VI SA/Wa 708/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Sumikowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi B. A. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę Zaskarżoną uchwałą nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołana w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej jako Komisja), działając na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania B.A. od uchwały nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Komisji Egzaminacyjnej ds. przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...], w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę. Do powyższego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w [...] uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. stwierdziła, że B.A. (dalej skarżący) uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że zdający z części pierwszej egzaminu otrzymał ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu ocenę dostateczną, z trzeciej części egzaminu ocenę niedostateczną z czwartej ocenę dostateczną i z piątej ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż skarżący uzyskał negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Dokonując oceny zasadności postawionych zarzutów egzaminatorzy wskazali na następujące uchybienia, które skutkowały wystawieniem przez obu egzaminatorów ocen niedostatecznych z części trzeciej (prawo cywilne): Pierwszy z egzaminatorów (SSO M.W.) stwierdził w protokole, iż: A. wymogi z art. 126 i art. 128 oraz art. 368 k.p.c. zostały zachowane, B. brak wskazania naruszenia prawa materialnego - wadliwej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 445 § 1 w zw. z art. 444 § 1 k.c. odnośnie rażąco zaniżonej wysokości zasądzonego zadośćuczynienia, C. zarzut naruszenia art. 362 k.c. został sformułowany w sposób ogólny, D. zarzut naruszenie procedury miał dotyczyć "w szczególności" odnośnie art. 233 § 1 k.p.c., odnosił się tylko do wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. E. aplikant rozwiązał problem występujący w sprawie poprzez to, że zarzucił błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, ale jedynie w zakresie błędnego zastosowania art. 362 k.c., F. aplikant wskazał na błędne ustalenia sądu w zakresie oceny przez sąd opinii biegłego, na którą powoływał się ten sąd, przyjmując przyczynie się pokrzywdzonej do powstania spornego zdarzenia, G. aplikant nie zauważył wadliwości wyroku odnośnie daty wymagalności odsetek ustawowych od zasądzonego zadośćuczynienia w kontekście naruszenia prawa materialnego art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c. i w tym zakresie nie sformułował zarzutu oraz nie odniósł się do braku uzasadnienia tego rozstrzygnięcia w pisemnych motywach wyroku /art. 328 § 2 k.p.c./, H. w apelacji nie ma zarzutu dotyczącego rażąco za niskiego zasądzonego zadośćuczynienia /art. 444 § 1 w zw. z art. 445 § 1 k.c./. Aplikant nie postawił zarzutu w zakresie kosztów procesu, mając na uwadze wnioski apelacyjne I. aplikant zaskarżył wyrok "w części", ale nie wiadomo w jakiej części, dlatego dyskwalifikuje to wskazane żądanie w apelacji. Wniosek apelacyjny także dotyczy pkt I, dlatego nie jest spójny z zaskarżeniem, zaś żądanie "uchylenia zaskarżonego wyroku w części dotyczącej punktu III", czyli oddalającego powództwo w pozostałym zakresie jest nieporozumieniem, uchybia dyspozycji art. 386 § 1 k.p.c. Drugi z egzaminujących (radca prawny M.B.) stwierdziła, iż A. apelacja spełnia wymogi formalne określone w art. 126 k.p.c., art. 128 k.p.c. i art. 368 k.p.c., B. aplikant nie powołał w apelacji podstawy zwolnienia od kosztów sądowych w postaci postanowienia sądu I inst., ale też nie wskazał na uiszczenie opłaty, C. aplikant w zarzutach podniósł naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego (art. 362 k.c. i art. 233 k.p.c.). D. aplikant nie zarzucił sądowi I instancji naruszenia art. 445 § 1 k.c. odnośnie błędnej oceny rozmiaru krzywdy i zadośćuczynieni oraz art. 481 § 1 k.c. odnośnie zasądzenia odsetek od zadośćuczynienia od daty późniejszej niż żądała powódka, E. brak zarzutu co do uchybienia sądu polegającego na dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do powstania wypadku, w sytuacji gdy ustalenie tej kwestii jest rolą sądu, F. aplikant zaskarżył wyrok w części, niestety nie sprecyzował, które rozstrzygnięcia sądu I instancji kwestionuje G. wniosek o zmianę wyroku nie jest prawidłowy. H. zaproponowane rozwiązanie nie jest poprawne i nie uwzględnia w sposób należyty interesu strony. Sporządzona apelacja nie pozwala na uwzględnienie roszczeń strony powodowej z uwagi na podniesione wyżej uchybienia. Skarżący w odwołaniu od powyższej uchwały, wniósł o rozpatrzenie odwołania, zmianę ocen cząstkowych z zadania z zakresu prawa cywilnego (część trzecia egzaminu radcowskiego) na oceny pozytywne, uchylenie skarżonej uchwały w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez podjęcie uchwały w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, stwierdzającej pozytywny wynik z tego egzaminu oraz zarzucił naruszenie: - art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w dowolnej i oderwanej od kryteriów wskazanych w tym przepisie ocenie pracy skarżącego z zakresu prawa cywilnego oraz błędnej interpretacji wskazań zawartych w powołanym przepisie; - art. 365 ust. 3 ustawy o radcach prawnych oraz art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu ocen cząstkowych zadania z prawa cywilnego stwierdzeń ogólnych i nieznajdujących poparcia faktycznego wniosków, co w istocie uniemożliwia odniesienie się w sposób merytoryczny do konkretnych uchybień zdającego. W uzasadnieniu swego odwołania, skarżący omówił zarzuty postawione przez egzaminatorów w recenzjach jego pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego, wskazując, że mimo pominięcia art. 481 § 1 k.c. w zarzutach przedstawionych na wstępie apelacji, jednak w dalszej jej części zawarł szereg wywodów i zarzutów wskazujących wprost w sposób ewidentny na fakt, że nie zgadza się wysokością zadośćuczynienia przyjętą przez sąd I instancji. W tej sytuacji, zdaniem skarżącego, nie można stwierdzić, tak jak uczynili to egzaminatorzy, że zarzutu naruszenia tego przepisu nie postawiono, ani też, że sąd odwoławczy nie będzie mógł rozpoznać sprawy w tym zakresie. W kilku miejscach swego odwołania podkreślił, szeroko przytaczając orzecznictwo i stanowiska komentatorów, że w polskiej procedurze cywilnej obowiązuje system apelacji tzw. pełnej, co oznacza, że sąd drugiej instancji ma pełną swobodę jurysdykcyjną, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia, w konsekwencji może, a jeżeli dostrzeże, wówczas - powinien, naprawić wszystkie naruszenia prawa materialnego, niezależnie od tego, czy zostały wytknięte w apelacji, pod warunkiem, że mieszczą się w granicach zaskarżenia. Wskazał też, że zarzuty apelacji nie wiążą skarżącego ani sądu drugiej instancji. Podniósł również, że wbrew stanowisku wskazanemu w uzasadnieniach ocen cząstkowych, kwota przyjęta przez sąd nie musi być "rażąco zaniżona" aby umożliwić jej zaskarżenie w apelacji. Odnośnie zarzutu, że nie wskazał konkretnie w jakiej części orzeczenie jest zaskarżone, stwierdził, że "bez wątpienia w apelacji zaskarżono pkt I, III i V", a więc te punkty, które naruszały usprawiedliwione interesy skarżącej. Nadto wskazał, że zarzut egzaminatorów odnoszący się do braku wskazania w apelacji w jakiej części wyrok został zaskarżony, o tyle budzi wątpliwości, że egzaminatorzy w swych recenzjach stwierdzili, że sporządzony środek odwoławczy spełnia wszystkie wymagane prawem wymogi formalne, w tym również te określone art. 368 k.p.c. Podniósł także, że ocena sporządzonej apelacji powinna następować z uwzględnieniem warunków jej sporządzania oraz wskazań ustawy o radcach prawnych w tym zakresie. Skarżący wyraził pogląd, że w warunkach egzaminu najważniejszym wydaje się (poza oczywiście spełnieniem wymogów formalnych) dostrzeżenie i poruszenie w apelacji zasadniczych nurtów zaskarżenia w ten sposób, aby umożliwić (otworzyć drogę) do rozwinięcia, uszczegółowienia lub głębszego uargumentowania stawianych zarzutów na sali sądowej. Stwierdził, że praca egzaminacyjna jego autorstwa spełnia kryteria wyrażone w przepisie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych a uchybienia, które w niej istnieją, na które zwrócili uwagę egzaminatorzy, choć z pewnością wpływają na ocenę pracy, nie powinny skutkować przyjęciem, że sporządzona apelacja byłaby nieskuteczna bądź podlegała odrzuceniu na etapie badania braków formalnych, dlatego powinno to skutkować pozytywną oceną pracy w stopniu co najmniej dostatecznym. W uzasadnieniu uchwały z dnia [...] stycznia 2012 r. Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów odwołania podniosła, iż w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym należało podnieść następujące zarzuty: 1. naruszenia prawa materialnego, tj.: a) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 §1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, b) art. 445 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest “sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu, c) art. 481 §1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie zasądzenie odsetek od uwzględnionej kwoty roszczenia głównego (zadośćuczynienia) od daty późniejszej niż się należało, 2. naruszenia prawa procesowego, tj.: a) art. 233 §1 k.p.c. w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, a zwłaszcza dokonanie wadliwej oceny wniosków wynikających z opinii biegłego, z której wbrew stanowisku sądu I instancji nie wynika zarówno okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstałej szkody, jak również wielkość tego przyczynienia, b) art. 98 §1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. - odnośnie orzeczenia o kosztach procesu. Możliwym było także podniesienie zarzutu naruszenia art. 316 §1 k.p.c. z uwagi na to, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy oraz - podniesienie zarzutu niewłaściwie zakreślonej tezy dowodowej przez sąd dla biegłego (Sąd powołał biegłego m. in. na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku, w sytuacji gdy wyłącznie do kompetencji sądu należy określenie przyczynienia). Natomiast zarzuty naruszenia prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane przez zdającego z zarzutem naruszenia art. 6 k.c., w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że pozwany wykazał (udowodnił), iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. Tymczasem, w swej apelacji skarżący podniósł tylko dwa następujące zarzuty: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 362 k.c. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody; - naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c. poprzez zbyt swobodną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego. Komisja II stopnia dostrzegła, że w stanie faktycznym sprawy należało przede wszystkim wprost i jednoznacznie zakwestionować przyjęcie przez sąd, że powódka przyczyniła się do zaistnienia wypadku, w sytuacji, gdy w oparciu o dowody zgromadzone w tej sprawie brak było ku temu podstaw. Uzasadnienie tego zarzutu - wywód na ten temat w uzasadnieniu apelacji skarżącego przedstawiony został wysoce nieudolnie, autor w istocie nie dotknął sedna zagadnienia, zamiast przedstawić je w sposób przekonujący. Ograniczył się do bardzo ogólnikowych zdań i zasygnalizował jedynie ten problem, lecz został on bardzo nieporadnie przedstawiony. W rzeczywistości należało podkreślić, że niemożliwym okazało się zrekonstruowanie warunków, w jakich doszło do wypadku, a zwłaszcza - ustalenie czy w warunkach istniejących na jezdni powódka miała możliwość uniknięcia wypadku. W ocenie Komisji odwoławczej zdający przede wszystkim nie wykorzystał wszystkich możliwości w celu obrony interesów klientki odnośnie kwestionowania przyczynienia się powódki do zaistnienia wypadku, albowiem przyjmując przyczynienie - Sąd uczynił to z obrazą art. 362 k.c., a także - art. 445 §1 k.c. (odnośnie błędnej oceny rozmiaru krzywdy i wysokości zadośćuczynienia). Skarżący natomiast nie podniósł w ogóle zarzutu obrazy art. 445 k.c., chociaż powinien był to uczynić. Podobnie skarżący zasadnie podniósł zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 233 k.p.c. ale i ten zarzut bardzo nieudolnie uzasadnił w swej pracy egzaminacyjnej. Tymczasem, dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza samo twierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego nie odpowiada rzeczywistości (a tak właśnie uczynił skarżący). Konieczne jest bowiem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając. Także wnioski apelacyjne nie zostały prawidłowo sformułowane, które w rzeczywistości poprawnie sformułowane powinny obejmować: - żądanie podwyższenia zasądzonej już kwoty 33.1000 zł do kwoty 53.100 zł (a nie tak jak określił to egzaminowany - "przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki tytułem zadośćuczynienia kwoty 53.100 zł z ustawowymi odsetkami(...), skoro 33.100 zł już sąd I instancji zasądził); - żądanie zmiany orzeczenia o początkowej dacie odsetek od kwoty 33.100 zł, przez zasądzenie ich od dnia 16 czerwca 2008r. a nie od 23 czerwca 2008r. (jak wskazał skarżący w swej apelacji), natomiast od kwoty 20.000 zł - od dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej (o czym już była wyżej mowa); - prawidłowo sformułowane wnioski dotyczące żądania zasądzenia kosztów procesu (skarżący sformułował je także wadliwie). W ocenie organu odwoławczego, skarżący niewłaściwie także sprecyzował zarzut i wnioski dotyczące orzeczenia o kosztach procesu za I instancję. Wniosek taki powinien uwzględniać żądanie zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję, przez ich odpowiednie podwyższenie a nadto żądanie zasądzenia kosztów procesu za instancję odwoławczą. Takie sformułowanie jakie zawarł skarżący w swej pracy nie spełnia wymogów należycie sprecyzowanego wniosku, przy czym w uzasadnieniu swej apelacji skarżący w ogóle nie odniósł się do żądania zasądzenia kosztów. Reasumując, Komisja wywiodła, że autor apelacji w sposób nieudolny podjął próbę zaskarżenia wyroku, nie odnosząc swych wywodów w sposób profesjonalny w interesie swej klientki do najważniejszych konkretnych kwestii występujących w tej sprawie. Tymczasem, zadaniem osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego jest sporządzenie apelacji zgodnie z wymogami k.p.c., w tym zaskarżenie wyroku w takiej części by maksymalnie zabezpieczony był interes strony reprezentowanej, a przy tym by nie była ona narażona na zbędne koszty procesu. Brak udzielenia fachowej pomocy prawnej, to okoliczność dyskwalifikująca pracę, świadczy bowiem o niedostatecznym przygotowaniu skarżącego do wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez brak wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce. Zaskarżając uchwałę Komisji II stopnia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o jej uchylenie oraz utrzymanej nią w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...], B.A. podniósł zarzuty naruszenia: - § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 5 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego w zw. z art. 36 ust. 12 ustawy o radcach prawnych, w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie po raz kolejny w ramach postępowania odwoławczego pełnego postępowania merytorycznego w myśl art. 138 k.p.a. zastosowanego wprost, a nie odpowiednio, pomimo iż tryb odwoławczy na gruncie ustawy o radcach prawnych ma charakter szczególny, niepełny, ograniczony do zarzutów odwołania, - art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nienależytej ocenie zachowania wymogów formalnych, właściwości zastosowanych przez aplikanta przepisów i umiejętności ich zastosowania w pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego. W uzasadnieniu, skarżący rozwinął powyższe zarzuty, a w oparciu o przytoczone orzecznictwo, podjął polemikę z treścią zaskarżonej uchwały. W odpowiedzi na skargę, podtrzymując wcześniej zajęte stanowisko, Komisja II stopnia wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Odnosząc się do zarzutów B.A., wskazała, iż uchwała Komisji II stopnia podjęta po rozpatrzeniu odwołania tworzy nowy stan prawny. Stan ten musi pozostawać w zgodzie z odpowiednimi unormowaniami ustawowymi, w szczególności z przepisami ustawy o radcach prawnych, określającymi cel egzaminu radcowskiego i kryteria oceny. Komisja w najmniejszym stopniu nie zakwestionowała związania organu odwoławczego zakresem zaskarżenia i treścią podniesionych zarzutów. Stwierdziła jednak, że nie oznacza to braku kompetencji do dokonania kompleksowej oceny pracy egzaminacyjnej, w szczególności do oceny jakie znaczenie dla końcowego rezultatu postępowania mają uwzględnione (w razie stwierdzenia ich zasadności) zarzuty odwołującego się. Komisja odwoławcza procedowała w ramach zaskarżonej części egzaminu i w ramach zarzutów podniesionych przez odwołującego się. Jednakże, jeżeli dane odwołanie dotyczy zaskarżenia wszystkich elementów oceny to i kontrola odwołania musi być przeprowadzona w takiej właśnie - całościowej – formule, bowiem poza tym, że organ odwoławczy stwierdza po przeprowadzonej analizie czy zarzuty (bądź ich cześć) zasługują na uwzględnienie , dokonuje przecież oceny, czy mają one znaczenie tak doniosłe aby wpłynąć na zasadność całej decyzji o wyniku egzaminu radcowskiego. Dokonanie tej oceny wymaga przeanalizowania całej pracy egzaminacyjnej. Tego rodzaju działanie nie oznacza zaś naruszenia wskazanych przepisów i nie jest sprzeczne z dyrektyw ami wypływającymi z orzecznictwa NSA. Stwierdzenie formalnej poprawności opracowanej przez skarżącego apelacji (w tym zakresie Komisja nie podzieliła stanowiska egzaminatorów) samo w sobie nie oznaczało, iż praca egzaminacyjna zasługuje na ocenę pozytywną. Poprawność formalna jest jednym z wymogów stawianych pracy, jednak nie jedynym. Nawet przy założeniu, że część pracy została sporządzona w zgodzie z kryteriami wynikającymi z ustawy o radcach prawnych, to wcale nie oznacza, iż brak w pracy innych elementów nie może jej dyskwalifikować. To wszystkie kryteria wymienione w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, mają swoje znaczenie przy ocenie pracy i wedle nich dokonywana była ocena pracy B.A.. Nie ma więc sprzeczności pomiędzy stwierdzeniem formalnej poprawności sporządzonej apelacji a wystawieniem oceny niedostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Dokonując oceny zasadności wniesionej skargi na uchwałę Komisji Odwoławczej z [...] listopada 2011 r., Sąd doszedł do przekonania, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Na gruncie niniejszej sprawy skarżący nie zgodził się z ustalonym uchwałą Komisji Egzaminacyjnej negatywnym wynikiem egzaminu radcowskiego, kwestionując prawidłowość oceny z trzeciej części egzaminu (prawo cywilne), z której otrzymał ocenę niedostateczną. Zarzuty skarżącego w tym względzie determinowały zakres rozpatrzenia sprawy w II instancji przez Komisję Odwoławczą, jak i obecnie określają ramy kontroli sądowoadministracyjnej w sprawie. Wynika to z faktu, że innych - pozytywnych ocen, uzyskanych z pozostałych części egzaminu - skarżący nie kwestionuje. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach od art. 36 do art. 369 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z 29 kwietnia 2009 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułów aktów prawnych (Dz. U. Nr 70, poz. 606), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 u.r.p., a także rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie przeprowadzenia egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 163, poz. 1302), wydanym na podstawie art. 361 ust. 16 u.r.p. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 u.r.p.), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisji Odwoławczej). Do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, co pozwala traktować uchwały tej Komisji jak decyzje administracyjne (por. art. 368 ust. 1 i 12 u.r.p.). Powołane wyżej przepisy ustawy o radcach prawnych określają też kryteria, które muszą być brane pod uwagę przy wydawaniu uchwał, ustalających wynik z egzaminu radcowskiego. Zgodnie art. 364 ust. 1 u.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu materialnego i procesowego prawa karnego, materialnego i procesowego prawa wykroczeń, prawa karnego skarbowego, materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, postępowania sądowoadministracyjnego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego oraz prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej oraz warunków wykonywania zawodu radcy prawnego i etyki tego zawodu. Zasady i sposób oceny wiedzy zdającego określono w art. 365 ust. 1 i 2 u.r.p., w myśl którego test z pierwszej części egzaminu radcowskiego sprawdzają niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. W myśl art. 366 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja Egzaminacyjna podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu radcowskiego większością głosów w obecności wszystkich członków komisji. W razie odwołania się zdającego od uchwały Komisji Egzaminacyjnej (por. przepisy art. 368 u.r.p.), ustalenie końcowego wyniku egzaminu radcowskiego ustawa o radcach prawnych nakazała Komisji Odwoławczej, która rozpoznając sprawę ponownie, stosownie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 368 ust. 12 u.r.p., podejmuje uchwałę ostateczną, biorąc pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym opinie wyrażone przez egzaminatorów. Uchwałę tę komisja podejmuje większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji. W świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, Komisja Odwoławcza jest uprawniona do dokonania samodzielnej oceny pracy pisemnej zdającego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Czyni to w warunkach swoistego luzu decyzyjnego, który jest związany z oceną stanu faktycznego i zasadą swobodnej oceny dowodów stan ten wyczerpujących. W tym sensie rozstrzygnięcie tego organu w kwestii ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego należy postrzegać w kategoriach charakterystycznych dla administracyjnego uznania. Ma to istotne znaczenie dla sądowej kontroli takich rozstrzygnięć, która ogranicza się w tej sytuacji do zbadania, czy na bazie materiału dowodowego sprawy organ wyczerpująco uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami i w świetle obowiązujących przepisów miał prawo postąpić w sprawie tak jak postąpił. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy sprawy - praca pisemna skarżącego z części trzeciej egzaminu radcowskiego oceniona w świetle mających zastosowanie do objętych nią kwestii faktyczno-prawnych przepisów prawa oraz poglądów orzecznictwa i doktryny - został prawidłowo uwzględniony i rozpatrzony w ustaleniach organu, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym zaskarżoną uchwałę. Należy przy tym odnotować sformalizowany tryb podjęcia tej uchwały. Mianowicie, zgodnie z przepisami § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314), regulującymi zasady funkcjonowania tej komisji (Komisji Odwoławczej), odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę. Jak wynika z uzasadnienia spornej uchwały z [...] stycznia 2012 r. Komisja Odwoławcza odniosła się do tych wszystkich zarzutów odwołania, których uwzględnienie mogłoby zaważyć na treści podjętego rozstrzygnięcia. Zarzuty skargi wynikają natomiast przede wszystkim z innej, niż przyjęta przez organ, oceny materiału dowodowego sprawy i mają względem niej charakter w znacznej mierze polemiczny. Praca pisemna (apelacja) sporządzona przez skarżącego w wykonaniu zadania egzaminacyjnego przez dwóch egzaminatorów została sprawdzona i oceniona stosownie do przepisów art. 365 ust. 2 i 3 u.r.p. w świetle których przy ocenie pracy należy brać pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Kryteria te są zatem podstawowym wyznacznikiem tej oceny. Według tych samych kryteriów pracę egzaminacyjną oceniała też Komisja Odwoławcza, ponownie rozpatrując sprawę skutkiem odwołania od uchwały organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze, Sąd doszedł do przekonania, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Dokonując analizy zaskarżonej uchwały Komisji Odwoławczej Sąd stwierdza, iż poddała ona zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wyczerpującej analizie i w sposób prawidłowy dokonała ponownej jego oceny. W uchwale z [...] stycznia 2012 r. Komisja Odwoławcza w sposób szczegółowy wskazała na czym polegały uchybienia i nieprawidłowości w ocenianej pracy z zakresu prawa cywilnego, które ją dyskwalifikują. Nadto Komisje orzekające w rozpoznawanej sprawie przeprowadziły wszechstronną analizę stanu faktycznego i prawnego szczegółowo wyjaśniając motywy i podstawy prawne rozstrzygnięć. Posłużyły się przy tym argumentacją czysto prawną, wykorzystując konkretne normy prawne, prezentując stanowisko doktryny i orzecznictwa sądowego. Biorąc pod uwagę kryteria oceniania wyszczególnione w ustawie o radcach prawnych Komisją Odwoławcza słusznie uznała, iż sporządzona apelacja nie może zostać oceniona pozytywnie. Komisję orzekające nie dopuściły się rażących uchybień, jak i nie wyszły poza granice uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, Komisja Odwoławcza oceniając apelację sporządzoną przez skarżącego słusznie podniosła, pomimo faktu wskazania przez dwóch egzaminatorów SSO M.W., radcę prawnego M.B., że apelacja spełnia wymogi formalne, iż takie wymogi zostały zachowane ponieważ w apelacji autorstwa skarżącego brak jest dokładnego określenia w jakiej części skarży wyrok Sądu I instancji. W tym miejscu należy wskazać, iż przed profesjonalnym pełnomocnikiem stawiane są wyższe wymogi niż przed osobą nie zajmującą się zawodowo prawem, a zatem zdający obowiązany był wskazać wprost w jakiej części skarży przedmiotowy wyrok czego nie uczynił. Sąd stoi na stanowisku, że zaskarżając wyrok w części należy dokładnie wskazać o jaką część chodzi. Zaskarżenia w części Sąd nie może wyinterpretować z treści apelacji, gdyż interpretacja ta może być rozbieżna z zakresem zaskarżenia w części jakiej domaga się skarżący. W tym miejscu należy wskazać na treść art. 378 § 1 k.p.c. z którego wynika, że "Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji". Związanie granicami wniosków apelacji oznacza, że Sąd drugiej instancji nie może objąć swą kontrolą tej części orzeczenia Sądu pierwszej instancji, która nie została zaskarżona. Dlatego też w ocenie Sądu orzekającego w tej sprawie od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać wskazania wprost w jakiej części skarży wyrok, gdyż w wypadku jeżeli z apelacji nie wynika jednoznacznie zakres zaskarżenia uprawnia to do zastosowania sankcji przewidzianej za niezachowanie warunków formalnych apelacji. W treści apelacji sporządzonej przez skarżącego zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego art. 362 k.c.- przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, naruszenie przepisów postępowania art. 233 (bez wskazania z jakiej regulacji prawnej pochodzi ten przepis) – zbyt swobodną i wybiórczą oceną, a w szczególności pominięcie nie wyjaśnionych przez biegłego Krzysztofa Maliniak zarzutów stawianych jego opinii, a także pominięcie istotnych elementów jego opinii, a także zarzutów dotyczących opinii drugiego biegłego i zeznań świadka Władysława Haucera na okoliczności związane z ustaleniem należytego powódce zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W ocenie Komisji Odwoławczej, którą Sąd podziela w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym należało podnieść następujące zarzuty: 1) naruszenia prawa materialnego, tj.: a) art. 362 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, b) art. 445 § 1 k.c. jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że zasądzona kwota zadośćuczynienia jest ‘sumą odpowiednią" w rozumieniu tego przepisu, c) art. 481 § 1 k.c. poprzez jego błędna wykładnię i w rezultacie zasądzenie odsetek od uwzględnionej kwoty roszczenia głównego (zadośćuczynienia) od daty późniejszej niż się należało, 2) naruszenia prawa procesowego, tj.: a) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów a zwłaszcza dokonanie wadliwej oceny wniosków wynikających z opinii biegłego z której wbrew stanowisku sądu I instancji nie wynika zarówno okoliczność, że powódka przyczyniła się do powstania szkody, jak również wielkość tego przyczynienia, b) art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. – odnośnie orzeczenia o kosztach procesu. Możliwym było także podniesienie zarzutów naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. z uwagi na to, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy w chwili zamknięcia rozprawy oraz zarzutu niewłaściwie zakreślonej tezy dowodowej przez sąd I dla biegłego (Sąd powołał biegłego m.in. na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku, w sytuacji gdy wyłącznie do kompetencji sądu należy określenie przyczynienia). Natomiast zarzuty prawa materialnego mogłyby zostać dodatkowo powiązane przez zdającego z zarzutem naruszenia art. 6 k.c., w szczególności dotyczy to zarzutu naruszenia art. 362 k.c. poprzez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że pozwany wykazał (udowodnił), iż powódka przyczyniła się do powstania szkody. W konsekwencji zarówno Komisja I stopnia, jak i Komisja II stopnia, słusznie w ocenie Sądu do najistotniejszych uchybień zdającego oraz braków sporządzonej przez niego apelacji zaliczała: 1) nieprawidłowo sformułowany zakres zaskarżenia wyroku w pkt I wyroku (Komisja II stopnia), 2) nie podniesienie zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 445 k.c., należało jednoznacznie zakwestionować ustalenie Sądu I instancji, że powódka wprost przyczyniła się do zaistnienia wypadku, ponieważ powyższe nie wynikło ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, 3) skarżący nie wykazał, że kwota zadośćuczynienia musi być "rażąco zaniżona" aby umożliwić jej zaskarżenie w apelacji, 4) brak zarzutu niewłaściwie zakreślonej przez Sąd I instancji tezy dowodowej dla biegłego na okoliczność przyczynienia się powódki do wypadku. Kwestia określenia, przyczynienia się do wypadku należy wyłącznie do Sądu. Zadaniem biegłego nie jest wyjaśnienie zagadnień prawnych, a jedynie ocena okoliczności zdarzenia z punktu widzenia specjalisty z danej dziedziny. 5) nieudolne uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 233 k.p.c. Ponadto Sąd zauważa, że w swej apelacji skarżący nie wskazał z jakiej ustawy pochodzi przepis art. 233, co również należy ocenić jako błąd, 6) wadliwe wskazanie daty, od której winny być liczone odsetki, 7) nieprawidłowo sformułowane zarzuty apelacji, 8) niewłaściwie sformułowane wniosku dotyczące kosztów postępowania. W ocenie Sądu powyższa ocena została dokonana na podstawie kryteriów ustawowych. W konsekwencji uznać należy, iż – wbrew zarzutom skarżącego – Komisja II stopnia wszechstronnie rozpoznała sprawę w odniesieniu do pracy z zakresu prawa cywilnego. Zdaniem Sądu, Komisja II stopnia wskazała, że zaproponowane przez skarżącego sposoby rozwiązania spornej części egzaminu zawierają na tyle istotne uchybienia, że praca ta nie zasługiwała na ocenę pozytywną, gdyż świadczy o niewystarczającym stopniu przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego w zakresie formułowania oceny wpływa na zakres kontroli sądowo-administracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuściły się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Sądowa kontrola decyzji administracyjnej podjętej w ramach uznania administracyjnego ma zatem zakres ograniczony co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (por. wyroki NSA: z 23 kwietnia 1998 r. [I SA/Kr 1227/97], z 7 lutego 2001 r. [I SA/Gd 1507/00]), zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności (zob. A. Habuda, Uznanie administracyjne - zmierzch czy renesans pojęcia; Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s. 117). Sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu, lecz powinien wyłącznie ocenić, czy w sprawie zachodzą warunki materialno-prawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie rozstrzygnięcia przez ten organ zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (tak m.in. wyrok WSA w Łodzi z 23 stycznia 2008 r., [II SA/Łd 852/07]). Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 u.r.p. odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 9 i 10 u.r.p. przyjmując stosowny system punktacji i dokonywania tych ocen. Z tych też przyczyn nieuzasadniony jest podniesiony przez stronę skarżącą zarzut naruszenia art. 365 ust. 2 oraz art. 364 ust. 10 u.r.p., ponieważ istota uznania administracyjnego w sprawach o ustalenie wyniku egzaminu radcowskiego tkwi właśnie w - ograniczonej co prawda prawem materialnym i procesowym - swobodzie oceny prac osoby zdającej. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w ustawie o radcach prawnych w art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2, pomocniczym zaś instrumentem o charakterze wewnętrznym jest tzw. opis istotnych zagadnień, który egzaminatorom ułatwia ocenę, zaś komisjom jej weryfikację. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny. Powyższe pozwala przyjąć, iż zaskarżona uchwała z [...] stycznia 2012 r. odpowiada kryterium legalności. Dlatego też mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.