VI SA/Wa 4016/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Grażyna Śliwińska po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: odmówić stronie skarżącej M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M. Sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej też jako skarżąca) wniosła o w niniejszej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że odnotowuje znaczne problemy z płynnością finansową. Na dzień 5 marca 2015 r. strona skarżąca posiadała na rachunkach bankowych kwotę 465.611,36 zł. Zobowiązania wobec podwykonawców na dzień 5 marca 2015 r. wynosiły 1.929.768,78 zł, natomiast należności od klientów – 778.764,50 zł. Wskazała, że jej zobowiązania rosną z każdym z dniem, m.in. w związku z realizacją projektów, jednakże spółka spłaca zobowiązania podatkowe, gromadzi na subkoncie środki w celu wypłaty poborów za dany miesiąc dla pracowników, jak również przygotowuje się do spłaty kredytu obrotowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, wartość środków trwałych to 879.775,93 zł, a strata za okres styczeń-grudzień 2014 r. według bilansu wyniosła 259.000 zł. Ponadto skarżąca wskazała stany 11 posiadanych przez nią kont bankowych, z których wynika, że posiada na ww. kontach środki pieniężne w kwocie 69.871,22 zł. Natomiast z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka, przy przychodzie w wysokości 24.356.718,17 zł, uzyskała dochód w kwocie 386.895,97 zł; natomiast w roku 2013 przy przychodzie w wysokości 15.409.486,26 zł uzyskała dochód w kwocie 388.524,43 zł (załączono sprawozdanie finansowe za rok 2013 wraz z zawartym w nim rachunkiem zysków i strat). Nadesłany przez stronę skarżącą rachunek zysków i strat za rok 2014 wskazuje, iż strona skarżąca w roku 2014 przy przychodach w kwocie 17.554.864,42 zł uzyskała dochód w wysokości 18.191,21 zł. Skarżąca nadesłała także rachunek zysków i strat za okres styczeń-luty 2015 r. według którego strona skarżąca w tym okresie przy przychodach w wysokości 1.699.114,51 zł poniosła stratę w wysokości 78.341,09 zł. Skarżąca, odnosząc się do wezwania Sądu o nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, wyjaśniła, że ze względu na specyfikę działalności spółki w miesiącu realizowanych jest kilka tysięcy transakcji, wydruk ww. wyciągów opiewałby na setki stron, co byłoby dla strony skarżącej zbyt kosztowne. Postanowieniem z dnia 14 maja 2015 roku referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Pismem z dnia 3 lipca 2015 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, wskazując, że spółka nie posiada już środków finansowych na rachunkach, zobowiązania wobec podwykonawców wynoszą 1.744.655,59 zł, a należności ściągalne oscylują w granicach 1 057 007,66 zł, lecz nie ma żadnych wpływów z czynności egzekucyjnych. Powiększyła się także strata z działalności spółki i wynosi 200.155,18 zł. Strona podkreśliła, że przychody spółki są wprost związane z jej kosztami bowiem spółka otrzymuje pieniądze na wynagrodzenia uczestników badań i nie stanowią one zarobku spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., od postanowień wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym (w na gruncie przedmiotowej sprawy przepis ten znajdzie zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym w zw. z art. 2 cyt. ustawy nowelizującej). W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy, a rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Oceniając stan majątkowy skarżącej należy mieć na uwadze, że skarżąca spółka w latach 2012-2013, przy bardzo dużych przychodach netto ze sprzedaży (odpowiednio 24.356.718,17 zł i 15.409.486,26 zł), uzyskała znaczny dochód (odpowiednio 386.895,97 zł oraz zł 388.524,43 zł. Skarżąca także w roku 2014 uzyskała dochód w kwocie 18.191,21 zł, jednakże zauważyć należy znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w roku 2014 w stosunku do roku 2013. I tak, o ile 2013 rok zamknął się przychodem netto na poziomie 15.409.486,26 zł, to w roku 2014 przychód z tego tytułu sięgnął kwoty 17.554.864,42 zł. Zarazem nastąpił wzrost kosztów wytworzenia produktów: koszty działalności operacyjnej w roku 2013 wyniosły 14.785.589,15, natomiast koszt wytworzenia sprzedanych produktów w roku 2014 wyniósł 15.454.802,40. Ponadto skarżąca w roku 2014 r. poniosła koszty ogólnego zarządu w wysokości 2.078.802,90 zł. Z przedstawionych powyżej okoliczności wynika bezspornie, że skarżąca spółka, pomimo odnotowywanego w 2014 r. mniejszego niż w poprzednim roku dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę w stosunku do roku 2013. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu (w latach 2013 – 2014 zwiększyła przychód o ponad 2.140.000 zł), świadczy o tym niewątpliwie podniesienie poziomu wydatków przeznaczonych na wytworzenie sprzedanych produktów, w tym wynagrodzenia. Na uwagę zasługuje także duża skala wydatków na koszty ogólnego zarządu (2.078.802,90 zł.), na które składają się m.in. wynagrodzenia oraz świadczenia na rzecz kierownictwa i pracowników zarządu, koszty podróży służbowych, koszty biurowe. Koszty te są niezwiązane z bezpośrednimi kosztami wytworzenia sprzedawanych produktów, a ich skala świadczy o bardzo dobrej kondycji finansowej strony skarżącej. Odnosząc się do argumentacji strony skarżącej ujętej w sprzeciwie, iż nie posiada już środków finansowych na rachunkach, wzrosły jej zobowiązania wobec podwykonawców do kwoty 1.744.655,59 zł, a należności wynoszących 1057 007,66 zł nie może wyegzekwować, podkreślenia wymaga, że spółka nie nadesłała w ślad za sprzeciwem dokumentów potwierdzających te okoliczności. Nie udokumentowała więc w żaden sposób informacji o braku środków finansowych na rachunkach, ani nie potwierdziła w ten sam sposób wskazanych powyżej kwot, jak również nie wykazała dokumentami faktycznej, wskazanej straty z działalności spółki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym panuje pogląd, wyrażony m.in. w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11, że osoba prawna (ubiegająca się o udzielenia prawa pomocy) zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Powyższy pogląd podzielany jest również w doktrynie (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). A zatem, to na osobie wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy zarazem zauważyć, że Spółka na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy funkcjonowała w obrocie gospodarczym, realizowała projekty, spłacała zobowiązania podatkowe wobec urzędów oraz gromadziła środku na subkoncie. Sąd nie widzi zatem powodu by na tej podstawie nie przyjmować, iż skarżąca dysponuje środkami i zamierza kontynuować swoją działalność, a koszty sądowe, które jest obowiązana ponieść w zainicjowanych sprawach winny być traktowane na równi z innymi zobowiązaniami Spółki, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazać należy przy tym, że w orzecznictwie przyjmuje się, że "przedsiębiorstwo, które nie wykazało, iż utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego" (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji postanowienia.