VI SA/Wa 2960/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2014 r. sprawy ze skargi K. E. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie niewyrażenia zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej i skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] stycznia 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz skarżącego K. E. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest skarga K. E. (dalej też jako "Skarżący", "Aplikant") na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] stycznia 2012r. dotyczącej odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej oraz skreślenia K. E. z listy aplikantów adwokackich. Ponowne rozpoznanie sprawy przez sad I instancji jest skutkiem wyroku z dnia 26 czerwca 2014 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. II GSK 658/13, który po rozpoznaniu skargi kasacyjnej K. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 1533/12 w sprawie ze skargi K. E na decyzję Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oraz odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej - uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzając od Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz K. E. 397 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd I instancji oparł się na następującym stanie faktycznym sprawy: K. E. został wpisany na listę aplikantów adwokackich uchwałą ORA w K. z dnia [...] października 2010 r. W dniu [...] listopada 2011 r. skarżący przystąpił do kolokwium rocznego po pierwszym roku aplikacji, uzyskując dwie oceny niedostateczne z przedmiotów prawo karne materialne i procesowe oraz ocenę dostateczną z bloku "Adwokatura". W toku kolokwium poprawkowego w dniu [...] grudnia 2011 r. skarżący otrzymał dwie oceny niedostateczne z prawa karnego i ocenę dobrą z zagadnień dotyczących adwokatury. Obydwie komisje egzaminacyjne stwierdziły, że Aplikant nie posiada wiedzy z zakresu podstawowych problemów prawa karnego, takich jak czyn ciągły, bezprawność, karalność, przedawnienie, wyłączenie winy, tajemnica obrończa i adwokacka. K. E. złożył wniosek o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego. W toku postępowania wszczętego przez ORA złożył pismo, w którym wyjaśnił, że nie był w stanie w pełni przygotować się do kolokwium z uwagi na ograniczone możliwości czasowe, wynikające głównie z okoliczności rodzinnych. Jego patron, adwokat K. W. sporządził pozytywną opinię o aplikancie. Przewodnicząca Komisji Szkolenia Aplikantów Adwokackich nie uwzględniła wniosku aplikanta o powtarzanie roku. W dniu [...] stycznia 2012 r. ORA w K. podjęła uchwałę o odmowie wyrażenia zgody na powtarzanie roku szkoleniowego przez K. E. i postanowiła skreślić go z listy aplikantów adwokackich. Według organu I instancji opisane w protokołach egzaminacyjnych braki wiedzy K. E. mają charakter rażący. Aplikant pomimo rocznego szkolenia teoretycznego i praktyki u patrona prawdopodobnie nie udźwignąłby ciężaru egzaminu uniwersyteckiego z zakresu prawa karnego. Ocena taka pochodzi od sześciu niezależnych egzaminatorów, cieszących się autorytetem zawodowym (sędziowie, adwokaci, prokuratorzy). ORA uznała, że nie może podzielić opinii patrona, który ocenił aplikanta "celująco" we wszystkich dziedzinach, ponieważ oceny te wskazują na niedopuszczalnie niski poziom kryteriów, jakimi kierował się patron. ORA wskazała, że spośród około 120 aplikantów pierwszego roku tylko 6 osób nie zdołało zaliczyć kolokwium, co dodatkowo dowodzi rażąco niskiego poziomu wiedzy aplikanta. Te okoliczności stanowiły podstawę dla sformułowania przez ORA negatywnej prognozy co do możliwości uzyskania przez aplikanta umiejętności świadczenia pomocy prawnej w zawodzie adwokata. Podstawę decyzji o skreśleniu stanowił art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (j. t. Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm. - dalej p.o.a.). W odwołaniu od powyższej uchwały K. E. wniósł o jej zmianę i wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego i ponowne przystąpienie do kolokwium, bądź też uchylenie jej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący podniósł, że kolokwium, początkowo planowane na grudzień 2011 r., zostało przesunięte na listopad, o czym aplikanci zostali poinformowani we wrześniu. Skróciło to czas potrzebny na przygotowanie się do egzaminu oraz spowodowało konieczność zdawania go jeszcze przed zakończeniem zajęć szkoleniowych. Ponadto ORA nie uwzględniła opinii patrona, opartej na rocznej współpracy z aplikantem. Natomiast negatywna opinia Przewodniczącej Komisji Szkolenia została oparta wyłącznie o wyniki kolokwiów. Zdaniem strony ORA pominęła liczne opinie z sądów i prokuratury, wydane w toku praktyk przed tymi organami oraz nie wyjaśniła, co rozumie przez pojęcie nieprzydatności do wykonywania zawodu. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej po rozpoznaniu ww. odwołania, w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, a rozstrzygnięcie ORA oceniło jako trafne i oparte o całokształcie wyników prawidłowo przeprowadzonego postępowania. Prezydium NRA nie podzieliło zarzutu skarżącego o zaskoczeniu aplikantów wczesnym terminem kolokwium, ponieważ terminy kolokwiów rocznych, wiążące wszystkie okręgowe rady adwokackie zostały ustalone już wiosną 2011 r. przez Prezydium NRA w obrębie przedziału czasowego 1 października - 17 grudnia 2011 r. ORA w K. przeprowadziła zatem kolokwium w przepisowym czasie, a pierwszy egzamin (9,10 listopada 2011 r.) miał miejsce ponad miesiąc później, niż pierwszy możliwy do ustalenia termin. Uznało, że aplikanci korzystający w odpowiedni sposób ze szkoleń i przyswajający wiedzę systematycznie, a nie tylko pod kątem kolokwium, mieli dość czasu na przygotowanie. Prezydium NRA podzieliło stanowisko ORA w K., że w świetle okoliczności, potwierdzających trwałą niekompetencję aplikanta, pozytywne opinie z przebiegu szkolenia, w tym opinia patrona, nie mogły zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia. Zdaniem organu kolokwium jest najbardziej kompleksowym i miarodajnym sposobem sprawdzenia umiejętności aplikanta, zaś opinie o przebiegu aplikacji mają względem wyniku egzaminu znaczenie posiłkowe i co zasady nie mogą unicestwić wymowy dwóch kolejnych negatywnych ocen. Ponadto opinia patrona budzi wątpliwości co do poziomu oczekiwań stawianych aplikantowi, skoro aplikant, nie dysponując nawet elementarną wiedzą z zakresu prawa karnego, zasłużył w przekonaniu patrona na wszystkie jednakowe oceny "celujące". Aplikant przyznał, że w kancelarii otrzymywał zlecenia głównie z zakresu spraw cywilnych. Prezydium NRA nie podzieliło zarzutu skarżącego, jakoby ORA w K. nie wyjaśniła należycie pojęcia "nieprzydatności do zawodu", bowiem interpretacji tego określenia służy obszerny wywód, odnoszący się do prognoz, jakie można formułować w oparciu o dotychczasowe wyniki szkolenia danego aplikanta. Osoba, która nie rokuje szans na zdanie kolokwium mimo ewentualnego powtórzenia roku, tym bardziej nie stwarza nadziei na pozytywne zaliczenie egzaminu adwokackiego i świadczenie pomocy prawnej wedle kryteriów obowiązujących adwokata. Okoliczności te składają się na pojęcie "nieprzydatności do zawodu", co jasno wynika z uzasadnienia uchwały ORA w K. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. E. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz utrzymanej nią w mocy uchwały ORA w K. Podtrzymując swoje stanowisko zawarte w odwołaniu zakwestionowanym uchwałom zarzucił: 1.naruszenie prawa materialnego: a) art. 79 ust. 2 p.o.a w związku z § 8 ust. 3 oraz w związku z § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 22 września 2009 r., poprzez jego błędną wykładnię wskutek przyjęcia, że negatywny wynik kolokwium stanowi samoistną przesłankę do skreślenia skarżącego z listy aplikantów, podczas gdy powinny być spełnione kumulatywnie inne przesłanki, b) § 18 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej z dnia 22 września 2009 r., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż terminy kolokwiów rocznych ORA w K. przeprowadziła w przepisowym czasie, podczas, gdy zostały one przeprowadzone w trakcie szkolenia aplikantów adwokackich pierwszego roku, 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności związanych z opiniami patrona oraz ocenami z odbywanych praktyk, przez błędne uznanie, iż opinie o przebiegu aplikacji mają względem wyniku egzaminu znaczenie posiłkowe i co do zasady nie mogą unicestwić negatywnych ocen z kolokwium rocznego. Rozwijając te zarzuty Skarżący m.in. wskazał, że jego zdaniem niezdanie kolokwium rocznego nie może automatycznie powodować skutku w postaci skreślenia z listy aplikantów adwokackich, nie jest bowiem równoznaczne z nieprzydatnością do wykonywania zawodu. Organy korporacyjne oparły swoje uchwały wyłącznie na negatywnym wyniku kolokwium. Z § 8 ust. 3 Regulaminu wynika jednoznacznie, że podjęcie uchwały o skreśleniu aplikanta z listy adwokatów adwokackich następuje po zapoznaniu się przez ORA z opinią patrona oraz po umożliwieniu złożenia wyjaśnień aplikantowi. W rozpatrywanej sprawie wymóg ten został spełniony wyłącznie formalnie. Skreślenie z listy nastąpiło mimo dobrej opinii patrona i bez wnikliwego pochylenia się nad problemami aplikanta. Organy korporacyjne w żaden sposób nie odniosły się do dodatkowej opinii patrona o aplikancie z dnia [...] stycznia 2012 r. Nie rozważyły również rozbieżności między znajdującymi się w aktach osobowych trzynastoma bardzo dobrymi opiniami z praktycznego przygotowania, a poziomem wiedzy wynikającym z niezaliczonego kolokwium. NRA stwierdziła tylko, że opinie o przebiegu aplikacji mają względem wyniku egzaminu znaczenie posiłkowe. Skarżący uważa, że opinie wystawione przez patrona odnoszą się do codziennej pracy aplikanta pod jego nadzorem, są wystawione zgodnie z przebiegiem wykonywanych w kancelarii zadań: reprezentowaniu klientów przed sądem i innymi organami, udzielaniu klientom porad, sporządzaniu opinii, pism procesowych itd. Skarżący wyjaśnił, że co prawda głównie zlecane od patrona są mu sprawy cywilne, nie oznacza to, że innych spraw nie prowadzi. Zlecone przez patrona zadania Skarżący wykonywał rzetelnie, co zostało potwierdzone opiniami i ocenami patrona. Zdaniem skarżącego opinia patrona, w świetle proponowanych zmian w systemie egzaminacyjnym, ma zasadnicze znaczenie dla oceny aplikanta o przydatności do wykonywania zawodu. W proponowanej formie egzaminu rezygnuje się z części testowej dotyczącej wiedzy teoretycznej, a kładzie się nacisk na przygotowanie praktyczne do wykonywania zawodu adwokata. Skarżący zakwestionował również opinię Przewodniczącej Komisji Szkolenia Aplikantów Adwokackich, gdyż opinia ta nie zawiera uzasadnienia i oparta została wyłącznie na wyniku kolokwium, zaś Prezydium NRA również tej kwestii nie zbadała wnikliwie. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 grudnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 1533/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę K. E. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oraz odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej. Podzielił stanowisko organów samorządu adwokackiego, że w ostatecznym rozrachunku przeważającym i decydującym kryterium oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata jest poziom wiedzy aplikanta, który jest weryfikowany w oparciu o wyniki przeprowadzanych w toku aplikacji kolokwiów. Zdaniem Sądu, organy samorządu adwokackiego oprócz wyniku kolokwium rocznego wpływającą na ocenę przydatności do wykonywania zawodu, analizowały także inne okoliczności, w tym pozytywne opinie o aplikancie wydane w toku szkolenia oraz pozytywną opinię patrona. Uchwały wyjaśniały, z jakich przyczyn opinie patrona oraz z przebiegu praktyki w sądach i prokuraturze, nie "równoważyły" skutków negatywnego wyniku kolokwium rocznego i nie mogły mieć decydującego wpływu na ocenę przydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Ponadto podano motywy, jakimi kierowały się organy samorządu obu instancji, dając pierwszeństwo wynikom sprawdzianu wiedzy teoretycznej. Wynika z nich, że wiodącą przesłankę musi stanowić ocena, czy powtórzenie roku, w kontekście dotychczasowych wyników szkolenia daje podstawę do pozytywnych rokowań co do możliwości uzyskania przez aplikanta należytego poziomu wiedzy i umiejętności, zdania przez niego kolejnych kolokwiów, a wreszcie - egzaminu adwokackiego. Skoro opisane w protokołach egzaminacyjnych braki wiedzy aplikanta w zakresie prawa karnego miały charakter rażący, to organy samorządu prawidłowo oceniły, że w takiej sytuacji Aplikant, pomimo rocznego szkolenia teoretycznego i praktyki u patrona, prawdopodobnie nie udźwignąłby ciężaru egzaminu uniwersyteckiego z zakresu prawa karnego. Sąd wywiódł, że zarzut naruszenia art. 79 ust. 2 p.o.a. jest niezasadny. Ustosunkowując się do zarzutu pod adresem niekorzystnej dla aplikantów zmiany terminu kolokwiów, Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że termin kolokwium był znany od wiosny 2011 r. i został ustalony zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi na okres przed zakończeniem pierwszego roku szkoleniowego. K. E. wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów: 1) postępowania, tj.: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. w powiązaniu z § 8 i § 19 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej z dnia 22 września 2009 r. w związku z art. 7,77 § 1, 80 k.p.a., przez brak zebrania w sprawie całego materiału dowodowego, dokonania oceny wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, należytego rozważenia i zdecydowania na tej podstawie o wydaniu lub niewydaniu uchwały w sprawie skreślenia z listy aplikantów oraz wyrażenia zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) prawa materialnego, tj. art. 79 ust. 2 p.o.a. w zw. z § 8 i 19 ust 1 Regulaminu odbywania aplikacji, przez błędne przyjęcie, że decydującą, a w zasadzie samoistną przesłanką do stwierdzenia nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata jest poziom wiedzy weryfikowany w oparciu o przeprowadzone kolokwia; 3) prawa materialnego, tj.: § 18 Regulaminu aplikacji adwokackiej przez przyjęcie, że termin kolokwium został ustalony zgodnie z przepisami wewnętrznymi. Uwzględniając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2014r. stwierdził jednocześnie, że nie wszystkie zarzuty w niej zawarte są zasadne. Stwierdził, że Sąd I instancji oddalając skargę na uchwałę w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej i skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich stwierdził, że brak jest podstaw do podważania ustaleń faktycznych dokonanych przez organy samorządu adwokackiego. Wywiódł, że zważywszy na treść art. 79 ust. 2 p.o.a. nieprzydatność do zawodu adwokata jest stanem faktycznym, a podjęta w tej kwestii uchwała ma charakter uznaniowy. Jego zdaniem, organy samorządu adwokackiego nie ograniczyły się tylko do kwestii wpływu negatywnego wyniku kolokwium rocznego na ocenę przydatności do wykonywania zawodu, lecz analizowały także inne okoliczności, w tym pozytywne opinie o aplikancie wydane w toku szkolenia oraz pozytywną opinię patrona. Zwrócił jednakże uwagę, że Sąd I instancji stwierdzając, że warunkiem zachowania uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia, o jakim mowa w art. 79 ust. 2 p.o.a., jest dokonanie oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji, odwołał się do trafnego poglądu wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2011 r. (sygn. akt II GSK 939/10 baza orzeczeń nsa.gov.pl), to jednakże analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dowodzi, że Sąd w swej ocenie nie w pełni uwzględnił poglądy zawarte w powyższym wyroku. Wskazał, że zgodnie z art. 79 ust. 2 p.o.a., okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. NSA w powołanym wyroku z dnia 27 września 2011 r., odwołując się do przepisu art. 79 ust. 2 p.o.a. wywiódł, że daje on podstawę do rozważenia możliwości skreślenia aplikanta z listy, w sytuacji gdy ziści się stan faktyczny odpowiadający nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Zasadnicze znaczenie dla zastosowania omawianego przepisu prawa materialnego ma rozumienie pojęcia nieprzydatności aplikanta do zawodu oraz kryteria oceny nieprzydatności wprawdzie nie wymienione w ustawie, ale wynikające pomocniczo z przepisów wykonawczych do ustawy Prawo o adwokaturze. W art. 58 pkt 12 lit. b p.o.a. ustawodawca upoważnił Naczelną Radę Adwokacką do uchwalania regulaminów dotyczących zasad odbywania aplikacji adwokackiej. W § 19 uchwalonego na tej podstawie regulaminu, mającego zastosowanie w ówczesnym stanie prawnym, zostały określone przesłanki, dające podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacją nieprzydatności. Wywiódł, że formułując w ten sposób tenże akt kierownictwa wewnętrznego o charakterze generalnym, organ samorządu adwokackiego nie wkroczył w materię regulowaną ustawowo w art. 79 ust. 2 p.o.a. NSA wskazał, że ww. przepisy ustawy Prawa o adwokaturze i regulaminu uprawniają do wniosku, że występowanie przesłanki lub przesłanek wymienionych w § 19 Regulaminu odbywania aplikacji może stanowić przyczynę skreślenia z listy aplikantów pod warunkiem dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji. Przenosząc na grunt rozpoznawanej sprawy powyższe uwagi, NSA stwierdził, że Sąd I instancji co do zasady wyraził trafny pogląd, że art. 79 ust. 2 p.o.a. wymaga dokonania oceny przydatności aplikanta do zawodu adwokata w oparciu o wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji. Jednakże wskazał, że w dalszej ocenie dotyczącej przedmiotowej kwestii brak odniesienia się przez Sąd I instancji do przesłanek określonych w regulaminie odbywania aplikacji stanowiących podstawę do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd jedynie stwierdził, że przepis art. 79 ust. 2 p.o.a. w identycznym brzmieniu został przeniesiony do § 8 Regulaminu aplikacji adwokackiej, który obowiązywał w dniu uzyskania przez skarżącego wpisu na listę aplikantów oraz w czasie zdawania kolokwiów (uchwała NRA nr 55/2009 z dnia 12 września 2009 r. w sprawie jednolitego tekstu Regulaminu aplikacji adwokackiej) oraz, że treść tego przepisu została powtórzona w § 9 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej obowiązującego od dnia 1 stycznia 2012 r., aktualnego na dzień wydania zaskarżonych uchwał (uchwała NRA nr 55/2011 z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rzeczywiście w § 8 ust. 1 poprzednio obowiązującego Regulaminu, jak i w § 9 ust. 2 aktualnie obowiązującego Regulaminu powtórzono treść art. 79 ust. 2 p.o.a. Niemniej w § 9 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu zawarto przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata. W myśl tych postanowień, podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 niniejszego Regulaminu, przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Powołany § 9 ust. 3 ww. Regulaminu nieco odmiennie określa przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata aniżeli regulował to § 19 ust. 2 poprzednio obowiązującego Regulaminu. W swej treści przepis § 9 ust. 3 Regulaminu odwołuje się bowiem m.in. do regulacji zawartych w § 2, który to przepis określa cel aplikacji adwokackiej oraz określa w jaki sposób odbywa się realizacja tak założonego celu. Z kolei przepis § 9 ust. 4-5 aktualnie obowiązującego Regulaminu określa sposób procedowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Natomiast § 22 ust. 3 tego regulaminu określa zasady postępowania w przypadku złożenia przez aplikanta wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego. Przepis ten m.in. stanowi, że warunkiem rozpatrzenia wniosku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że powyższe regulacje nie były przedmiotem analizy przez Sąd I instancji w kontekście tego, czy zaskarżona uchwała w swym uzasadnieniu faktycznym i prawnym zawiera stosowne odniesienie do tak określonych przesłanek stanowiących podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata oraz braku podstaw do wyrażenia zgody przez okręgową radę adwokacką na powtórzenie pierwszego roku aplikacji. Wskazał, że Sąd I instancji akceptując stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale, co do tego, że decydujący wpływ na ocenę przydatności do wykonywania zawodu adwokata miał negatywny wynik kolokwium rocznego, wskazał na uzasadnienie uchwały ORA w K. wyjaśniające z jakich przyczyn opinie patrona oraz z przebiegu praktyki w sądach i w prokuraturze nie "równoważyły" tych wyników. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył jednak, że w powołanej przez Sąd I instancji uchwale ORA w K. dokonano wyłącznie oceny opinii patrona. Brak w uzasadnieniu tej uchwały jakichkolwiek ocen dotyczących opinii złożonych przez sędziów i prokuratorów w związku z odbytymi przez skarżącego praktykami. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, wobec wyraźnego zarzutu co do tej kwestii zawartego w odwołaniu, jedynie stwierdzono, że: "Prezydium NRA podziela stanowisko ORA, że w świetle okoliczności, potwierdzających trwałą niekompetencję aplikanta, pozytywne opinie z przebiegu szkolenia, w tym opinia patrona, nie mogły zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia". Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, kwestia zachowania uznaniowego charakteru uchwały wiąże się z rozważeniem przez organy wszelkich okoliczności dotyczących przebiegu aplikacji. To zaś oznacza, że ocena przez Sąd I instancji stanowiska organów samorządu adwokackiego co do tego, czy wszelkie okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji zostały rozważone, musi być wnikliwa i powinna obejmować m.in. kwestie związane z oceną odbycia przez aplikanta adwokackiego praktyki w sądzie i w prokuraturze. Ocena ta z pewnością powinna być przeprowadzona poprzez szczegółową analizę stanowiska organów samorządu adwokackiego dotyczącą złożonych przez aplikanta opinii sporządzonych przez sędziów i prokuratorów. Zauważyć należy, że w § 2 ust. 3 lit. c/ Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej uchwały postanowiono, że realizacja założonego celu (tj.: celu określonego w ust. 1 i 2 tego przepisu) odbywa się poprzez odbycie praktyk m.in. w sądzie i prokuraturze. Dodać należy, że skoro stosownie do § 22 ust. 3 zd. drugie ww. Regulaminu warunkiem rozpatrzenia wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia, to opinia ta powinna być poddana wnikliwej analizie przez organ samorządu adwokackiego. Obowiązkiem Sądu I instancji w tej sytuacji jest ocena, czy organ w sposób zgodny z regułami postępowania dowodowego rozważył stanowisko kierownika szkolenia przedstawione w takiej opinii, a zatem czy opinia taka z uwagi na formę i treści w niej zawarte w ogóle poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Skoro opinia kierownika szkolenia jest warunkiem rozpatrzenia wniosku aplikanta na wyrażenie zgody na powtarzanie roku, to oznacza, że organy samorządu adwokackiego opinii tej przypisały istotną rolę w procesie ustalania czy aplikant spełnia warunki do uznania przydatności bądź nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji ocena zgodności zaskarżonej uchwały z prawem materialnym i procesowym była nazbyt powierzchowna, a wnioski wyciągnięte przez WSA z tej oceny należało uznać za co najmniej przedwczesne. To wszystko uzasadnia trafność zarzutu zawartego w punkcie 1 oraz częściowo w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej. Jako nieusprawiedliwiony NSA uznał natomiast zarzut dotyczący naruszenia § 18 Regulaminu odbycia aplikacji obowiązującego w dacie zdawania przez skarżącego kolokwium rocznego (pkt 3 petitum skargi kasacyjnej). Zgodnie z § 18 ust. 1 ww. Regulaminu przed zakończeniem pierwszego i drugiego roku szkoleniowego w terminie ustalonym przez Prezydium NRA aplikant składa kolokwium z przedmiotów objętych szkoleniem. Zdaniem NSA, użycie w ww. przepisie zwrotu: "przed zakończeniem (...) roku szkoleniowego" oznacza, że termin kolokwium musi być wyznaczony przed upływem daty oznaczającej zakończenie roku szkoleniowego. W jakim okresie trwa rok szkoleniowy określa § 1 ust. 3 tegoż Regulaminu. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku skarżącego, rok szkoleniowy trwa od 1 stycznia do 30 grudnia. Przepisy Regulaminu odbywania aplikacji nie zawierają definicji "cyklu szkoleniowego", co oznacza, że wyznaczenie terminu kolokwium rocznego, w tym także kolokwium poprawkowego, przed upływem roku szkoleniowego nie narusza przepisów wewnętrznych obowiązujących w trakcie przebiegu aplikacji adwokackiej. W wytycznych, Naczelny Sąd Administracyjny polecił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu rozpoznanie ponowne sprawy mając na uwadze powyższe wskazania, dokonanie oceny legalności zaskarżonej uchwały w płaszczyźnie dochowania wymaganej prawem procedury oraz poszanowania przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie przy jej podejmowaniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania nie ma całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny i związanie dokonaną przez ten Sąd wykładnią ma szeroki zasięg, bowiem nie można także oprzeć skargi kasacyjnej - od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy - na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Badając zatem ponownie sprawę według powyższego kryterium i w ramach kontroli zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi należy w pierwszej kolejności wskazać, że przedmiotem kontroli Sądu jest uchwała Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] stycznia 2012r. dotyczącą odmowy uwzględnienia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie pierwszego roku szkoleniowego aplikacji adwokackiej oraz skreślenia K. E. z listy aplikantów adwokackich. W myśl art. 79 ust. 2 p. o a. Okręgowa rada adwokacka może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Zważywszy na treść art. 79 ust. 2 p.o.a. nieprzydatność do zawodu adwokata jest stanem faktycznym, a podjęta w tej kwestii uchwała ma charakter uznaniowy. Powyższy przepis ustawy, w identycznym brzmieniu, został przeniesiony do § 8 regulaminu aplikacji adwokackiej, który obowiązywał w dniu uzyskania przez K. E. wpisu na listę aplikantów oraz w czasie zdawania kolokwiów (uchwała NRA nr 55/2009 z dnia 12 września 2009 r. w sprawie ustalenia jednolitego tekstu Regulaminu aplikacji adwokackiej). Treść przepisu art. 79 ust. 2 p.o.a. została również powtórzona w § 9 uchwały nr 55/2011 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. w sprawie Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej - obowiązującego od dnia 1 stycznia 2012 r. i aktualnego na dzień wydania zaskarżonych uchwał. Kierując się wytycznymi Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślić należy, że w § 9 ust. 3 aktualnie obowiązującego Regulaminu aplikacji adwokackiej zawarto przesłanki stanowiące podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata. W myśl tych postanowień, podstawą do stwierdzenia przez okręgową radę adwokacką nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu może być brak postępów w realizacji celów określonych w § 2 niniejszego Regulaminu oraz uchybienie obowiązkom wynikającym z § 5 ust. 1 niniejszego Regulaminu, przejawiające się albo negatywnym wynikiem sprawdzianu, negatywnym wynikiem kolokwium, jak też negatywną opinią patrona, negatywną opinią kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji adwokackiej, uchybieniem obowiązkowi uczestnictwa w zajęciach oraz innymi okolicznościami mającymi znaczenie dla oceny przydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. NSA zwrócił uwagę na fakt nieco odmiennie określonych przesłanek - w powołanym § 9 ust. 3 ww. Regulaminu - stanowiących podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata, aniżeli regulował to § 19 ust. 2 poprzednio obowiązującego Regulaminu. W swej treści przepis § 9 ust. 3 Regulaminu odwołuje się bowiem m.in. do regulacji zawartych w § 2, który to przepis określa cel aplikacji adwokackiej oraz określa w jaki sposób odbywa się realizacja tak założonego celu. Z kolei przepis § 9 ust. 4-5 aktualnie obowiązującego Regulaminu określa sposób procedowania w sprawie stwierdzenia nieprzydatności aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu. Natomiast § 22 ust. 3 tego regulaminu określa zasady postępowania w przypadku złożenia przez aplikanta wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego. Przepis ten m.in. stanowi, że warunkiem rozpatrzenia wniosku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia. Według wytycznych Naczelnego Sądu Administracyjnego należy odpowiedzieć na pytanie, czy powyższe regulacje zostały prawidłowo zastosowane w zaskarżonej uchwale, czy w swym uzasadnieniu faktycznym i prawnym zaskarżona uchwała zawiera stosowne odniesienie do tak określonych przesłanek stanowiących podstawę do stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata oraz braku podstaw do wyrażenia zgody przez okręgową radę adwokacką na powtórzenie pierwszego roku aplikacji. Stwierdzić należy, że w uchwale ORA w K. dokonano wyłącznie oceny opinii patrona oraz mający doniosłe znaczenie - fakt otrzymania ocen negatywnych z kolokwium. Brak jest w uzasadnieniu tej uchwały jakichkolwiek ocen dotyczących przebiegu aplikacji - opinii złożonych przez sędziów i prokuratorów w związku z odbytymi przez skarżącego praktykami, co wskazuje na braki w poczynionych ustaleniach faktycznych, które mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem Sądu I instancji przy ponownym badaniu jest przeprowadzenie szczegółowej analizy stanowiska organów samorządu adwokackiego dotyczącej złożonych przez aplikanta opinii sporządzonych przez sędziów i prokuratorów. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, mimo wyraźnego zarzutu w do tej kwestii zawartego w odwołaniu, jedynie stwierdzono, że: "Prezydium NRA podziela stanowisko ORA, że w świetle okoliczności, potwierdzających trwałą niekompetencję aplikanta, pozytywne opinie z przebiegu szkolenia, w tym opinia patrona, nie mogły zaważyć na treści ostatecznego rozstrzygnięcia". Jednakże, jak wskazał NSA, kwestia zachowania uznaniowego charakteru uchwały wiąże się z rozważeniem przez organy samorządu wszelkich okoliczności dotyczących przebiegu aplikacji. Należy zatem stwierdzić, że taka wnikliwa ocena nie została dokonana. Przewidziana w § 22 ust. 3 Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej z dnia 19 listopada 2011 r. możliwość powtarzania roku szkoleniowego uzależniona jest od wyrażenia zgody przez Okręgową radę Adwokacką. Ma rację organ I instancji, że zapis tego Regulaminu, iż Okręgowa Rada Adwokacka "może" wyrazić taką zgodę oznacza, że uprawnienie do powtarzania roku szkoleniowego nie przysługuje aplikantowi "automatycznie", lecz powstaje w wyniku uchwały o charakterze uznaniowym. Powołany wyżej Regulamin odbywania aplikacji adwokackiej nie wskazuje kryteriów jakie winny być brane pod uwagę przez ORA przy rozstrzyganiu wniosku o wyrażenie takiej zgody. Okręgowa Rada Adwokacka w K. przyjmuje jednak, że przesłanką, która musi być brana pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku aplikanta o zgodę na powtarzanie roku szkoleniowego jest dokonanie oceny, czy powtórzenie roku szkoleniowego, w kontekście wyników szkolenia uzyskanych w czasie pierwszego roku aplikacji w tym uwzględnienie zakresu formalnego, przedmiotowego i merytorycznego niedostatków wiedzy aplikanta ujawnionych w czasie kolokwiów, daje podstawę do pozytywnych rokowań co do możliwości uzyskania przez aplikanta poziomu wiedzy i doświadczenia zawodowego pozwalającego na kontynuowanie szkolenia przez kolejne dwa lata aplikacji z prognozą, że aplikant pomyślnie zakończy aplikację, zda kolejne kolokwia i złoży egzamin adwokacki. W ocenie Sądu, takie rokowania co do możliwości posiadania przez aplikanta odpowiedniego poziomu wiedzy i doświadczenia zawodowego pozwalającego na kontynuowanie szkolenia - wymagają pełnej oceny przebiegu jego szkolenia. Należy podkreslić, że wniosek o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego przewidziany został w § 22 ust. 3 ww. Regulaminu. Przepis ten m.in. stanowi, że warunkiem rozpatrzenia wniosku o wyrażenie zgody na powtórzenie roku szkoleniowego jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia. Na gruncie sprawy niniejszej opinia kierownika szkolenia została sporządzona, ale jest lakoniczna i oparta wyłącznie o wynik egzaminu. W sytuacji, gdy Regulamin aplikacji przewiduje co do zasady powtarzanie roku, to gdy aplikant nie zda kolokwium, opinia kierownika szkolenia, którą organy samorządu biorą pod uwagę w swojej ocenie, powinna odnosić się do pełnej oceny przebiegu szkolenia aplikanta. Z uzasadnienia organu I instancji wynika, że "Adw. dr M. D. pełniąca w ORA w K. funkcję Przewodniczącej Komisji Szkolenia Aplikantów Adwokackich złożyła pisemną opinię negatywnie odnoszącą się do wniosku aplikanta o wyrażenie zgody na powtarzanie roku szkoleniowego i na posiedzeniu Rady w dniu [...] stycznia 2012 r. złożyła oświadczenie, że nie sprzeciwia się podjęciu przez Radę uchwały o skreśleniu apl. adw. K. E. z listy aplikantów z powodu jego nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata". Naczelny Sąd Administracyjny podniósł jednakże, że w § 2 ust. 3 lit. c Regulaminu odbywania aplikacji adwokackiej obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej uchwały postanowiono, że realizacja założonego celu (tj.: celu określonego w ust. 1 i 2 tego przepisu) odbywa się poprzez odbycie praktyk m.in. w sądzie i prokuraturze. Skoro zatem - stosownie do § 22 ust. 3 zd. drugie ww. Regulaminu - warunkiem rozpatrzenia wniosku o wyrażenie zgody na powtarzanie roku jest uzyskanie pisemnej opinii kierownika szkolenia, to opinia ta powinna być poddana wnikliwej analizie przez organ samorządu adwokackiego. Okręgowa Rada Adwokacka w K. wprawdzie jako zasadniczą kwestię podniosła opisane w protokołach komisji egzaminacyjnych braki wiedzy i umiejętności apl. adw. K. E., ale nie rozważała, czy zajęte obligatoryjnie stanowisko kierownika szkolenia - z uwagi na formę i treści w niej zawarte - w ogóle poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Jak wynika ze wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego obowiązkiem Sądu I instancji w tej sytuacji jest ocena, czy organ w sposób zgodny z regułami postępowania dowodowego rozważył stanowisko kierownika szkolenia przedstawione w takiej opinii. Skoro, jak wskazał NSA, opinia kierownika szkolenia jest warunkiem rozpatrzenia wniosku aplikanta na wyrażenie zgody na powtarzanie roku, to oznacza, że organy samorządu adwokackiego opinii tej przypisały istotną rolę w procesie ustalania, czy aplikant spełnia warunki do uznania przydatności bądź nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji należy wskazać, że organy samorządu adwokackiego nie oceniły zgodnie z regułami postępowania dowodowego, określonymi w art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., czy wskazana wyżej opinia kierownika szkolenia - w ogóle poddaje się jakiejkolwiek weryfikacji. Skoro opinia kierownika szkolenia wydana została wyłącznie w oparciu o negatywny wynik egzaminu, a nie całokształt przebiegu szkolenia, to organy samorządu przy ocenie wniosku aplikanta o powtarzanie roku szkoleniowego zobowiązane były do samodzielnej oceny tego wniosku uwzględniającej cały dotychczasowy przebiegu szkolenia, opinie i oceny uzyskiwane przez niego w toku praktyki: ocenę patrona, oceny sędziów i prokuratorów, czy podnoszony fakt, że w praktyce u patrona przeważały sprawy cywilne. Całokształt tych okoliczności może mieć znaczenie przy rozpoznaniu wniosku o powtarzanie roku szkoleniowego, który wyprzedza uchwalę o skreśleniu aplikanta z listy aplikantów. Jak bowiem wskazał w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, ocena organów samorządu adwokackiego, poprzedzona rozważeniem wszelkich okoliczności dotyczące przebiegu aplikacji, musi być wnikliwa i powinna obejmować m.in. kwestie związane z oceną odbycia przez aplikanta adwokackiego praktyki w sądzie i w prokuraturze. W świetle powyższych wskazań, podnieść należy, że odmowa uwzględnienia wniosku aplikanta o powtarzanie roku szkoleniowego, a w konsekwencji skreślenie go z listy aplikantów – nie zostały poprzedzone należytym i wnikliwym rozważeniem przez organy samorządu adwokackiego - wszelkich okoliczności dotyczących przebiegu aplikacji, czyli, że powinna obejmować m.in. kwestie związane z oceną odbycia przez aplikanta adwokackiego praktyki w sądzie i w prokuraturze. Powyższe oznacza, że sprawa wymaga przez organy samorządu adwokackiego ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organy samorządu adwokackiego rozstrzygające sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono. Tym samym stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonych uchwał nie spełnia wymogów stawianych przez normę zawartą w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którą uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne decyzji powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu, zaś o kosztach postępowania na mocy art. 200 p.p.s.a.