VI SA/Wa 405/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Protokolant ref. staż. Monika Piotrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2012 r. sprawy ze skargi P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w związku z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188), po rozpatrzeniu odwołania D. G. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2011 r., nr [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., [...] o odmowie wpisu D. G. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] - uchylił powyższe uchwały i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawiał się następująco. Ostateczną uchwałą ORA w [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. nr [...], na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 8 Prawa o adwokaturze, D. G. (dalej jako uczestnik postępowania) skreślony został z listy adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...]. W dniu [...] października 2010 r., uczestnik postępowania złożył wniosek o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 października 2010 r., sygn. akt K 1/09 (Dz.U. Nr 200, poz. 1326), podnosząc, iż od chwili orzeczenia wobec niego kary wydalenia adwokatury minęło już 13 lat. Okręgowa Rada Adwokacka w [...], uchwałą z dnia [...] czerwca 2011 r., [...] odmówiła wpisu wnioskodawcy na listę adwokatów uznając, iż kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W uzasadnieniu uchwały podniosła dodatkowo, iż uczestnik został w postępowaniu karnym skazany za przestępstwo kwalifikowane z art. [...] - na karę pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, a kara ta dotychczas nie uległa zatarciu. Od powyższej uchwały - wnosząc o jej uchylenie – D. G. złożył odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 65 Prawa o adwokaturze poprzez błędną jego wykładnię. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, uchwałą z dnia [...] października 2011 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę, podzielając argumentację organu I instancji. W dniu [...] listopada 2011 r., uczestnik postępowania złożył do Ministra Sprawiedliwości odwołanie od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...]. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., Minister Sprawiedliwości uchylił obie uchwały organów samorządu adwokackiego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...]. W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości wskazał na wspomniany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, w którym orzeczono, iż przepis art. 82 ust. 2 Prawa o adwokaturze, który stanowi, że kara wydalenia z adwokatury pociąga za sobą skreślenie z listy adwokatów bez prawa ubiegania się o ponowny wpis, w zakresie w jakim zawiera sformułowanie "bez prawa ubiegania się o ponowny wpis" jest niezgodny z art. 65 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Minister Sprawiedliwości wywiódł, że kwestie dotyczące uprzedniego skazania dyscyplinarnego, mogą być oceniane przy ponownym wpisie poprzez pryzmat zasad określających rękojmię wykonywania zawodów zaufania publicznego. Uprzednie wymierzenie kary dyscyplinarnej wydalenia z adwokatury nie może jednakże stanowić jedynej podstawy odmowy wpisu na listę adwokatów, bowiem stanowiłoby to naruszenie istoty wiążącego rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. Na gruncie przesłanki wymienionej w art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze ocenie podlegać powinno postępowanie kandydata w okresie od chwili wykonania omawianej kary dyscyplinarnej, tj. od skreślenia z listy adwokatów, aż do momentu złożenia wniosku o ponowny wpis na tą listę. W kontekście niezatartego z mocy prawa skazania na karę wydalenia z adwokatury Minister Sprawiedliwości podkreślił, iż pojęcie "nieskazitelności" nie może być pojmowane jako brak jakiejkolwiek skazy, czy też brak negatywnych okoliczności w dotychczasowej postawie kandydata. Przedmiotem oceny na gruncie cytowanych regulacji powinien być całokształt okoliczności składających się na nieskazitelność charakteru, tj. uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, odpowiedzialność za własne słowa i czyny, odwaga cywilna, pracowitość, umiejętność zgodnego życia z otoczeniem oraz dotychczasowe zachowanie, w tym konkretnym przypadku, w szczególności po wymierzeniu omawianej kary dyscyplinarnej. Zachowanie to musi gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu zaufania publicznego, a także świadczyć, że cele ukarania dyscyplinarnego zostały osiągnięte. W tych warunkach organ uznał, że organy samorządu adwokackiego, dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego, nie powinny były ograniczać się tylko i wyłącznie do stwierdzenia faktu, że uczestnik postępowania nie spełnia przesłanek do wpisu na listę adwokatów, ponieważ był uprzednio karany, lecz winny dokonać weryfikacji wszystkich okoliczności mających znaczenie dla oceny czy skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Następnie organy te powinny były przedstawić dowody oraz szczegółowo, w sposób przekonujący uzasadnić, dlaczego ich zdaniem D. G. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, bowiem wyjaśnienie powyższych okoliczności miało decydujące znaczenie dla określenia sytuacji prawnej uczestnika postępowania. Wskazany zakres sprawy wymagał wyjaśnienia i miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku. Na powyższą decyzję – wnosząc o jej uchylenie - Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciło naruszenie prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze poprzez uznanie, iż skazanie za przestępstwo kwalifikowane [...], które nie uległo zatarciu z mocy prawa nie przesądza, iż dana osoba nie daje rękojmi wykonywania zawodu adwokata. W oparciu o tak sformułowany zarzut przywołane zostało stosowne orzecznictwo, na poparcie stanowiska strony skarżącej. W odpowiedzi, Minister Sprawiedliwości wskazał, iż nie kwestionuje, że dopuszczenie się przez kandydata przestępstwa, jako rażące naruszenie porządku prawnego, podważa jego kwalifikacje etyczno — moralne do wykonywania zawodu wymagającego nieskazitelnego charakteru, ukaranie w postępowaniu karnym jest bowiem skutkiem określonego zachowania, podlegającego ocenie w aspekcie przesłanki "rękojmiowej". Niemniej jednak – jak argumentował organ - w każdej sprawie konieczne jest dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy wszystkich istotnych elementów składających się na dotychczasową drogę życiową i zawodową kandydata. Tymczasem w zakwestionowanych decyzją Ministra Sprawiedliwości uchwałach organy samorządowe, odmawiając kandydatowi wpisu na listę adwokatów dokonały oceny jego zachowania poprzez pryzmat zdarzenia, które miało miejsce blisko dwadzieścia lat temu. Tym bardziej, iż do akt sprawy nie zostały złączone żadne dowody, które wskazywałyby za jaki czyn D. G. został skazany. Brak jest ponadto informacji jakiego rodzaju przestępstwo zostało mu przypisane w postępowaniu karnym oraz jaka kara i środki karne zostały mu wymierzone. Akta sprawy nie zawierają również dowodów, które pozwalałyby dokonać oceny, czy kara została już wykonana i czy uległa zatarciu. Wszystkie te braki świadczą o zaniechaniu zebrania i braku oceny całości materiału dowodowego przez organy wpisowe, co jednocześnie naruszyło m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, stosownie do tręsci art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 – dalej zwaną p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości uchylająca uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2011 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. nie na narusza prawa materialnego, w tym przede wszystkim art. 65 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze, jak również według Sądu brak jest istotnych dla ostatecznego wyniku sprawy uchybień proceduralnych, które uzasadniałyby jej uchylenie. Jak wskazano powyżej Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej jako podstawę odmowy wpisu na listę wskazało na fakt popełnienia przez Pana D. G. ciężkiego przewinienia dyscyplinarnego, zakwalifikowanego jako przestępstwo, co powoduje niespełnienie przesłanki nieskazitelnego charakteru, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustaw prawo o adwokaturze. Ponadto Prezydium podkreśłiło, że spowodowało to orzeczenie najsurowszej kary dyscyplinarnej wydalenia z adwokatury (art. 72 ust. 1 pkt 8 prawa o adwokaturze) wskazano, że Pan G. (uczestnik postępowania) musi być nadal uważana za osobę karaną. W ocenie Prezydium również art. 73 prawa o adwokaturze nie daje możliwości uzyskania ponownego wpisu na listę adwokatów osobie, która została wydalona z adwokatury. W ocenie Ministra Sprawiedliwości niniejsza sprawa nie została zbadana w sposób wyczerpujący, ocenę tą Sąd w pełni podziela. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada zawarta w art. 8 k.p.a. Zasada ta wskazuje na konieczność prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa. Oznacza to, że postępowanie w sprawie wpisu na listę adwokatów powinny prowadzić postępowanie wpisowe zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 7, 77, 80 k.p.a., a następnie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Przechodząc do merytorycznego rozpatrzenia powyższej skargi, na wstępie Sąd zauważa, że wyrokiem z dnia 18 października 2010 r. Trybunał Konstytucyjny, w sprawie o sygn. akt K 1/09 (Dz. Nr 200, poz. 1326) uznał, że przepis art. 82 ust. 2 Prawa o adwokaturze, który stanowi, że kara wydalenia z adwokatury pociąga za sobą skreślenie z listy adwokatów bez prawa ubiegania sie o ponowny wpis, w zakresie w jakim zawiera sformułowanie “bez prawa ubiegania się o ponowny wpis" jest niezgodne z art. 65 ust. 1 w zw. Z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten zaczął obowiązywać z dniem ogłoszenia, tj. 27 października 2010r. Biorąc powyższe pod rozwagę należy uznać, że Minister Sprawiedliwości słusznie wskazał w zaskarżonej decyzji, że nie można co do zasady podzielić poglądu zaprezentowanego przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, że obecnie obowiązująca ustawa prawo o adwokaturze nie daje osobie wydalonej dyscyplinarnie z adwokatury możliwości ponownego wpisu na listę adwokatów. Przyjęcie powyższego poglądu prezentowanego przez Prezydium stałoby w oczywistej sprzeczności z powyżej prezentowanym orzeczniem Trybunału Konstytucyjnego. Konsekwencją wspomnianego na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jest możliwość ponownego ubiegania się o wpis na listę adwokatów osób, wobec których wymierzono karę dyscyplinarną wydalenia z adwokatury. Jak słusznie wskazał organ w chwili złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów uczestnik postępowania był byłym adwokatem wobec którego orzeczono karę wydalenia z adwokatury. Jednakże w kontekście powyższego orzeczenia kwestie dotyczące uprzedniego skazania dyscyplinarnego, z chwilą orzeczenia o niezgodności z Konstytucją RP art. 82 ust. 2 prawa o adwokaturze mogą być oceniane jedynie przez pryzmat art. 65 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych oraz stanowiskiem doktryny, ocieniając czy dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata w ujęciu art. 65 pkt 1 Prawa o adwokaturze, organy powinny się opierać z założenia na rozważeniu całokształtu dotychczasowej postawy kandydata (jego cech chrakteru i zachowania). Jest to niezwykle istotny warunek poprawnego interpretowania wskazanego przepisu. Zakłada on brak możliwości ograniczenia się w ocenie sylwetki kandydata tylko do jednostkowych wydarzeń z jego życia, nakazując jej przeprowadzenie z uwzględnieniem oceny wszystkich zachowań i cech ubiegającego się o wpis na listę korporacji zawodu zaufania publicznego. Jest zresztą wskazówką uniwersalną w wykładni terminu dawania rękojmi prawidłowego zawodu co do wszystkich zawodów prawniczych zaufania publicznego ( por. np. Wyrok NSA z dnia 18 października 2007 r. Sygn. akt II GSK 162/07). Podkreślenia wymaga również, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntował się pogląd zgodnie, z którym w każdej sprawie koniecznej jest dokonanie wszechstronnej i wnikliwej analizy wszystkich istotnych elementów składających się na dotychczasową drogę życiową i zawodową kandydata oraz oceny jego etycznej postawy i społecznych zalet, bowiem tylko taka całościowa ocena pozwoli na prawidłowe ustalenie, czy konkretne uchybienie dyskwalifikuje kandydata (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 294/06; wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 949/06, wyrok WSA z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1450/09). W niniejszej sprawie, jak słusznie zauważył Minister Sprawiedliwości, podnosząc fakt niespełnienia przez uczestnika postępowania Pana D. G. przesłanki z art. 65 ust. 1 organy adwokatury wskazały na fakt skazania go za przestępstwo z art. 286 § 1 kk, które skarżący popełnił na szkodę klienta, za co wymierzono mu karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonanaia. Skazanie to nie uległo zatarciu. Poza powyższym lakonicznym stwierdzeniem, w aktach sprawy brak jest jakich kolwiek dowodów na poparcie twierdzeń organu o braku przesłanki rękojmiowej. W ocenie Sądu w wypadku, jeżeli podstawą stwierdzenia braku przesłanki rękojmiowej, jest fakt popełnienia przestępstwa, to organy adwokatury winny zgromadzić wszelkie dokumenty potwierdzające to zdarzenie, a ponadto wskazujące na datę zatarcia skazania, gdyż wszelkie fakty wskazane w uzasadnieniu uchwał odmawiających wpisu na listę adwokatów winny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, czego organy adwokatury nie dopełniły. Mając powyższe na względzie należy uznać, że organy samorządu adwokackiego naruszyły art. 7, 77 i 80 k.p.a. W ocenie Sądu Minister Sprawiedliwości nie przesądzając o wyniku sprawy w sposób prawidłowy uchylił zaskarżone uchwały, gdyż przy ich wydaniu doszło do istotnych uchybień proceduralnych, z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.