VI SA/Wa 2600/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2018 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. B. K. – skarżący w niniejszej sprawie, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] września 2016 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego. Sąd wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r. oddalił wspomnianą wyżej skargę. Następnie skarżący złożył do Sądu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego (PPF), w którym podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci, posiada mieszkanie o powierzchni 66 m2, ½ nieruchomości o powierzchni 602 m2 wraz z udziałem w domu (drewniany, ponad stuletni), 6.000 złotych oszczędności, samochód osobowy, polisy ubezpieczeniowe. Wskazał, że łączny dochód netto rodziny wynosi 2.415 złotych, co stanowi wynagrodzenie żony skarżącego z tytułu umowy o pracę. Na stałe miesięczne wydatki rodziny składają się: opłaty czynszowe na około 500 złotych, opłata za energię elektryczną na około 200 złotych, opłata za usługi teleinformatyczne na około 140 złotych, opłata za gaz na około 20 złotych, polisy ubezpieczeniowe (około 250 złotych), benzyna (około 120 złotych), żywność (około 1.500 złotych) oraz pozostałe wydatki, z tytułu zakupu chemii gospodarczej, kosmetyków, ubrań, których wysokość nie została określona. Zarządzeniem z 14 lutego 2018 r. wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów pozwalających ocenić jego możliwości płatnicze, w tym wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę wszystkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie oświadczenia o braku posiadania rachunku bankowego. Wezwano również do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie domu, zaświadczenia z właściwego urzędu pracy wskazującego, że skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanych przez żonę skarżącego dochodów. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedstawił wydruk z 12 marca 2018 r. z bankowości elektronicznej przedstawiający saldo rachunku na kwotę 1.819,87 złotych oraz saldo dwóch lokat na kwotę 2.000 złotych oraz 2.500 złotych. Ponadto skarżący przedstawił następujące dokumenty, a mianowicie potwierdzające wysokość uzyskiwanego przez żonę wynagrodzenia (potwierdzenia przelewu), wskazujące na wysokość opłat na rzecz wspólnoty mieszkaniowej w kwocie około 500 złotych, wskazujące na wysokość opłat za energię elektryczną na około 200 złotych miesięcznie, wskazujące na wysokość opłat za usługi teleinformatyczne na około 140 złotych miesięcznie, wskazujące na wysokość opłaty za gaz na około 40 złotych miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Wobec powyższego referendarz sądowy postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie, podając w szczególności, że sytuacja majątkowa skarżącego nie została w pełni przedstawiona, a przedstawione dane nie są pełne, precyzyjne. Nie obrazują, jak stwierdził referendarz sądowy, jakimi środkami pieniężnymi skarżący dysponował przed 12 marca 2018 r., czy była to kwota wystarczająca na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wykazał kwotę 6.000 złotych oszczędności, natomiast z przedstawianych poprzednio wyciągów z rachunków bankowych wynikało, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów wypoczynku, zaś po wydaniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, skarżący uiścił wpis od skargi w kocie 200 złotych oraz opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 złotych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędną wykładnię i odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, pomimo że nie jest on w stanie ponieść takich kosztów. Wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał, że postanowienie referendarza sądowego powinno ulec uchyleniu lub zmianie. Skarżący podkreślił, że na dzień 21 maja 2018 r. możliwości finansowe jego rodziny wynoszą łącznie 2.140,20 złotych i kwota ta ma wystarczyć na pokrycie pozostałych do opłacenia rachunków w miesiącu maju. Załączył wydruk z bankowości elektronicznej przedstawiający na dzień 21 maja 2018 r. saldo rachunku na kwotę 140,20 złotych oraz saldo lokaty na kwotę 2.000 złotych. Zdaniem skarżącego, w takich warunkach nie ma on możliwości pokrycia wydatków związanych ze skargą kasacyjną od ww. wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Jak wynika z akt sprawy postępowanie sądowoadministracyjne, w ramach którego skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, zostało wszczęte w dniu 3 listopada 2016 r. wobec tego zastosowanie w niniejszej sprawie ma przepis art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658). W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Prawo to może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 powołanej ustawy). Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 omawianej ustawy). Prawo pomocy w zakresie całkowitym służy osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wnioskodawca winien należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Świadczy o tym również użycie przez ustawodawcę w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże". W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak również w doktrynie określenie to rozumiane jest jako obowiązek wnioskodawcy udowodnienia, przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji określonej w ww. przepisach (postanowienia NSA: z dnia 1 sierpnia 2017 r. sygn. akt II OZ 770/17, z dnia 29 marca 2017 r. sygn. akt II GZ 242/17, z dnia 9 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 713/09). Oceniając przedstawioną przez wnioskodawcę sytuację majątkową stwierdzić należy, że skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wzywany do przedstawienia wyciągów z rachunków bankowych przedstawił jedynie saldo rachunku oraz saldo lokat. Zarówno wydruk z bankowości elektronicznej z 12 marca 2018 r., jak i ten załączony do sprzeciwu (wydruk z 21 maja 2018 r.), nie obejmują żadnych operacji dokonanych na rachunku bankowym w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, pozwalających ocenić przepływ środków pieniężnych, ich częstotliwość i wysokość. Podkreślenia wymaga, że uprzednio, to znaczy na etapie rozpatrywania pierwszego złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący był wzywany do nadesłania wydruków w konta i wykonując wtedy wezwanie, przedstawił pełne wyciągi z rachunku bankowego. Tym samym nie ulega wątpliwości, że skierowane do skarżącego wezwanie dotyczące aktualnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy było jasne i zrozumiałe. Na podstawie uprzednio nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego można było uzyskać informacje dotyczące transakcji obciążeniowych, uznaniowych, jak również zgromadzonych środków. Przedstawiony natomiast przez skarżącego wydruk z 12 marca 2018 r., jak i ten załączony do sprzeciwu, takich informacji nie zawiera, co uniemożliwia dokonanie oceny sytuacji finansowej skarżącego. Dane, stanowiące podstawę oceny kondycji finansowej skarżącego, nie obrazują chociażby skali środków pieniężnych, którymi skarżący dysponował przed 12 marca 2018 r., czy była to kwota wystarczająca na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Tym bardziej, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wykazał kwotę 6.000 złotych oszczędności, natomiast z przedstawianych poprzednio wyciągów z rachunków bankowych wynikało, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki pieniężne na poniesienie kosztów wypoczynku, zaś po wydaniu postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, skarżący uiścił wpis od skargi w kocie 200 złotych oraz opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem w kwocie 100 złotych. W tym stanie rzeczy nie można uznać jakoby skarżący wykazał, że spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a zatem, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.