VI SA/Wa 3115/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant st. ref. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. D. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie tymczasowego zawieszenia adwokata w czynnościach zawodowych oddala skargę Uchwałą z dnia [...] marca 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka w B. postanowiła wszcząć wobec adwokata A. D. postępowanie o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o art. 4c ustawy Prawo o adwokaturze (dalej – poa). Jednocześnie uchwałą z tego samego dnia, ORA w B., w głosowaniu tajnym, jednogłośnie uchwaliła zawiesić tymczasowo adwokata A. D. (skarżącego w niniejszej sprawie) w czynnościach zawodowych na podstawie art. 4c ust. 2 oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 z późn. zm.). W uzasadnieniu ww. uchwały w przedmiocie tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych ORA wskazała, że adwokata A. D. Prokuratura Rejonowa [...] w B. oskarżyła o to, że w dniu [...] kwietnia 2012 roku w B. usiłował wnieść na teren Aresztu Śledczego 3,71 g amfetaminy i 0,27 g. ekstazy tj. o czyn z art. 58 ust. 1 i art 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Sprawa ta jest przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy w B.. W związku z czynem adwokata A. D. opisanym w zarzucie przedstawionym przez Prokuraturę a stanowiącym jednocześnie naruszenie zasad godności i etyki wykonywania zawodu wszczęte zostało postępowanie dyscyplinarne i sprawa jest przedmiotem rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny Izby [...]. ORA w B. stwierdziła, że zarówno w postępowaniu karnym, jak i postępowaniu dyscyplinarnym skarżący przyznał, że jest uzależniony od narkotyków i korzysta z terapeutycznej pomocy lekarskiej. Przedstawił także potwierdzające to zaświadczenie lekarskie. W tym stanie rzeczy, zdaniem ORA w B., wymaga ustalenia czy stan zdrowia adw. A. D. nie powoduje, że utracił on trwale zdolność do wykonywania zawodu adwokata. Rada uznała nadto, że wobec adwokata D., z uwagi na przyznane przez niego okoliczności ustalone i przyznane, a mogące mieć zasadniczy wpływ na zdolność wykonywania zawodu adwokata, niezbędne jest tymczasowe zawieszenie adw. A. D. w czynnościach zawodowych. W odwołaniu od powyższej uchwały skarżący A. D. zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 4 c w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy o adwokaturze poprzez błędną jego wykładnię polegającą na wydaniu zaskarżonej uchwały pod nieobecność zainteresowanego i jego pełnomocnika, przy jednoczesnym zaniechaniu wysłuchania wyżej wskazanych podmiotów (naruszenie interesu strony i możności obrony), jak również przy pominięciu wiedzy w zakresie ukończenia przez skarżącego leczenia, która wynika z zaświadczenia wydanego dnia [...] lutego 2013 roku; - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jak i zasad wynikających z Kodeksu Etyki Adwokackiej poprzez zamierzone zaniechanie niezwłocznego doręczenia skarżącemu uchwały, przy formalnym powiadomieniu o zawieszeniu organów wymiaru sprawiedliwości już w dniu [...] marca 2013 roku, co skutkowało brakiem możności obrony prawnie chronionych interesów skarżącego przez okres przeszło 7 tygodni. Niniejsze doręczenie nastąpiło jedynie na skutek złożenia skargi na bezczynność ORA i uporczywe niedoręczenie uchwały. W uzasadnieniu skarżący podniósł m.in. że ani w toku prowadzonego przeciw niemu postępowania karnego, ani dyscyplinarnego nie przyznał się do uzależnienia od narkotyków, a jedynie do nadużywania środków psychoaktywnych, wskazując na te dopuszczone do obrotu, jak kofeina czy efedryna. Wskazał, że nie neguje swoich problemów na tym tle, odbył terapię w Zespole Psychoterapeutyczno - Szkoleniowym w B., którą pozytywnie ukończył w lutym 2013 r., a w maju 2013 r. poddał się badaniom lekarskim i psychologicznym, uzyskując zaświadczenie o zdolności do pełnienia obowiązków adwokata. Po rozpatrzeniu odwołania, uchwałą z dnia [...] sierpnia 2013 r. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, w głosowaniu tajnym, jednogłośnie utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę ORA w B.. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa skarżącego do wzięcia udziału w postępowaniu organ zauważył, że zgodnie z art. 4 c ust. 2 p.o.a. wysłuchanie adwokata i jego pełnomocnika następuje obligatoryjnie przed podjęciem uchwały merytorycznej (w przedmiocie orzeczenia o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu), nie zaś na etapie wszczęcia tego postępowania. Według organu, art. 4c ust. 3 p.o.a. dopuszcza możliwość jednoczesnego – wraz z wszczęciem samej procedury – wydania uchwały o tymczasowym zawieszeniu adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych. W ocenie Prezydium NRA, wobec wagi zarzutów postawionych skarżącemu zastosowany przez ORA środek w postaci zawieszenia w czynnościach zawodowych jest proporcjonalny do zagrożenia, jakie skarżący stwarzałby dla prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, pozostając nadal czynnym pełnomocnikiem czy obrońcą. Zdaniem organu, oczywistą motywacją powzięcia przez ORA uchwały o zawieszeniu jest działanie prewencyjne i konieczność zabezpieczenia klientów przed nieprzewidywalnymi efektami działania adwokata, uzależnionego od substancji psychoaktywnych. Prezydium NRA stwierdziło, że w pełni przychyla się do stanowiska o konieczności podjęcia takich kroków zapobiegawczych wobec drastyczności czynu, zarzuconego skarżącemu. Odnosząc się do dokumentacji lekarskiej przedłożonej przez skarżącego, Prezydium NRA zauważyło, że wszystkie zaświadczenia mają walor jedynie dokumentów prywatnych, zaś ich konkluzjom można przeciwstawić dokumentację zgromadzoną w aktach o odmiennej treści. Prezydium NRA zaakcentowało, że w opinii sądowopsychiatrycznej stwierdzono u skarżącego "osobowość ukształtowaną nieprawidłowo" i "cechy uzależnienia od środków psychoaktywnych." Badany przez biegłych adw. D. przyznał się do używania substancji psychoaktywnych już od okresu studiów i w toku aplikacji (a więc od wielu lat), wielokrotnie popadał w ciągi i 3-krotnie, bezskutecznie podejmował próby odstawienia. Aktualnie (w okresie, w którym przeprowadzono badania) nadużywał również alkoholu. Uwzględniając powyższe, według organu należy uznać, że skarżący wykazuje objawy długotrwałego, głębokiego uzależnienia a organy samorządu adwokackiego, stojące z racji przypisanej im roli na straży praworządności, nie mogą dopuścić do wykonywania zawodu przez osobę nie dającą żadnej gwarancji przestrzegania prawa i zasad współżycia społecznego. Zdaniem Prezydium NRA, zapobieżenie aktywnemu udziałowi skarżącego w udzielaniu pomocy prawnej i jego kontaktowi - w charakterze pełnomocnika lub obrońcy - z organami wymiaru sprawiedliwości jest celem priorytetowym i zawieszenie powinno pozostać w mocy tak długo, aż nie ustaną wszelkie wątpliwości co do możliwości powrotu skarżącego do grona czynnych adwokatów. Wskazując na dopuszczenie przez ORA w B. dowodu z opinii zespołu biegłych psychiatrów i psychologów na okoliczność zdolności skarżącego do wykonywania zawodu i jego uzależnienia od środków psychotropowych (uchwała ORA z dnia [...] maja 2013r.) Prezydium NRA podkreśliło, że należy oczekiwać, iż organ I instancji, w zależności od wniosków opinii, podejmie stosowne rozstrzygnięcia dotyczące zawieszenia, jeżeli miałyby ustać przesłanki jego stosowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. uchwałę Prezydium NRA A. D., reprezentowany w toku postępowania sądowoadministracyjnego przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie zakwestionowanej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały ORA w B. zaskarżonej uchwale ponownie zarzucił: - naruszenie przepisów prawa materialnego art. 4 c w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy o adwokaturze poprzez błędną jego wykładnię polegającą na wydaniu zaskarżonej uchwały pod nieobecność zainteresowanego i jego pełnomocnika, przy jednoczesnym zaniechaniu wysłuchania wyżej wskazanych podmiotów (naruszenie interesu strony i możności obrony), jak również przy pominięciu wiedzy w zakresie ukończenia przez skarżącego leczenia, która wynika z zaświadczenia wydanego dnia [...] lutego 2013 roku, a także dokumentacji w postaci zaświadczeń z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. i opinii psychiatrów; - naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jak i zasad wynikających z Kodeksu Etyki Adwokackiej poprzez zamierzone zaniechanie niezwłocznego doręczenia skarżącemu uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w B., przy formalnym powiadomieniu o zawieszeniu skarżącego organów wymiaru sprawiedliwości już w dniu [...] marca 2013 roku, co skutkowało brakiem możności obrony prawnie chronionych interesów skarżącego przez okres przeszło 7 tygodni. Niniejsze doręczenie nastąpiło jedynie na skutek złożenia skargi na bezczynność Okręgowej Rady Adwokackiej w B. i uporczywe niedoręczanie uchwały; - sprzeczność istotnych ustaleń Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym poprzez uznanie, iż skarżący wielokrotnie popadał w ciągi i 3 — krotne bezskuteczne podejmował próby odstawienia;  - naruszenie art. 4c) ust. 2 i 3 p.o.a. poprzez uznanie, że omawiany przepis stanowi podstawę prawną dla organów samorządu adwokackiego do skierowania adwokata na badania psychiatryczne; - naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 12 p.o.a. w zw. z art. 140 k.p.a. albowiem organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały organu I instancji; - naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku podania przez organ prawnego uzasadnienia uchwały w części dotyczącej skierowania skarżącego na badania psychiatryczne, gdyż z treści art. 4 c) ust. 2 p.o.a. wynika, iż Okręgowa Rada Adwokacka zapoznaje się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. W obszernym uzasadnieniu skarżący rozwinął poszczególne zarzuty, podtrzymując argumentację podnoszoną w toku postępowania przed organami samorządu adwokackiego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 4c.ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze: O trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka Okręgowa Rada Adwokacka. 2. Uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zaznajomieniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Okręgowa Rada Adwokacka wyznacza pełnomocnika z urzędu, jeżeli adwokat go nie ustanowi. Stosownie do ust. 3 powyższego przepisu W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu, okręgowa rada adwokacka może zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie przysługuje okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Jak wynika z akt sprawy, ORA w B. podjęła w dniu [...] marca 2013r., dwie uchwały: 1) o wszczęciu wobec skarżącego postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata; oraz 2) o tymczasowym zawieszeniu adwokata A. D. w czynnościach zawodowych na podstawie art. 4c) ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze. Należy podzielić pogląd organu, że dyspozycja przepisu art. 4 c) ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze nie przewiduje w tym postępowaniu wymogu wysłuchania adwokata i jego pełnomocnika. Powyższe wynika wprost z przytoczonego przepisu, który jest jasny i klarowny. Bezwzględna konieczność wysłuchania adwokata i jego pełnomocnika, następuje wyłącznie przed podjęciem merytorycznej uchwały w przedmiocie orzeczenia o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu (v. art. 4 ust. 1 w zw. z ust. 2 tego przepisu). Odnosząc się do przywołanego w skardze wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 lutego 2007r. sygn. akt VI SA/Wa 1875/06 należy wskazać, że stan faktyczny, jaki zaistniał w tamtej sprawie zdeterminował kierunek jej rozstrzygnięcia przez Sąd. Należy zauważyć, że w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 1875/06 organy samorządu adwokackiego uznały za celowe wysłuchanie adwokata tj. skarżącego S.M. przed podjęciem uchwały w sprawie tymczasowego zawieszenia tego adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych a następnie, pomimo nieobecności pełnomocnika ustanowionego przez skarżącego (bez wyjaśnienia powodów tej absencji), procedowały w tej sprawie z udziałem samego zainteresowanego. Wypada w tym miejscu zauważyć treść uzasadnienia ww. wyroku cyt. Skoro zarówno Prezydium NRA jak i ORA w W. mają wątpliwości, co do stanu zdrowia psychicznego skarżącego, trudno uznać za zrozumiałe stanowisko organu wynikające z uzasadnienia zaskarżonej uchwały, że S. M. jest w stanie samodzielnie podejmować czynności procesowe w niniejszej sprawie administracyjnej bez uszczerbku dla swoich praw. Z inną sytuacją mamy natomiast do czynienia na gruncie aktualnie rozpatrywanej sprawy. Z nadesłanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że organ samorządu adwokackiego za celowe uznał wysłuchanie skarżącego A. D. przed podjęciem decyzji, co do zakresu postępowania dowodowego a w szczególności zasięgnięcia opinii lekarskich (v. pkt 1 w zw. z pkt 2 uchwały z dnia [...] marca 2013r. w przedmiocie wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata k. 183-184 akt adm.). Nie wzywał natomiast skarżącego do złożenia wyjaśnień w postępowaniu w przedmiocie tymczasowego zawieszenia tego adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych. Należy również podkreślić, że omawiane uregulowanie tj. art. 4 c ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze nie zawiera także nakazu obligatoryjnego zawiadomienia zainteresowanego adwokata oraz jego pełnomocnika o dacie posiedzenia ORA, na którym ma zapaść uchwała w przedmiocie tymczasowego zawieszenia tego adwokata w wykonywaniu czynności zawodowych. W przedmiotowym postępowaniu rozstrzygnięcie jest podejmowane w oparciu o te same okoliczności, które stały się podstawą dla uruchomienia procedury z art. 4 c) ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze. Może zatem zapaść niezwłocznie w razie stwierdzenia uzasadnionych podstaw do zastosowania tego środka, a więc nawet jeszcze przed przeprowadzeniem postępowania dowodowego wymaganego w postępowaniu w przedmiocie orzeczenia o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu adwokata. Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 4 c) w zw. z art. 44 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez wydanie uchwały o tymczasowym zawieszeniu adwokata A. D. w wykonywaniu czynności zawodowych pod nieobecność skarżącego i jego pełnomocnika a także bez ich wysłuchania nie zasługuje na uwzględnienie. Wyłącznie na marginesie można dodać, że A. D. przedłożył na posiedzeniu ORA w B. w dniu [...] maja 2013r. zaświadczenia z dnia [...] maja 2013r. a także opinie sądowo-psychiatryczne oraz zaświadczenia z przebiegu i o zakończeniu terapii. Tego samego dnia ORA w B. podjęła uchwałę o dopuszczeniu dowodu z opinii zespołu biegłych dwóch psychiatrów i psychologa na okoliczności wskazane w tej uchwale. Możliwość złożenia odwołania od powyższego rozstrzygnięcia ORA w B. jest przedmiotem oceny Sądu w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 3116/13. Zdaniem Sądu, także pozostałe zarzuty skargi wobec uchwały Prezydium NRA z dnia [...] sierpnia 2013r. nie zasługują na uwzględnienie. Odnosząc się do argumentu skarżącego, że okoliczność zakończenia terapii była jedną z przyczyn uchylenia przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny NRA (dalej "WSD") tymczasowego zawieszenia skarżącego w czynnościach zawodowych należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu Sąd nie ma kompetencji do oceny prawidłowości powyższego rozstrzygnięcia. Postanowienie WSD z dnia [...] marca 2013r. Nr [...] zostało podjęte w odrębnym postępowaniu (dyscyplinarnym). Należy jednak zauważyć, że w dacie wydania uchwały zaskarżonej w niniejszej sprawie (uchwała prezydium NRA z dnia 27 sierpnia 2013r.) materiał dowodowy zawiera dokumenty wygenerowane po dniu [...] marca 2013r. np. protokół rozprawy głównej przed Sądem Rejonowym w B. z dnia [...] kwietnia 2013r. (k. 195-197), dołączony przez skarżącego do odwołania od uchwały z dnia [...] marca 2013r. - v. k. 248 akt adm., czy też zaświadczenia z Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy z dnia [...] maja 2013r. (k. 366-367 akt adm.). Organ odwoławczy odniósł się do tych dowodów (v. k. 3 uchwały) wskazując, że konkluzjom zawartym w przedłożonej przez skarżącego dokumentacji lekarskiej można przeciwstawić dokumentację zgromadzoną w aktach sprawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Prezydium NRA odniosło się do wszystkich zarzutów odwołania, istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Niewątpliwie, z uwagi na daleko idące skutki uchwały podejmowanej na podstawie art. 4 c) ust. 3 ustawy Prawo o adwokaturze, przed jej podjęciem - organy samorządu adwokackiego muszą w sposób niezwykle precyzyjny wyważyć interes społeczny oraz słuszny interes strony. W niniejszej sprawie wywiązały się z tej powinności w sposób należyty. W ocenie Sądu, na gruncie rozpoznawanej sprawy organ prawidłowo wywiódł, że zastosowany środek jest proporcjonalny do zagrożenia, jakie skarżący stwarzałby dla prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości, pozostając nadal czynnym pełnomocnikiem czy obrońcą. Według Sądu, argumentacja organu opisana szczegółowo w uchwałach nie nosi znamion dowolnej. Fakt nadużywania przez skarżącego środków psychoaktywnych potwierdzili nie tylko specjaliści, ale i on sam. Co więcej, z opinii sądowo-psychiatrycznej znajdującej się w aktach wynika, że skarżący wykazuje cechy uzależnienia od tych substancji. Zdaniem Sądu, nie ma przy tym znaczenia, że niektóre z tych środków są środkami legalnie dopuszczonymi do obrotu (v. argumenty strony zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy). Istotne jest, czemu w istocie nie zaprzecza skarżący, że substancje psychoaktywne wpływają na zmianę świadomości człowieka (v. zeznanie psychoterapeuty R. R. k. 196 akt adm.). W tej sytuacji, jak słusznie podnosi organ, uzasadnione jest działanie prewencyjne i konieczność zabezpieczenia klientów przed nieprzewidywalnymi efektami działania adwokata (skarżącego). Mając na uwadze powyższe, należy przyznać rację organom samorządu adwokackiego, że w przedmiotowej sprawie interes publiczny powinien mieć przewagę nad interesem strony. Słusznie przy tym odwołano się do roli organów samorządu adwokackiego, jaką wyznacza im art. 17 Konstytucji RP. Działanie organu samorządu zawodowego (adwokackiego) powinno być racjonalne, nakierowane na pełną realizacje normy zawartej w przywołanym przepisie. Samorząd zawodowy ma sprawować pieczę nad należytym wykonywaniem zawodu w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Mając na uwadze powyższe skargę A. D. należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. gdyż nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.