VI SA/Wa 671/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant ref. Robert Mirończyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 18-21 maja 2021 r. z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 18-21 maja 2021 r. na rzecz skarżącej K. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną uchwałą z [...] grudnia 2021 r. nr [...] Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego (dalej: "organ" lub "Komisja II stopnia") utrzymała w mocy uchwałę z [...] czerwca 2021 r. nr [...] Komisji Egzaminacyjnej Nr 4 do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w P. (dalej: "KE" lub "Komisja Egzaminacyjna") w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stwierdzającą, że K. W. (dalej: "skarżąca", "zdająca" lub "strona") uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Podstawę prawną przedmiotowego rozstrzygnięcia stanowił art. 366 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 75, dalej: "ustawa o radcach prawnych") w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Powyższa uchwała zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniach [...] maja 2021 r. skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy o radcach prawnych przed Komisją Egzaminacyjną, powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2021 r., (Dz. Urz. Min. Sprawiedl., poz. 100). Komisja Egzaminacyjna uchwałą z [...] czerwca 2021 r. stwierdziła, że zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z treści uchwały Komisji Egzaminacyjnej wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Z zakresu prawa karnego, pierwszy egzaminator K. B. ocenił, że zdający zachował wszystkie wymogi formalne, a w zakresie prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji zdająca w sposób prawidłowy wskazała przepisy stanowiącej podstawę apelacji i stawianych zarzutów, jednak wnioski winny być przedstawione inaczej, a zdająca pominęła kwestię orzeczenia o kosztach. Egzaminator wskazał, że zdająca, sporządzając projekt apelacji, działała w sposób właściwy i wystarczający o dbałość o interesy oskarżonego, którego reprezentowała, bowiem zasadnie wniosła o uniewinnienie go od popełnienia przestępstwa z art. 270 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2020 r., poz. 1444, dalej: "k.k."). W ocenie egzaminatora styl pracy był poprawny, zaś sama praca charakteryzowała się starannością. Drugi egzaminator, SSR M. O., stwierdził, że zdająca zasadnie podjęła decyzję o sporządzeniu apelacji, zaś wymogi formalne środka odwoławczego zostały zachowane - starannie określono strony postępowania z uwzględnieniem wszystkich elementów dla pism procesowych – przy czym uwzględniono także fakt, że nie jest to pierwsze pismo, apelacja została wniesiona w ustawowym terminie, choć w sposób nieprawidłowy sformułowano zakres zaskarżenia orzeczenia: "w zakresie pkt 1 i 2 wyroku", a właściwa liczba odpisów to 2. Następnie egzaminator wskazał, że zdająca w stopniu niewystarczającym zna i interpretuje przepisy prawa, zaś zarzuty są niestaranne i nieprecyzyjnie sformułowane. W pierwszej kolejności zdająca zarzuciła naruszenie art. 182 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 2020 r., poz. 30, dalej: "k.p.k.") w zw. z art. 186 § 1 k.p.k. i choć autorka dostrzegła to uchybienie Sądu, argumentacja jest bardzo skąpa, a odnośnie wpływu tego naruszenia na treść orzeczenia jest całkowicie nietrafna. Podobnie zarzut naruszenia art. 7 k.p.k. nie został sformułowany precyzyjnie, a stanowi właściwie powtórzenie przepisu ustawy bez żadnego rozwinięcia. Zdająca sformułowała także zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, co zdaniem egzaminatora jest dopuszczalne, jednak bardziej trafny byłby zarzut obrazy prawa materialnego z art. 438 pkt 1 k.p.k. Ponadto oceniający podkreślił, że zdająca zauważyła brak wypełnienia warunków recydywy, jednak nie dostrzegła okoliczności związanych z zatarciem skazania, które to mają dalej idące skutki dla oskarżonego. Oceniający wskazał na prawidłowość zarzutu obrazy prawa materialnego – art. 270 § 1 k.k. i podkreślił brak szczegółowego uzasadnienia. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 § 2 k.p.k. w zw. z art. 167 i art. 193 § 1 k.p.k., egzaminator podniósł, że w zasadzie dotyczy zarzutu braków postępowania dowodowego, co stanowi o niezasadności art. 5 § 2 k.p.k. Zdaniem egzaminatora najbardziej trafny byłby zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, tj. art. 46 § 2 k.k., zaś uzasadnienie zarzutu wskazuje na to, że zdająca nie była w stanie zinterpretować norm z powołanego przepisu i wzajemnej korelacji tych przepisów oraz zidentyfikować uchybienia Sądu w tym zakresie. Egzaminator odniósł się także do wniosku o uniewinnienie oskarżonego oraz wskazał, że prawidłowe byłoby sformułowanie żądania o zasądzenie od oskarżonego na podstawie art. 46 § 1 k.k. wyłącznie obowiązku naprawienia szkody w wysokości 45.000 zł. W zakresie języka, stylu i staranność pracy oceniający wskazał, że praca jest dość staranna pod względem językowym, a autor przeciętnie posługuje się językiem prawniczym. Wskazał także, że argumentacja prawnicza, jak i wywód prawniczy, są bardzo skąpe, a zdająca nie powołała się na poglądy doktryny i orzecznictwo. Skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Komisji Egzaminacyjnej z [...] czerwca 2021 r. zarzucając, iż niezasadnie przyjęto, że przygotowane przezeń rozwiązanie zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa karnego zasługuje na ocenę niedostateczną, jak i ustalenie, że egzamin radcowski został złożony z wynikiem negatywnym. Skarżąca wniosła o zmianę ocen cząstkowych zadania z zakresu prawa karnego egzaminu radcowskiego na ocenę pozytywną, a także o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów: art. 364 ust. 1 i 10, art. 365 ust. 2-5, art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych oraz art. 7, art. 77 ust. 1, art. 80 k.p.a., a także art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., a także art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 365 ust. 1-5 i art. 366 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483, dalej: "Konstytucja RP"). W uzasadnieniu odwołania skarżąca podniosła, że negatywną ocenę z zadania z zakresu prawa karnego należy uznać za niesłuszną, a praca zdającej powinna zostać przeanalizowana i oceniona ponownie. Zdaniem skarżącej sporządzona przez nią apelacja spełniała zdecydowaną większość wymagań formalnych, a tylko jeden z egzaminatorów ocenił pracę na ocenę niedostateczną, zatem uzasadnienia oceniających stanowią o sprzecznych stanowiskach przez nich wyrażonych. Mając na uwadze, że uchwały Komisji Egzaminacyjnej oparte są na ocenie jej członków, dokonanej w określonej skali punktowej, przy czym ocenie tej muszą podlegać wszystkie elementy pracy przygotowanej przez zdającego. Zdaniem zdającej prawidłowo dokonała wyboru sposobu rozwiązania zadania sporządzając apelację; co do zasady zachowała wszelkie wymogi formalne przewidziane przepisami procedury karnej (w tym prawidłowo oznaczyła sad, postawiła zarzuty i wnioski oraz zawarła uzasadnienie odnoszące się do najistotniejszych kwestii); właściwie oznaczyła zakres zaskarżenia; w granicach dostrzeżonych i właściwie podniesionych zarzutów postawiła prawidłowe wniosku; umieściła wzmiankę o podpisaniu apelacji przez osobę uprawnioną i zamieściła informację o załączeniu wymaganej liczby odpisów, sama praca zaś była staranna, napisana poprawnym stylem i językiem prawniczym. Skarżąca podkreśliła, że sposób przyjętego rozwiązania był zgodny z interesem strony reprezentowanej, a także w sposób prawidłowy zidentyfikowane przez nią zostały uchybienia Sądu I instancji. W ocenie skarżącej w toku egzaminu wykazała się wiedzą oraz umiejętnościami niezbędnymi do zdobycia uprawnień do wykonywania zawodu radcy prawnego, co powinno skutkować zmianą ocen cząstkowych, uchyleniem zaskarżonej uchwały i podjęciem uchwały stwierdzającej pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego. Komisja II stopnia po rozpatrzeniu odwołania skarżącej od uchwały KE z [...] czerwca 2021 r. nie podzieliła stanowiska wyrażonego przez zdającą i uchwałą z [...] grudnia 2021 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej. W uzasadnieniu podjętej uchwały Komisja II stopnia w pierwszej kolejności dokonała analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania przez tę Komisję. Organ zauważył, że egzaminatorzy ocenili niejednolicie przygotowane przez zdającą rozwiązanie z zakresu prawa karnego w kontekście realizacji przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, albowiem pierwszy z nich - dr K. B. - przyznała w tym zakresie ocenę dostateczną, natomiast drugi, tj. sędzia M. O., ocenę niedostateczną. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych przez zdającą, organ przyznał jej rację co do tego, że odniosła się do większości elementów wskazanych w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego. W ocenie organu jednak pomimo dostrzeżenia niektórych naruszeń po stronie sądu I instancji, skarżąca nie potrafiła poprawnie sformułować wymaganych zarzutów i ich właściwie uzasadnić. To samo tyczy się postawionych w środku odwoławczym wniosków. W konsekwencji organ nie zgodził się z odwołującą co do tego, jakoby zaproponowane przez nią rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego zabezpieczało interes oskarżonego. Następnie organ odniósł się do wskazanych przez zdającą naruszeń z zakresu prawa materialnego. Skarżąca dostrzegła naruszenie w obrębie regulacji art. 270 § 1 k.k., zarzucając przy tym obrazę prawa materialnego, nie powołała jednak podstawy prawnej zarzutu (art. 438 pkt 1 k.p.k.) i bardzo lakonicznie uzasadniła to naruszenie. Stawiając tego typu zarzut, autorka wniosła o uniewinnienie klienta od zarzutu popełnienia czynu z art. 270 § 1 k.k., wskazując zarazem na potrzebę wyeliminowania z opisu czynu stwierdzeń odnoszących się między innymi do tego przepisu, a to z uwagi na to, że jej zdaniem nie doszło do zbiegu przestępstw. Oznacza to, że skarżąca nie dostrzegła, iż na gruncie sprawy sąd I instancji przyjął konstrukcję zbiegu przepisów (art. 11 § 2 k.k.), nie zaś zbiegu przestępstw. W obrębie zarzutu naruszenia art. 64 § 1 k.k. skarżąca postawiła zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, bez podania podstawy prawnej, tymczasem na gruncie rozpatrywanej sprawy interes oskarżonego bezsprzecznie wymagał podniesienia zarzutu obrazy przepisu art. 64 § 1 k.k. Brak powrotu do przestępstwa w związku z zatarciem skazania winien był skutkować przyjęciem obrazy prawa materialnego, tj. art. 64 § 1 k.k., nie zaś błędu w ustaleniach faktycznych, bowiem uwzględnienie takiego zarzutu mogłoby bowiem doprowadzić do złagodzenia wymierzonej kary lub innych łagodniejszych konsekwencji w procesie wymiaru kary aniżeli te, które wiążę się ze skazaniem sprawcy działającego w warunkach art. 64 § 1 k.k. Komisja II stopnia podkreśliła także, że skarżąca nie potrafiła sformułować zarzutu obrazy prawa materialnego co do regulacji art. 46 § 2 k.k. – dostrzegła wprawdzie określone naruszenie, jednakże wnioski i zarzuty, jakie w tym zakresie formułuje, potwierdzać mogą ocenę jednego z egzaminatorów co do braków wiedzy po stronie skarżącej. Z kolei w obrębie zarzutów odnoszących się do obrazy prawa procesowego, zdająca wskazała na naruszenie art. 182 § 1 k.p.k. oraz art. 186 § 1 k.p.k., które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia, a to z uwagi na brak pouczenia świadka G. W. o prawie do odmowy składania zeznań i przeprowadzenie dowodu z jej zeznań. Niestety poprawnie sformułowanemu zarzutowi towarzyszy dość skromna i nie w pełni czytelna argumentacja. Nietrafne są już natomiast wnioski skarżącej co do wpływu takiego uchybienia na treść orzeczenia. Dodatkowo odwołująca się podniosła zarzut naruszenia prawa procesowego w postaci art. 7 k.p.k.. Niemniej jednak nie jest w stanie wykazać, na czym tego typu naruszenie miało polegać i jaki mógł być jego wpływ na treść orzeczenia. Komisja II stopnia wskazała, że brak należycie sformułowanych i uzasadnionych przez odwołującą zarzutów nie pozwolił na wzruszenie orzeczenia w sposób zabezpieczający interesy oskarżonego. Aby wykonywać zawód radcy prawnego w sposób samodzielny i należyty, nie jest przecież wystarczającym dla zapewnienia skutecznej ochrony prawnej interesów reprezentowanego podmiotu poprzestanie na dokonaniu prawidłowego wyboru sposobu rozwiązania problemu prawnego oraz spełnienie kryteriów formalnych w zakresie sporządzonego starannie i przy zachowaniu określonych wymogów językowych pisma procesowego. Skarżąca nie była natomiast w stanie dostrzec konieczności postawienia takich zarzutów, które pozwoliłyby uwzględnić w pełni interes oskarżonego i postawić prawidłowe wnioski apelacji. Organ podkreślił, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający egzamin reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu. W konsekwencji organ stwierdził, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego przez zdającą świadczy o braku należytego przygotowania do samodzielnego i należytego świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz których jest ona wykonywana, zatem brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Uchwała organu z [...] grudnia 2021 r. stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miały wpływ na wynik postępowania, tj.: – art. 365 ust. 2-5 oraz art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ocenie zadania z zakresu prawa karnego pełnej skali ocen, a w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej, pomimo, iż w świetle wymienionej w ww. przepisie skali ocen, wyważenie stwierdzonych w rozwiązaniu zadania uchybień oraz poprawnych elementów pracy i właściwie podjętych czynności nie dawały podstaw do wystawienia skarżącej oceny negatywnej; – art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - poprzez bezpodstawne i arbitralne przyjęcie przez Komisję II Stopnia, iż wiedza skarżącej i wykazana przez nią znajomość przepisów z zakresu prawa karnego nie jest wystarczająca, by mogła ona samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego, podczas gdy prawidłowy sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa karnego, świadczy o tym, iż skarżąca jest przygotowana do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W szczególności, gdy skarżąca wybrała prawidłowy sposób rozwiązania zadania, sporządzając apelację, która w ramach rozwiązania zadania spełnia wymogi formalne i w dużym stopniu opiera się na prawidłowo postawionych i zgodnych z wytycznymi zarzutach, w szczególności prawidłowo wskazuje zakres zaskarżenia wyroku oraz podnosi zarzuty błędów natury materialnej popełnionych przez Sąd Rejonowy. Jednocześnie skarżąca stawiała również wnioski apelacyjne adekwatne do sformułowanych przez siebie zarzutów, co świadczy o właściwym zrozumieniu istoty problemu; – art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. w z art. 368 ust. 9 i 10 ustawy o radcach prawnych - poprzez niezastosowanie i pominięcie wskazanej w ustawie gradacji ocen cząstkowych uzależnionych od wskazanych w ustawie płaszczyzn oceny prac egzaminacyjnych oraz niepodwyższenie przez Komisję II Stopnia oceny z pierwszej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej. W świetle wymienionej w tym przepisie skali ocen, stwierdzone uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej. Praca skarżącej prezentuje poprawny sposób rozwiązania zadania oraz uwzględnia interes strony, którą skarżąca reprezentowała. Całkowicie został pominięty fakt, iż skarżąca rozpoznała istotę problemu prawnego w zakresie części zarzutów apelacyjnych, których podniesienie (pomimo pewnych niedociągnięć) doprowadziłoby do korzystnej dla oskarżonego weryfikacji rozstrzygnięcia; – art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - polegające na zaniechaniu obiektywnych ocen zastosowanych przez skarżącą w rozwiązaniu zadania z prawa karnego, przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentowała. Skarżąca zarzuciła także naruszenie następujących przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik postępowania, tj.: – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego, nieuwzględniający słusznego interesu skarżącej, polegające na niewłaściwym wyważeniu przez Komisję II stopnia elementów negatywnych w stosunku do elementów pozytywnych przedmiotowej pracy egzaminacyjnej skarżącej, powodujące uzyskanie przez skarżącą oceny negatywnej z przeprowadzonego w dniach [...] maja 2021 r. egzaminu radcowskiego; – art. 7, art. 77 ust. 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez jednostronne i nieobiektywne rozpoznanie sprawy, nieuwzględniające słusznego interesu skarżącej, polegające na zastosowaniu przez Komisję II stopnia kryteriów arbitralnych, dopuszczających za prawidłowe tylko takie rozwiązanie zadania z pierwszej części egzaminu, które w pełni pokrywa się z opisem istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnej do zadania z zakresu prawa karnego (zwanego dalej opisem istotnych zagadnień albo wytycznymi) i uznanie za prawidłowe tylko takich prac, w których znajdą się wszystkie wskazane w treści zadania obligatoryjne założenia apelacji obrońcy oskarżonego i to dokładnie tak opisane jak w wytycznych, pomimo, iż oczywistym jest, że w zadaniu egzaminacyjnym z prawa karnego właściwe było również takie rozwiązania zadania, w którym nie muszą się znaleźć wszystkie założenia zgodne z kluczem zawartym we wskazanym opisie i nie muszą być dokładnie tak opisane jak w wytycznych, bowiem istotą środka zaskarżenia jest zwrócenie uwagi Sądu odwoławczego na błędy zaistniałe w postępowaniu przed Sądem I instancji i zaskarżenie orzeczenia dające podstawę do polepszenia sytuacji procesowej reprezentowanej strony. Przy czym należy podkreślić, iż skarżąca w istocie rozwiązała przedmiotowe zadanie w sposób zgodny z wytycznymi, sporządzając apelację jako obrońca oskarżonego, poprawną pod względem formalnym, zawierającą wszystkie obligatoryjne założenia zadania oraz uwzględniającą interes reprezentowanej strony; – art. 7 i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wnikliwego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i niewzięcie pod uwagę przy ocenie pracy skarżącej z zakresu prawa karnego wszystkich pozytywnych aspektów jej pracy, pomimo braku jakichkolwiek przepisów prawa, wskazujących kryteria oceny, które stałyby na przeszkodzie ustaleniu ocen pozytywnych, w wyniku czego nie uwzględniono słusznego interesu obywatela, o którym mowa w przepisie art. 7 k.p.a., a w tym wypadku interesu skarżącej, polegającego na ustaleniu pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, a tym samym, umożliwieniu jej jak najszybszego rozpoczęcia wykonywania zawodu zaufania publicznego; – art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych poprzez niewłaściwe uzasadnienie uchwały w kontekście nienależytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej przez skarżącą strony, co stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy; – art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w z art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy o radcach prawnych poprzez utrzymanie w mocy uchwały KE, pomimo iż była ona obciążona licznymi wadami, co stanowi naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały z [...] grudnia 2021 r. w całości oraz rozważenie uchylenia uchwały organu I instancji z [...] czerwca z 2021 r., a także zasądzenia od organu kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że opis istotnych zagadnień zarówno z pozostałych części egzaminu radcowskiego, jak i z zakresu prawa karnego, nie jest jedynym możliwym rozwiązaniem i w dużej mierze jest uzależniony od inwencji osoby zdającej. Skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazała, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes strony reprezentowanej przez zdającego. Mając na uwadze opinie egzaminatorów, niewątpliwie potwierdzają one zaistnienie pierwszej z wymienionych przesłanek, tj. przygotowanie przez skarżącą projektu pisma odpowiadającego wymogom formalnym. Na podstawie opinii można także wskazać, że zdająca w sposób prawidłowy wskazała przepisy, stanowiące podstawę samej apelacji oraz stawianych zarzutów. Skarżąca podniosła, że mimo zidentyfikowania wszystkich uchybień Sądu Rejonowego i podniesienia stosownych zarzutów praca skarżącej została oceniona na ocenę niedostateczną. Skarżąca zgodziła się z tym, że choć zarzut w zakresie błędnego określenia wysokości należnego odszkodowania poprzez orzeczenie tytułem nawiązki kwoty 50.000 zł powinien był zostać sformułowany inaczej tj. poprzez zarzucenie obrazy art. 46 § 2 k.k., to jednak argumentacja podniesiona przez skarżącą, mimo że odbiega od przyjętej w opisie istotnych zagadnień egzaminacyjnych, wskazuje na istotę problemu i dostrzeżenie przez skarżącą nieprawidłowości orzeczenia w tym zakresie, zatem złożony przez apelującą wniosek o obniżenie nawiązki do kwoty 45.000 zł w pełni zabezpiecza interes oskarżonego w tym zakresie. Zdaniem skarżącej należy stwierdzić, że prawidłowe podniesienie przez skarżącą choćby części zarzutów apelacji oraz określenie właściwego zakresu zaskarżenia wyroku potwierdza zaistnienie drugiej przesłanki, tj. przygotowanie przez skarżącą projektu pisma spełniającego wymogi materialnoprawne. Nadto skuteczne wniesienie środka odwoławczego z prawidłowym kierunkiem zaskarżenia, gwarantującego rozpoznanie sprawy przez Sąd wyższej instancji w ocenie skarżącej wypełnia trzecią z przesłanek, tj. uwzględnienia interesu klienta. Skarżąca podniosła także, że w jej ocenie nie wyważono w sposób prawidłowy elementów pozytywnych i negatywnych przedmiotowego zadania, natomiast zadanie egzaminacyjne z pierwszego dnia egzaminu radcowskiego - zadanie z zakresu prawa karnego zostało w większym stopniu rozwiązane poprawnie. Popełnione błędy nie zagrażały zapewnieniu prawidłowego zabezpieczenia interesu każdorazowego klienta, którego, zgodnie z założeniami zadania skarżąca winna reprezentować. Skarżąca wywodzi, że to do obrońcy należy wybór określonych zarzutów apelacji, dokonany przez nią wybór nie oznacza, jak wskazują egzaminatorzy i Komisja II stopnia braku wiedzy skarżącej, czy umiejętności praktycznego zastosowania przepisów procedury, skoro skutecznie wywiodła ona apelację powołując odpowiednie zarzuty. Skarżąca podkreśla, że sporządzona przez nią apelacja od wyroku karnego stanowi propozycję adekwatną do istoty zadania egzaminacyjnego oraz prawidłową z punktu widzenia interesu reprezentowanej strony. Zatem za zupełnie niezrozumiałe skarżąca uznała stwierdzenia Komisji II stopnia o nienależytym zabezpieczeniu interesu reprezentowanej strony. W konsekwencji skarżąca wskazała, że przygotowana przez nią praca egzaminacyjna z zakresu prawa karnego zawierała większość elementów poprawnych wskazanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości, a popełnione przez skarżącą ewentualne uchybienia nie stanowią zagrożenia dla interesu klienta, którego skarżąca, zgodnie z założeniami zadania, winna reprezentować. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że przedmiotem oceny Sądu jest jedynie zasadność podtrzymania przez Komisję II stopnia oceny niedostatecznej z zadania z zakresu prawa karnego. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest zasadna. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że egzamin radcowski podlega zasadom określonym przepisami ustawy o radcach prawnych. Jak wynika z art. 364 § 1 ustawy o radcach prawnych polega on na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego, do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, zgodnie z art. 365 ust 2 ustawy o radcach prawnych, członkowie komisji dokonują oceny każdej części egzaminu, zgodnie ze skalą ocen zawartą w ustawie biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Specyfika postępowania w sprawach ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyraża się w tym, że dokonywana przez egzaminatora ocena pracy zawsze będzie zawierała w sobie element subiektywny, stąd dla wyważenia tego czynnika i uzyskania możliwie obiektywnej oceny, ustawodawca przewidział, że każda praca sprawdzana jest niezależnie przez dwóch egzaminatorów, a ostateczna ocena stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanego przez każdego z egzaminatorów. Pamiętać także należy, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowią je przepisy prawa. W kwestii oceny czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe nie ma zatem żadnego luzu decyzyjnego. Praca egzaminacyjna, która spełnia wskazane wyżej wymagania musi być oceniona pozytywnie. Sam wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 36⁶ ust. 2 ustawy), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 36⁸ ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 36⁸ ust. 11 ustawy o radcach prawnych). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny ("NSA") w wyrokach z 13 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 392/11 oraz z 14 grudnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 489/11, postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Co istotne, podejmowana na podstawie art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego nie ma charakteru decyzji uznaniowej. W ocenie Sądu, Komisja II stopnia dopuściła się w tym zakresie - mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a także na sporządzeniu uzasadnienia uchwały, które nie poddaje się kontroli sądu administracyjnego, albowiem nie sposób z niego wywieźć toku rozumowania organu, a także pełnych motywów Komisji II stopnia przy rozpoznawaniu tej sprawy. W niniejszej sprawie wynik egzaminu strony z prawa karnego był sporny nie tylko pomiędzy stroną a organem, ale także między poszczególnymi egzaminatorami z KE. Jeden z nich przyznał bowiem pracy skarżącej ocenę dostateczną, a drugi – niedostateczną. W uzasadnieniu skarżonej uchwały organ powołał się na uchybienia pracy strony z prawa karnego. Uznać jednak należy, że żadne z tych uchybień pojedynczo nie miało charakteru dyskwalifikującego. Po pierwsze bowiem, nie wynika to z treści uchwały, która by wskazywała na taki charakter danego błędu, po drugie zaś, skoro jeden z egzaminatorów ocenił pracę na ocenę dostateczną, to również to pośrednio oznacza, że żaden z błędów nie był dyskwalifikujący sam w sobie. W takiej sytuacji Komisja II stopnia w zaskarżonej uchwale nie oceniła wagi poszczególnych błędów sporządzonych przez zdającą, nie wskazała np., że konkretnie wskazany błędny wniosek apelacji skutkuje obniżeniem oceny o jeden stopień albo o pół stopnia, mimo że powinna była zdaniem Sądu to uczynić. Jak wskazano powyżej, z treści uchwały można jedynie domniemywać, że żaden z błędów zdającej nie był dyskwalifikujący pracę, a jedynie łącznie wszystkie uchybienia takimi były. A zatem w takiej sytuacji organ powinien ocenić wagę każdego z tych błędów i odnieść go do pięciostopniowej skali ocen, biorąc także pod uwagę pozytywne aspekty pracy. Organ tego jednak nie uczynił. Powyższe świadczy, że organ uchybił art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych poprzez niezastosowanie i niewyjaśnienie w treści skarżonej uchwały przez Komisję II stopnia skali ocen oraz kryteriów oceny wskazanych przez Ustawodawcę i nieuwzględnienie powyższych przepisów przy dokonywaniu ponownej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącego z zakresu prawa karnego. Art. 364 ust. 10 pkt 1 ustawy o radcach prawnych przewiduje bowiem, że oceny pozytywne są cztery: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3). Ocena negatywna - niedostateczna (2) jest jedna, zatem egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem powyższej skali ocen. Sąd podziela przy tym stanowisko NSA, że nie można zgodzić się, że praca egzaminacyjna, aby mogła zasłużyć na ocenę pozytywną musi spełniać wszystkie kryteria opisane w art. 365 ustawy o radcach prawnych w najwyższym stopniu. Przy takim założeniu praca która np. pomija choćby jeden mało istotny element składający się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów musiałaby być oceniana negatywnie, nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zatem stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na całościową ocenę jego pracy, również przy uwzględnieniu poprawnych elementów pracy egzaminacyjnej (wyrok NSA z 13 lipca 2021 r., sygn. II GSK 1376/18, LEX nr 3207206). Brak powyższego powoduje zaś, że zaskarżona uchwała nie poddaje się kontroli. Sąd podziela przy tym pogląd prezentowany przez NSA w powołanym powyżej wyroku z 13 lipca 2021 r., sygn. II GSK 1376/18, LEX nr 3207206, że "dopiero pełne zestawienie wyników oceny danej pracy egzaminacyjnej z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 u.r.p. W zaskarżonej uchwale takiej kompleksowej oceny zabrakło. Ocena taka jest niezbędna, szczególnie w przypadku, gdy istnieje rozbieżność w ocenie pracy egzaminacyjnej, co do wagi/znaczenia popełnionych przez zdającego błędów". W niniejszej sprawie zaistniała taka rozbieżność w ocenie pracy egzaminacyjnej skarżącej (jeden z egzaminatorów wystawił jej ocenę dostateczną, drugi – niedostateczną), tym bardziej zatem organ powinien starannie dokonać wyważenia pozytywnych i negatywnych elementów tej pracy, tym bardziej – że jak sam podkreśla na s. 11 uchwały – "można przyznać rację skarżącej co do tego, że odniosła się do większości elementów wskazanych w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego". Wobec powyższego, w rozpoznawanej sprawie istotne jest dokonanie wszechstronnego ustosunkowania się do argumentacji zawartej przez skarżącą w odwołaniu oraz jednoznaczne wskazanie, które błędy pracy egzaminacyjnej skarżącej i dlaczego uznane zostały za dyskwalifikujące, w zestawieniu z poprawnymi jej elementami, tym bardziej, że – zdaniem samej Komisji II stopnia - odniosła się ona do większości elementów wskazanych w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej z zakresu prawa karnego. Wprawdzie przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen, to kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny (wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r. II GSK 108/12, LEX nr 1337074). W tym kontekście podnieść należy, że w złożonej pracy skarżąca podniosła, co prawda wbrew sugerowanemu w tzw. opisie istotnych zagadnień rozwiązaniu, iż doszło do ustalenia błędnego stanu faktycznego w zakresie popełnienia przestępstwa w warunkach recydywy (art. 64 § 1 k.k.), jednakże, jak wynika z pisemnego uzasadnienia oceny cząstkowej wystawionej przez SSR M. O. "w opinii oceniającej takie ujęcie uchybienia Sądu w okolicznościach przedmiotowej sprawy i w kontekście uzasadnienia wyroku- dopuszczalne". Ponadto również Komisja II stopnia w uzasadnieniu swej uchwały wskazała, iż "uznać można, choć skarżąca bezpośrednio tego nie wysłowiła w treści apelacji, że z podniesionym przez skarżącą zarzutem powiązanym pozostaje jej żądanie co do orzeczenia wobec oskarżonego niższego wymiaru kary". Czynienie zatem przez organ w tym przedmiocie zastrzeżeń, iż skarżąca odbiegła od przyjętej przez tzw. klucz linii rozwiązania problemu, jawi się jako niesłuszne. Zaproponowane przez stronę rozwiązanie odbiega co prawda od proponowanego przez tzw. klucz rozwiązań, jednakże – jak przyznał to nawet egzaminator wystawiający jej ocenę niedostateczną w ramach KE – jest to rozwiązanie dopuszczalne. Tym samym uzasadnienie organu o uchybieniu w pracy w tym zakresie jest nieprzekonywujące i niewystarczające. Sąd zauważa ponadto, że podnosząc zarzuty w zakresie pktu 1 wyroku, skarżąca zarzuciła "naruszenie art. 182 § 2 k.p.k. w zw. z art. 186 § 1 k.p.k. poprzez niepouczenie świadka G. W. o prawie do odmowy zeznań, przeprowadzenie dowodu z jej zeznań". Uchybienie Sądu, zasadnie podniesione przez stronę, zostało wskazane w opisie istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej w 5 punkcie, a poprzedzone zarzutami prawa materialnego mającymi wpływ na wymiar kary. Podniesienie ww. zarzutu w pracy egzaminacyjnej powinno stanowić o dodatkowym walorze pracy i wpłynąć na odpowiednio wyższą ocenę projektu apelacji, czego również organ nie wydawał się uwzględnić. Także styl pracy i język zostały uznane przez egzaminatorów jako poprawne, co również organ winien uwzględnić przy rozpoznaniu odwołania. Organ powinien ponadto uwzględnić różnice w opiniach egzaminatorów – pierwszy orzekł, że strona zasadnie wniosła o uniewinnienie odnośnie przestępstwa z art. 270 § 1 k.k. (s. 9 uchwały), drugi uczynił z tego zarzut, uważając, że jest to żądanie błędnie sformułowane (s. 11 uchwały). Na s. 12 uchwały organ wskazał, że strona nie podniosła podstawy prawnej zarzutu apelacji (art. 438 pkt 1 k.p.k.). Nie jest to jednak wymagany prawem element apelacji. W ocenie Sądu nie może być to uznane za uchybienie pracy skarżącej. Z powyższych przyczyn Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa procesowego: w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Polega ono na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącej – i w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego – sporządzona apelacja w żaden sposób nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną. Organ nie dokonał bowiem obiektywnej oceny zastosowanych przez skarżącej w rozwiązaniu części egzaminu radcowskiego dotyczącej prawa karnego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zdająca miała reprezentować, sporządzając projekt apelacji. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, jakimi motywami Komisja II stopnia się kierowała przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy skarżącej przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej część egzaminu radcowskiego. Tym samym organ, rozstrzygając w niniejszej sprawie, dopuścił się także naruszenia przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Analiza podnoszonych przez skarżącego zarzutów oraz całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doprowadziły zatem Sąd do przekonania, że zasługiwały one na uwzględnienie. Dokonując więc ponownie oceny pracy egzaminacyjnej, w ramach zarzutów odwołania, Komisja II stopnia rozpatrzy ponownie odwołanie i uchwałę organu I instancji o wyniku egzaminu skarżącej, z uwzględnieniem powyższych wytycznych w perspektywie wypełnienia wszystkich kryteriów oceny wynikających z przepisów ustawy o radcach prawnych. Nie można przy tym ograniczyć się w ocenie pracy skarżącej do wyliczenia i omówienia jej błędów, o ile nie miały one jednoznacznie dyskwalifikującego charakteru, przy braku zestawienia ich z elementami prawidłowo ujętymi w sporządzonej przez niego apelacji (między innymi prawidłowe sfomułowanie części zarzutów apelacji, brak zastrzeżeń do użytego języka w apelacji). Ocena zarówno merytorycznego poziomu rozstrzygnięcia problemu kazusu egzaminacyjnego, jak i poziomu uwzględnienia interesu reprezentowanej strony dokonywana bowiem jest w ramach skali ocen, skąd musi wynikać uzasadnienie podjętej uchwały podtrzymującej negatywną ocenę. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a, na które złożył się wpis sądowy w kwocie 200 złotych.