VI SA/Wa 54/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi A. S. na Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej postanawia odmówić A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego Postanowieniem z dnia 2 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę A. S. na Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie konkursu na stanowisko w służbie cywilnej. W dniu 17 lipca 2008 r. do Sądu wpłynął złożony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Z informacji podanych w formularzu wynika, iż skarżący nie posiada majątku ani dochodów, przy czym jego miesięczne koszty utrzymania sięgają kwoty 1 800 złotych. Skarżący wskazał ponadto, że ciąży na nim zadłużenie w wysokości 70.000 zł. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, Sąd wezwał go do uzupełnienia ww. wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: 1) zeznania podatkowego skarżącego za rok 2007, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; 2) dokumentów wskazujących źródło dochodu pozwalające na pokrycie kosztów utrzymania wykazanych przez skarżącego w rubryce 5 formularza; 3) dokumentów potwierdzających wykazany w rubryce 5 formularza fakt zadłużenia skarżącego na kwotę 70 000 złotych; 4) zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokości wynagrodzenia (w przypadku wykonywania pracy zarobkowej) albo zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej; 5) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 6) wykazu koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący (w piśmie z dnia 26 sierpnia 2008 r.) wyjaśnił, że nie posiada dokumentów wskazujących źródło dochodów, bowiem ich nie uzyskuje. Podkreślił też, iż nie posiada rachunków bankowych, jak również nie gromadzi dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopię zeznania podatkowego za rok 2007, w którym wykazano dochód z innych źródeł wynoszący 3 055,30 złotych oraz decyzję Starosty Ł. z dnia [...] czerwca 2007 r. orzekającą o utracie przez skarżącego prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej od dnia 23 maja 2007 r. Nadto z jej treści wynika, że skarżący pobierał zasiłek od dnia 23 listopada 2006 r. do dnia 22 maja 2007 r. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 października 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą odmownego rozpatrzenia wniosku był fakt, iż skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Pismem z dnia 17 października 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Obszernie uzasadniając swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia wskazał, iż w jego ocenie, w sposób wystarczający uprawdopodobnił oraz udokumentował swój stan majątkowy i płatniczy, co czyni jego sprzeciw uzasadnionym. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów. Wobec powyższego Sąd pismem z dnia 18 listopada 2008 r. wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni dokumentów, z których wynika w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne dochody i w jakiej wysokości kształtują się jego miesięczne koszty stałe. Nadto Sąd pouczył o treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W odpowiedzi na powyższe skarżący stwierdził, że stosowne dokumenty już znajdują się w sprawie więc nie rozumie eskalacji żądań i nie widzi możliwości porozumienia się z Sądem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy służy realizacji dostępu do Sądu oraz profesjonalnego prowadzenia sprawy dla osób, które ze względu na ciężką sytuację majątkową i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Przyznanie prawa pomocy, czyli tzw. "prawo ubogich" powinno być jednak traktowane jako wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego uzasadniony szczególnie ciężkimi warunkami materialnymi. Należy jednak zaznaczyć, iż "konieczne utrzymanie" nie oznacza sytuacji materialnej subiektywnie ocenionej przez wnioskodawcę jako zadowalającej, lecz obiektywną możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, takich jak opłaty za mieszkanie, żywność, lekarstwa niezbędne w procesie leczenia. Dopiero, gdy nie jest możliwe uzyskanie dodatkowych środków finansowych, jak też, gdy poczynienie oszczędności musiałoby odbyć się kosztem wspomnianych koniecznych potrzeb, Sąd zobligowany jest przyznać stronie prawo pomocy. W takim bowiem przypadku rozstrzygnięcie to jest niezbędne dla ochrony praw strony, a odmowa oznaczałaby w praktyce pozbawienie jej zagwarantowanego w Konstytucji RP prawa do Sądu. Należy jednak pamiętać, iż rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Analizując informacje ujęte przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawione przez stronę dokumenty Sąd uznał, iż skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Powyższe uzasadnia w szczególności brak w aktach sprawy dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową skarżącego, do złożenia których strona została dwukrotnie wezwana i których uzupełnienia odmówiła oświadczając, m.in. iż nie posiada żądanych dokumentów oraz nie ma obowiązku ich gromadzenia. Jednocześnie Sąd zauważa, że nie można za taki dokument uznać decyzji Starosty Ł. z dnia [...] czerwca 2007 r. orzekającej o utracie przez wnioskodawcę prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej. Wynika z niej jedynie fakt utraty prawa do zasiłku od dnia 23 maja 2007 r. Nie odzwierciedla ona natomiast statusu wnioskodawcy w chwili obecnej, czyli po upływie ponad roku od dnia jej wydania. Nadto wnioskodawca oszacował ponoszone przez siebie koszty utrzymania na kwotę 1 800 złotych miesięcznie, nie wskazując przy tym żadnego źródła dochodu, pozwalającego mu na ich pokrycie. Co więcej skarżący stwierdził wprost, iż nie uzyskuje dochodu z żadnych źródeł. Odnosząc się do zarzutów skarżącego zwartych w treści sprzeciwu podnieść należy, że przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 758/04). Zatem rzeczą skarżącego jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w ww. przepisach. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, a strona uchyla się od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku z dnia 27 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 335/05, LEX nr 220289). Mając na uwadze, że skarżący nie przedstawił dokumentów umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, przy zachodzącej sprzeczności pomiędzy zadeklarowanymi wydatkami a brakiem jakichkolwiek dochodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.