VI SA/Wa 372/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej p o s t a n a w i a: zwolnić skarżącego A. K. od kosztów sądowych ponad kwotę 220 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. A. K.(dalej też jako skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Skarżący uiścił wpis sądowy w kwocie 120 złotych (karta nr 15). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 2013 roku oddalił przedmiotową skargę. Skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia uiszczając opłatę kancelaryjną w kwocie 100 złotych (karta nr 51). Następnie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zwracając się zrazem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z informacji podanych przez skarżącego w formularzu oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe razem z żoną i [...] synem. W rubryce 10 Formularza skarżący oświadczył, iż osiąga miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł brutto z tytułu umowy o pracę, zaś jego żona z takiego samego tytułu w wysokości 3.600 zł brutto. W uzasadnieniu podniósł, iż nałożono na niego kary pieniężne w około 60 sprawach administracyjnych na łączną kwotę około 180.000 zł. Do wniosku załączono wyciągi z rachunku bankowego, odpisy zeznań podatkowych za 2012 roku oraz umowy pożyczek. Jednocześnie przy rozpoznaniu niniejszego wniosku należy mieć na uwadze okoliczności wskazane w postanowieniach tutejszego Sądu w sprawach o sygn. akt V SA/Wa 1438/13, V SA/Wa 1435/13, V SA/Wa 1437/13, zapadłych w rozpoznaniu wniosków skarżącego o przyznanie praw pomocy. Wskazano w nich, iż w dodatkowym oświadczeniu z dnia pełnomocnik skarżącego przedstawił w sposób szczegółowy miesięczne wydatki rodziny wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem, na które składają się: koszty utrzymania domu w łącznej wysokości 700 zł, wydatki na żywność i środki higieniczne w łącznej wysokości 1 500 zł, koszty "wyposażenia" dziecka do szkoły w wysokości 200 zł. Nadto wskazano, iż rodzina ponosi miesięczne koszty związane ze spłatą kredytu hipotecznego w wysokości 950 - 1 000 zł, kredytu gotówkowego wnioskodawcy w wysokości 149,95 zł, kredytu gotówkowego żony w wysokości 137,06 zł oraz pożyczki żony z ZFŚS w wysokości 275,33 zł. Pełnomocnik oświadczył również, że jedynym źródłem dochodów małżonków są wynagrodzenia za pracę, małżonkowie nie posiadają oszczędności pieniężnych ani innego majątku ruchomego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że skarżący otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości 1 464,48 zł netto, natomiast jego żona w wysokości 2 670,68 zł netto. Jednocześnie budżet trzyosobowej rodziny skarżącego obciąża szereg zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek, znacznie obniżając skalę środków, którymi skarżący może dysponować. W takiej sytuacji, uwzględniając zwykłe potrzeby życiowe trzyosobowej rodziny oraz związane z nimi wydatki, w ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego, skarżący nie ma możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Nie sposób bowiem oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 890/04). Ponadto zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika skarżącego nie dysponuje on oszczędnościami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Tym samym uznać należy, iż skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie a w konsekwencji zasadnym będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 220 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Podkreślenia wymaga bowiem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (p. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn. akt II FZ 194/11 a także postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter, w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (p. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 wyżej cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.