VI SA/Wa 691/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. Z. i Z. Z. wspólników E. s. c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej p o s t a n a w i a: 1. zwolnić skarżącego M. Z. od kosztów sądowych, 2. ustanowić dla M. Z. adwokata z urzędu M. Z. i Z. Z. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii nawozu niezgodnie z warunkami z określeniem terminu jej wycofania oraz nałożeniem opłaty sankcyjnej. Niniejsza skarga, w oparciu o art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), została odrzucona postanowieniem Sądu z dnia 18 lutego 2013 r. W dniu 28 lutego 2013 r. do akt niniejszej sprawy wpłynęło pismo skarżącego M. Z. zawierające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wobec powyższego, przy piśmie z dnia 19 marca 2013 r. skarżącemu M. Z. został przesłany urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (PPF) w celu wypełnienia i przesłania do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia przedmiotowego wniosku bez rozpoznania. Zachowując ww. termin, skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podał, że nie posiada środków na prowadzenie postępowania. Ponadto z treści wniosku wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga żadnych dochodów, a jedynym prawem majątkowym, jakim dysponuje, jest współwłasność nieruchomości gruntowej (na którą składają się nieużytki) o powierzchni ok. 5 ha. Poza ww. składnikiem nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów (o wartości powyżej 3.000 euro) czy oszczędności. Pismem z dnia 16 kwietnia 2013 r. (w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego) skarżący został wezwany do uzupełnienia ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący M. Z. podał, że wysokość jego dochodu w 2012 r. określa (załączona do pisma) decyzja Urzędu Skarbowego. Oświadczył też, że nie jest zarejestrowany w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z zasiłków i nie jest przez nikogo utrzymywany. Jako źródło utrzymania wskazał "doraźne prace jak (...) budzenie o poranku lub śpiewanie pieśni (...)". Jednocześnie podkreślił, że nie prowadzi działalności, "o którą Sąd pyta". E. s.c. uległo likwidacji z dniem 30 kwietnia 2012 r. i z tego tytułu spodziewa się odszkodowania. Skarżący stwierdził również, iż zlikwidował rachunek bankowy i na żądanie Sądu przestawi dokumenty potwierdzające tę okoliczność. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w M. ustalił na 2012 r. skarżącemu M. Z. dochód z upraw, chowu i hodowli w wysokości 25.354 zł. Oprócz ww. decyzji do przedmiotowego pisma skarżącego zostało załączone zaświadczenie Burmistrza D. z dnia [...] czerwca 2010 r. z którego wynika, że skarżący M. Z. jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego położonego w na terenie gminy D. o powierzchni 6,3752 ha. W tym kontekście skarżący podniósł, iż drugi współwłaściciel gospodarstwa rolnego nie wyraża zgody na zbycie lub obciążenie jego części, a także odmawia jej nabycia. Wskazał, że w 2010 r. nieodpłatnie przeniósł własność gruntu o powierzchni jednego hektara na drugiego współwłaściciela. Dodał, że grunt jest podmokłym nieużytkiem i nie nadaje się do prowadzenia upraw. Podsumował, iż nie posiada już gospodarstwa rolnego i okoliczność tę wykazał dowodem przedłożonym do akt sprawy. Rezultatem rozpoznania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy było wydanie przez referendarza sądowego postanowienia z dnia 6 sierpnia 2013 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o ponowne rozpoznanie jego wniosku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 - 8 cyt. ustawy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw. W związku z tym należy uznać, iż właściwy do rozpatrzenia sprzeciwu jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Rozpatrując przedmiotowy sprzeciw Sąd miał na względzie przepis art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według którego przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podnosi w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy (II CZ 104/84) ubiegający się o pomoc w postępowaniu przed sądem winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Z informacji podanych przez skarżącego w formularzu oraz przedłożonego oświadczenia wynika, iż zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z wyjaśnień skarżącego M. Z., prowadząc samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się właściwie z pomocy rodziny. Nie posiada przy tym żadnego majątku (z wyjątkiem nieużytku rolnego o powierzchni około 6 ha), jak również środków finansowych. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że skarżący aktualnie nie prowadzi już działalności w zakresie produkcji w ramach działów specjalnych produkcji rolnej jako wspólnik spółki cywilnej pod nazwą E. s. c. Mając powyższe na uwadze, nie jest możliwe poczynienie przez ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania skarżącego. Należy zdaniem Sądu również podkreślić, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (p. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz z dnia 15 czerwca 2011 roku sygn. akt II FZ 194/11 a także postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter, w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Prawo pomocy nie przysługuje z urzędu. Nie jest ono sytuacją faktyczną, ale aktem konwencjonalnym, tak jak rozstrzygnięcie sądu wywołuje skutek w sferze prawnej. Skutek taki działa prospektywnie, tzn. obejmuje teraźniejsze i przyszłe zdarzenia lub okoliczności sprawy (p. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 635/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W związku z powyższym, uznając za zasadne przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 259 § 1 i art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.