VI SA/Wa 45/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant st. sekr. sąd. Paulina Paczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2012 r. sprawy ze skargi D. C. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą z [...] listopada 2011 r., znak: [...] Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: "Komisja Odwoławcza"), działając na podstawie art. 368 ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.; dalej: "u.r.p.") w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej: "k.p.a.") - utrzymała w mocy uchwałę z [...] lipca 2011 r., nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2011 r. z siedzibą w K. (dalej: "Komisja Egzaminacyjna"), w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego D. C. (dalej: skarżący). Do wydania niniejszych uchwał doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z [...] lipca 2011 r. – działając na podstawie art. 366 ust. 2 u.r.p. stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z jej uzasadnienia wynika, skarżący z części pierwszej egzaminu (zestaw pytań testowych) otrzymał ocenę dostateczną, z drugiej części egzaminu (prawo karne) ocenę dostateczną, z trzeciej części (prawo cywilne) ocenę niedostateczną, z czwartej części (prawo gospodarcze) ocenę dostateczną oraz z piątej części (prawo administracyjne) ocenę dostateczną, co w świetle art. 366 ust. 1 u.r.p. przesądza o negatywnym wyniku z egzaminu radcowskiego. Zadanie z trzeciej części egzaminu radcowskiego polegało na sporządzeniu (w oparciu o załączone materiały), w roli pełnomocnika powódki, apelacji albo - w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jej sporządzenia - opinii prawnej o braku podstaw do sporządzenia apelacji. Od wskazanego w zadaniu egzaminacyjnym wyroku sądu rejonowego skarżący, jako pełnomocnik powódki sporządził apelację skierowaną do Sądu Okręgowego. Rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego przedstawione przez skarżącego zostało sprawdzone przez dwóch egzaminatorów - członków Komisji Egzaminacyjnej: SSA W. K. oraz radcę prawnego T. K.. Obaj egzaminatorzy wystawili ocenę cząstkową - niedostateczny (2). Uzasadniając ocenę cząstkową egzaminator – radca prawny T. K. wskazał m.in. na błędne zaskarżenie wyroku co do pkt I, niezaskarżenie orzeczenia w zakresie pkt V, jak i na błędnym zarzuceniu naruszenia art. 11 KPC, który nie został przez sąd I instancji naruszony. Egzaminator podkreślił, że nie podniesiono żadnego innego zarzutu związanego z naruszeniem przez sąd I instancji przepisów postępowania cywilnego. W tej sytuacji wszelkie uchybienia sądu w tym zakresie nie będą mogły być brane pod uwagę przez sąd II instancji (art. 378 § 1 KPC). Jednocześnie wskazał, iż autor pracy nie dostrzegł sprzeczności w opinii biegłego Maliniaka, nie wykorzystał błędu sądu co do tezy dowodowej w zakresie dowodu z biegłego (błędem było powołanie biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku), jak i nie wykorzystał błędów i braków w postępowaniu dowodowym co do ustaleń związanych z rzekomym przyczynieniem się powódki do wypadku (z akt sprawy nie wynika w ogóle, skąd wzięła się wiedza sądu o niektórych szczegółach okoliczności faktycznych wypadku [z wyroku karnego ta wiedza nie wynika]). Egzaminator podniósł także, iż wbrew twierdzeniom autora pracy naruszenie prawa przez sprawcę (nawet potwierdzone prawomocnym wyrokiem karnym) wcale nie wyklucza naruszenia prawa (i przyczynienie się do wypadku) przez poszkodowanego. Nadto zarzut związany z datą początkową zasądzenia odsetek - pomija brzmienie art. 14 ust. 1 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz to, że stan faktyczny związany z datą ewentualnego określenia przez powódkę jej roszczeń względem pozwanego przed wystąpieniem z pismem z 16 maja 2008 r. nie został przez powódkę wykazany dowodowo. Egzaminator stwierdził, iż argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu apelacji jest chaotyczna i nieskładna. W ocenie drugiego egzaminatora SSA W. K. wadą ocenianej apelacji jest brak zaskarżenia punktu V orzeczenia oraz określenia żądania w zakresie odsetek od mającego być zasądzonym świadczenia, a także zaskarżenie punktu I wyroku. Za niezrozumiały uznał zarzut z punkt 2) apelacji w sytuacji w której wskazywany przepis ustawy o ruchu drogowym dotyczył zachowania sprawcy wypadku a nie poszkodowanej, a także za nieadekwatny uznał zarzut naruszenia art. 11 KPC. Zdaniem egzaminatora wadą opracowania jest brak zarzutu naruszenia przez sąd I instancji przepisów prawa procesowego (art. 233 § 1 KPC). Wbrew poglądom autora apelacji art. 11 KPC nie wyklucza dopuszczalności ustalenia przyczynienia sprawcy lub poszkodowanego do skutków (szkody) przestępstwa) w postępowaniu cywilnym. Nadto zarzut naruszenia art. 362 k.c. sformułowany został w sposób nieadekwatny do stanu sprawy. Egzaminator wskazał, iż omawiana praca nie chroni interesów strony nawet w dostatecznym zakresie. W odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. skarżący wniósł o: zmianę ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa cywilnego na oceny pozytywne, uchylenie skarżonej uchwały i podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu radcowskiego. Uzasadniając skarżący podniósł m.in., iż po dokonaniu analizy przedstawionych na egzaminie akt sprawy uznał, iż w celu zabezpieczenia interesów powódki koniecznym jest wniesienie apelacji na korzyść powódki. Sporządzona przez niego apelacja spełnia warunki formalne pisma procesowego wynikające z art. 126 i art. 128 KPC oraz wymogi formalne apelacji wynikające z art. 368 KPC. Nadto wskazał, iż przyjął inną koncepcję niż przewidzianą w opiniach oceniających i w "Opisie istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa cywilnego". Jego koncepcja również uwzględniała interes reprezentowanej strony i zmierzała do wydania na jej korzyść wyroku reformatoryjnego, o co wnosił. Skarżący wyjaśnił, iż u podstaw przyjęcia przez niego koncepcji zarzucenia sądowi I instancji naruszenia prawa procesowego, tj. art. 11 KPC leżała gruntowna analiza zasady związania sądu cywilnego prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu karnym, skazującym za przestępstwo, analiza zadania egzaminacyjnego, jak również orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym zakresie. Podniósł, iż z sentencji wyroku sądu karnego wynika, iż sprawca uderzył drzwiami w rower, a więc w chwili omijania przez poszkodowaną jego samochodu, natomiast z uzasadnienia wyroku sądu cywilnego wynika jednoznacznie, że poszkodowana wjechała w już otwarte przez sprawcę drzwi samochodu. Z treści uzasadnienia wyroku sądu cywilnego wynika nadto, iż podstawą ustalenia stanu faktycznego był dowód z wyroku Sądu Rejonowego Wydział Xl Grodzki w Rzeszowie z 31 października 2007 r. (XI K 122/07) oraz częściowo opinia biegłego Krzysztofa Maliniaka z 14 marca 2010 r. Skarżący podniósł, iż opis zdarzeń w obu wyrokach jest odmienny i stąd właśnie wywiódł fakt naruszenia przez sąd cywilny art. 11 KPC. Jednocześnie wskazał, iż w postępowaniu cywilnym w którym stroną jest nie sprawca wypadku, a zakład ubezpieczeń, sąd związany jest prawomocnym wyrokiem skazującym w zakresie w jakim wyrok ten określa konkretne przestępstwo, za które sprawca wypadku został skazany, w szczególności w zakresie znamion popełnionego przestępstwa. Wobec powyższego zadaniem skarżącego wskazany przez niego w apelacji zarzut dotyczący naruszenia przez sąd cywilny art. 11 KPC był w pełni uzasadniony, a niezastosowanie się przez sąd cywilny do zasady związania prawomocnym wyrokiem skazującym było jedną z przyczyn, obok m.in. niewłaściwej oceny opinii biegłego K. Maliniaka, błędnego ustalenia przez sąd cywilnego stanu faktycznego i w konsekwencji uznania przyczynienia się powódki do wypadku. Skarżący podkreślił także, iż w sporządzonej apelacji dostrzegł uchybienie sądu cywilnego w zakresie podstawy faktycznej w kwestii przyczynienia się powódki do powstania szkody i przyjął koncepcję kwestionowania art. 362 k.c. w związku zarzutem procesowym - art. 11 KPC oraz w związku z zarzutem materialnym - art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Komisja Odwoławcza utrzymując w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. wskazała, iż skarżący trafnie sporządził apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora apelacji w interesie reprezentowanej strony. Jednocześnie podzieliła stanowisko skarżącego, że sporządzona apelacja nie zawierała braków formalnych, ani uchybień skutkujących jej odrzuceniem przez Sąd II instancji, co oznacza, iż mógł zostać jej nadany bieg. Komisja Odwoławcza podniosła, iż w przedstawionym stanie faktycznym należało zaskarżyć pkt III wyroku (oddalenie powództwa w pozostałej części) oraz pkt V (koszty procesu). Tymczasem skarżący w sporządzonej apelacji zaskarżył wyrok sądu rejonowego w części tj. co do punktu I i III wyroku, pomijając wadliwe rozstrzygnięcie tego sądu w zakresie kosztów procesu (pkt V wyroku). Nadto zaskarżenie pkt I było nieprawidłowe, bowiem oddalenie powództwa (pkt III) obejmuje wadliwe rozstrzygnięcie co do odsetek. Poprawnie natomiast określił wartość przedmiotu zaskarżenia (20.000 zł). Ponadto w stanie faktycznym sprawy należało podnieść następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego tj. a) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, b) art. 445 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest "sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu, c) art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka; 2) naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 § 1 KPC w zw. z art. 278 § 1 KPC poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie wadliwej oceny dowodu z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku I instancji nie wynika okoliczność i zakres przyczynienia się powódki do powstałej szkody. Dodatkowo możliwe było podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 § 1 KPC z uwagi na niewzięcie przez Sąd I instancji pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy. Nadto zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane z art. 6 k.c., a w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie, że pozwany wykazał, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. Komisja Odwoławcza wskazała, iż sporządzonej apelacji skarżący podniósł zarzuty: 1) naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 11 KPC (poprzez nieuwzględnienie prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie, IX Wydział Grodzki z 31 października 2007 r. skazującego sprawcę wypadku Jana Battona z którego wynika, iż sprawca naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym poprzez wysiadanie z pojazdu bez uprzedniego upewnienia się, że nie spowoduje to zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu i w konsekwencji przyjęcie, że powódka przyczyniła się do zaistniałego wypadku w wysokości 20%) oraz 2) naruszenia przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 45 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, z którego wynika fakt naruszenia przez pozwanego zasad obowiązujących w ruchu drogowym i w konsekwencji przyjęcie przyczynienia się powódki do zaistniałego wypadku w wysokości 20 %. Następstwem przyjęcia faktu przyczynienia się powódki do zaistniałego wypadku było – zdaniem skarżącego – naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art. 362 k.c. poprzez bezpodstawne zmniejszenie wysokości obowiązku naprawienia szkody przez pozwanego o 20 %. W sporządzonej apelacji skarżący podniósł jedynie zarzut naruszenia art. 362 k.c. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której uznać należy, iż powódka nie przyczyniła się do zaistniałego zdarzenia. Podniesiony zarzut Komisja Odwoławcza znała za trafny, jednakże wskazała, iż jego uzasadnienie zawarte w odwołaniu winno znaleźć się w treści apelacji. Nadto autor apelacji podniósł zarzut naruszenia art. 45 ust 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie podnosząc jednak innych zarzutów, w szczególności naruszenia prawa procesowego. Jednocześnie skarżący pominął wadliwie oceniony przez sąd I instancji dowód z opinii biegłego, z której nie wynika w sposób jednoznaczny, iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. W tym zakresie istniały również podstawy do skonstruowania zarzutu naruszenia art. 278 § 1 KPC. Uchybieniem skarżącego przesądzającym o dyskwalifikacji jego pracy było – w ocenie Komisji Odwołującej – pominięcie przez niego istotnych w sprawie zarzutów naruszenia prawa materialnego: art. 445 § 1 k.c. (w zakresie wysokości zadośćuczynienia) oraz art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą zasądzeniem odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka. W stanie faktycznym sprawy kluczowym (obok zarzutu naruszenia art. 362 k.c.) jest zarzut błędnej wykładni art. 445 § 1 k.c. w zakresie sumy odpowiedniej zadośćuczynienia. W zakresie błędnie zasądzonych odsetek należało podnieść zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. oraz naruszenia art. 455 k.c. Komisja Odwoławcza nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącego zawartym w apelacji, iż wyrok skazujący sądu karnego wyłącza możliwość przyjęcia przez sąd cywilny faktu przyczynienia się poszkodowanego do szkody. Powołała się na orzeczenie Sądu Najwyższego z 14 listopada 1990 r. ( I PR 231/90). Reasumując do najistotniejszych uchybień skarżącego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji Komisja Odwoławcza zaliczyła: 1) brak zaskarżenia punktu V wyroku; 2) brak zarzutów naruszenia prawa materialnego, z wyjątkiem art. 362 k.c.; 3) brak zarzutów naruszenia prawa procesowego; 4) brak odwołania się skarżącego w uzasadnieniu apelacji do orzecznictwa sądowego oraz poglądów doktryny prawa w zakresie wysokości zadośćuczynienia oraz przyczynienia się powódki do powstania szkody. Jednocześnie podzieliła w całości oceny wyrażone w opiniach Komisji Egzaminacyjnej, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący wniósł o uchylenie zarówno zaskarżonej uchwały z [...] listopada 2011 r., jak i uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] lipca 2011 r. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów: 1) art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 i ust. 9 u.r.p. prawnych poprzez: – uznanie przez Komisję Odwoławczą za jedno z najistotniejszych uchybień brak sformułowania zarzutów naruszenia prawa procesowego, pomimo podniesienia przez skarżącego w apelacji zarzutu naruszenia prawa procesowego tj. art. 11 KPC; – nie uwzględnienie zarzutu z art. 11 KPC jako zarzutu adekwatnego do stanu sprawy, pomimo szerokiego uzasadnienia w odwołaniu przesłanek podniesienia przedmiotowego zarzutu; – uznanie przez Komisję Odwoławczą za jedno z najistotniejszych uchybień brak sformułowania zarzutów naruszenia prawa materialnego, w tym art. 445 i 481 §1 k.c. pomimo obowiązującej zasady prawnej, iż sąd II instancji stosuje właściwe przepisy prawa materialnego z urzędu; 2) art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez przekroczenie granic luzu decyzyjnego w wydaniu uchwały przez Komisję Odwoławczą przejawiające się dowolnym uznaniem, na podstawie błędnych i niepełnych ustaleń stanu faktycznego oraz na podstawie błędnego zakwalifikowania charakteru uchybień i mankamenty popełnione w pracy przez skarżącego, a nadto charakter jaki ma spełnić egzamin radcowski, nie pozwalają na uwzględnienie zarzutu niewłaściwego określenia ocen cząstkowych z części trzeciej egzaminu tj. pracy z zakresu prawa cywilnego; 3) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej uchwały Komisji Egzaminacyjnej, w sytuacji gdy praca egzaminacyjna z prawa cywilnego zasługiwała na pozytywną ocenę, gdyż spełniała w wystarczającym stopniu wymogi z art. 365 ust. 2 u.r.p. W odpowiedzi na skargę Komisja Odwoławcza wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] listopada 2011 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, któremu został poddany w dniach 14 -17 czerwca 2011 r., kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymał ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych – pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu – skarżący nie kwestionuje. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego. Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji. W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy – praca pisemna skarżącego z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny – został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę. Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] listopada 2011 r., Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny. Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącego w wykonaniu zadania egzaminacyjnego została sprawdzona i oceniona przez dwóch wymienionych wyżej egzaminatorów, stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji. Wymaga podkreślenia, że z uwagi na indywidualny charakter każdej ze spraw rozpatrywanych przez komisje egzaminacyjne nie było zasadne badanie stanów faktycznych postępowań, w wyniku których wystawiono oceny pozytywne. W przedmiotowym stanie faktycznym nie doszło do wykroczenia poza ramy, w których organ miał kompetencje do podjęcia decyzji. W postępowaniu zbadano zasadność przyjętego przez skarżącego rozwiązania kazusu stanowiącego przedmiot trzeciej części egzaminu i zgodnie z ustawowymi kryteriami dokonano jego oceny. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] listopada 2011 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisją Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisję orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza oceniając apelację sporządzoną przez skarżącego zasadnie zarzuciła skarżącemu, iż przedstawiony w niej zarzut naruszenia art. 11 KPC był nieprawidłowy, gdyż jego sformułowanie było nieadekwatne do stanu sprawy. Powyższe wykazała w uzasadnieniu spornej uchwały odnosząc się szczegółowo do zaprezentowanych przez skarżącego powodów postawienia tego zarzutu. Postawienie zarzutu naruszenia art. 11 KPC – w ocenie Sądu - nie mogło być uznane przez Komisję jako zrealizowanie zadania egzaminacyjnego w kontekście sformułowania zarzutów naruszenia prawa procesowego. Sąd zgadza się z twierdzeniem Komisji Odwoławczej, iż w sprawie należało postawić zarzuty naruszeń prawa procesowego wynikające ze stanu faktycznego sprawy. Natomiast fakt spełniania przez opracowaną apelację cywilną wymogów formalnych nie jest wystarczający dla możliwości uzyskania przez skarżącego pozytywnej oceny z tej części egzaminu radcowskiego. Nadto za zasadne należy uznać stanowisko Komisji Odwoławczej co do znaczenia braku postawienia przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 445 i art. 481 k.c. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał za nieuprawnione zarzuty naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 i ust. 9 u.r.p. Sąd nie podziela także zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 80 k.p.a. w związku z art. 365 ust.2 u.r.p. polegającego na przekroczeniu luzu decyzyjnego i dowolne uznanie na podstawie błędnych ustaleń i błędnego zakwalifikowania wad sporządzonej apelacji, że wystawione oceny są prawidłowe. Jak już wykazano powyżej – w ocenie Sądu – Komisja Odwoławcza w sposób prawidłowy, zgodny z kryteriami ustawy o radcach prawnych dokonała sprawdzenia przygotowania prawniczego skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego. Nadto analizy zadania egzaminacyjnego dokonała po ponownym, szczegółowym zapoznaniu się z treścią pracy sporządzonej w trakcie egzaminu przez skarżącego. Powyższe wyraz znalazło w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, w której w sposób szczegółowo odniesiono się do konkretnych wad pracy, merytorycznie omówiono wszystkie błędy rzutujące na podjęte rozstrzygnięcie. Jednocześnie Sąd pragnie zauważył, iż Komisja Odwoławcza zwróciła także uwagę na pozytywne elementy w ocenianej pracy . Sąd za nie znajdujący uzasadnienia uznaje także zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p. Bezspornym jest, iż oceniana apelacja autorstwa skarżącego była sprawdzana niezależnie, stosownie do przepisów art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., przez dwóch egzaminatorów (odpowiednio wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości oraz przez KRRP). Zarówno egzaminatorzy, jak i Komisja Odwoławcza (co potwierdza arkuszy ocen oraz treści uchwały) stosowali przy ocenianiu kryteria wskazane w ww. art. 36 5 ust.2 u.r.p., a więc zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego rozstrzygnięcia uwzględniającego interes strony. W konsekwencji uznać należy, iż - wbrew zarzutom skarżącego – Komisja Odwoławcza wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego. Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza wykazała, że zaproponowane przez skarżącego sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] listopada 2011 r. odpowiada kryterium legalności. Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.