętym zgodnie z ustawą, co oznacza, że termin egzaminu radcowskiego, do którego chciała przystąpić Skarżąca określał przedmiot sprawy. W sytuacji, gdy w toku postępowania administracyjnego związanego z zażaleniem złożonym przez Skarżącą, egzamin radcowski w wyznaczonym terminie już się odbył, należało przyjąć, że Organ nie mógł już rozstrzygnąć w przedmiocie dopuszczenia Skarżącej do egzaminu. Z tego względu należy zgodzić się z Organem, że w sprawie zaistniała przesłanka bezprzedmiotowości uzasadniająca umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Zgodnie z poglądem ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie, przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, lub nie ma ich do rozpoznania sprawy w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (tak B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Warszawa 2019, s. 613). Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego, tj. takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1242/17). Postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli brakuje któregokolwiek z elementów stosunku materialnoprawnego (por. wyrok NSA z dnia 26 marca 1998 r., sygn. akt II SA 70/98). Stanowiąca przedmiot procesu indywidualna sprawa administracyjna istnieje dopóki spełnione są łącznie następujące warunki podstawowe: w sprawie działa organ administracji, który jest właściwy do podjęcia rozstrzygnięcia, istnieje podmiot będący stroną postępowania, przepisy prawa materialnego zawierają określoną normę pozwalającą na podjęcie rozstrzygnięcia oraz zrealizowany został przewidziany hipotezą normy prawnej stan faktyczny. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z ostatnim z wymienionych warunków, tzn. ze zmianą dotyczącą stanu faktycznego, którego elementy zasadnicze dające podstawę do ukształtowania sytuacji prawnej strony postępowania zostały określone na podstawie ustawy. Należy zatem przyznać rację Organowi, że rozstrzyganie w kwestii dopuszczenia Skarżącej do egzaminu radcowskiego obciążone byłoby wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. (vide pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1072/14). Niezależnie od sformułowanych wyżej wniosków, Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku dostrzegł konieczność zwrócenia uwagi Ministrowi Sprawiedliwości, jako organowi nadzoru na nieprawidłowość działania Organu powołanego do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego. Uwagę tę, w ocenie tutejszego Sądu należy odnieść również do Przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej z siedzibą w K., powołanego do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2024 r. Organ ten, mimo nadesłania przez Skarżącą dokumentów dotyczących potwierdzenia spełnienia przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych i wskazania na konkretne dokumenty załączone do wniosku, uchylił się w istocie od załatwienia wniosku merytorycznie, a więc dopuszczenia lub odmowy dopuszczenia Skarżącej do egzaminu radcowskiego, kończąc postępowanie w sposób niemerytoryczny, to jest wydając postanowienie o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania. Tutejszy Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w przywołanym wyroku, zgodnie z którym powyższe działanie Organu I instancji jest tym bardziej naganne, że po pierwsze, tego rodzaju rozstrzygnięcie prima facie uniemożliwia zakończenie postępowania w czasie, który pozwoliłby, w razie uwzględnienia argumentacji strony, na przystąpienie do egzaminu we wnioskowanym terminie. Po drugie zaś, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej, de facto dokonał oceny złożonych przez Skarżącą dokumentów i spełniania przez nią przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy o radcach prawnych, który to wymóg – co należy zauważyć – jest konsekwencją warunku uznania danej osoby za uprawnioną do przystąpienia do egzaminu radcowskiego. To ostatnie rozstrzygnięcie uzasadnia zaś wyłącznie niedołączenie wymaganych dokumentów, mimo wezwania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z obowiązującym prawem, zaś twierdzenia skargi nie zasługują na uwzględnienie. Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.