VI SA/Wa 2931/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. P. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego postanawia: odmówić przyznania Z. P. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 roku oddalił skargę Z. P. (dalej też jako "skarżąca") na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2015 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego. Następnie skarżąca wniosła o przyznanie je prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz dwojgiem dzieci. Skarżąca wyjaśniła we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że uzyskuje miesięczny dochód z tytułu zasiłku macierzyńskiego oraz świadczenia wychowawczego w łącznej kwocie około 2000 złotych. Z kolei jej mąż otrzymuje zasiłek dla osób bezrobotnych w wysokości 750 złotych miesięcznie. Skarżąca podniosła, że mąż jest współkredytobiorcą kredytu mieszkaniowego wspólnie z rodzicami, którzy też z uwagi na sytuację majątkową opłacają w całości raty ww. kredytu. Skarżąca wraz z mężem spłaca nadto kredyt zaciągnięty na zakup samochodu w kwocie 393 złotych. Opłaty za media skarżąca oszacowała na kwotę około 800 złotych miesięcznie. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawczyni przedstawiła także między innymi wydruki z rachunków bankowych (swojego i męża) oraz wyjaśniła, że od dnia 8 lipca 2016 roku jej maż rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Istotnym jest przy tym, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu wysokości kosztów konkretnego postępowania sądowego z sytuacją majątkową i rodzinną wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżąca nie wykazała, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym na jego aktualnym etapie jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Na koszty, jakie mogą bowiem zaistnieć w przedmiotowej sprawie, w chwili obecnej składają się opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej również w kwocie 100 zł. Taki poziom obciążenia finansowego należy uznać za możliwy do poniesienia przez skarżącą bez narażenia jej na ryzyko zaistnienia uszczerbku dla utrzymania jej i jej rodziny. Pomimo bowiem istotnie niewysokich dochodów, jakie osiąga skarżąca wraz z mężem, z analizy rachunków bankowych wynika, że zarówno na rachunku skarżącej, jak i jej męża dostępne były środki przekraczające kilka tysięcy złotych. Przykładowo w odniesieniu do skarżącej saldo na jej rachunku na dzień 10 lipca 2016 roku przekraczało kwotę 4 tysięcy złotych. Z kolei na rachunku jej męża dostępne środki na dzień 4 sierpnia 2016 roku przekroczyły 7 tysięcy złotych. Tak więc skala środków, którymi mogła dysponować skarżąca, w pełni pozwala jej na poniesienie kosztów sądowych na aktualnym etapie postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) wskazał, że przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.