VI SA/Wa 838/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędzia WSA Piotr Borowiecki Protokolant Patrycja Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2008 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu oddala skargę Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] działając na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (t.j. Dz. U. z 1993 r., Nr 26, poz. 117, dalej p.w) w zw. z art. 315 ust. 3 oraz art. 89 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1117 ze zm., dalej p.w.p.) na wiosek (wnioskodawcy) B. S.A. z siedzibą w B. unieważnił patent nr 185577 pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk" udzielonego na rzecz M. M. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. B. S.A. w B. w dniu [...] lipca 2006 r. wniosła do Urzędu Patentowego RP wniosek o unieważnienie patentu pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk", oznaczonego nr 185577, udzielonego w dniu [...] stycznia 2003 r., z pierwszeństwem od dnia [...] października 1997 r., na rzecz M. M. z W. Podniosła, że wynalazek nie jest nowy i nieoczywisty, w świetle znanego, ujawnionego przed datą pierwszeństwa stanu techniki np. w literaturze oraz wcześniejszego powszechnego stosowania w praktyce. Jako podstawę unieważnienia wnioskodawca wskazał art. 24 i art. 25 ustawy Prawo własności przemysłowej z 2000 r. Powołał się na następujące dokumenty: - zeszyty problemowe J. Sozański "Odwadnianie odkrywek górniczych, podstawy projektowania" 1958 r. zeszyt nr 5; - J. Sozański "Odwadnianie kopalń odkrywkowych"; - J. Samejłło, Skrypt AGH nr 787 z 1980 r.; - skrypt Politechniki Wrocławskiej z 1983 r. "Odwadnianie kopalń". Interes prawny, o którym mowa w art. 89 ust. 1 p.w.p. wywiódł z faktu, że uprawniony z patentu domaga się opłat licencyjnych z tytułu korzystania z wynalazku przez wnioskodawcę. Uprawniony z patentu na wynalazek nr 185577 M. M., oświadczył, że chronione ww. patentem rozwiązanie, tj. sposób i urządzenie do odwadniania są zupełnie nowymi i nieoczywistymi rozwiązaniami, natomiast załączone do wniosku materiały mające świadczyć o braku zdolności patentowej spornego wynalazku "nie mają żadnego związku z istotą zaskarżonego wynalazku". Urząd Patentowy uznał w oparciu o art. 315 ust. 3 p.w.p., iż przepisami stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej spornego wynalazku są przepisy ustawy o wynalazczości, w tym w szczególności art. 10 i 11 tejże ustawy, stanowiące, iż wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest rozwiązanie nowe i oczywiste. Natomiast postępowanie o unieważnienie patentu toczy się wg przepisów prawa własności przemysłowej. W ocenie Urzędu analiza merytoryczna spornego rozwiązania wskazuje, że wynalazek opatentowany pod numerem 185577 w dacie zgłoszenia spełniał wymogi nowości i nieoczywistości. Natomiast interes prawny uzasadniony jest faktem, że między stronami toczy się postępowanie sądowe. Organ uznał, że na rozwiązania zastrzegane w zastrzeżeniu 1-szym dotyczącym sposobu, wnioskodawca nie przedstawił żadnego przeciwstawienia dotyczącego tej kategorii wynalazku, tj. kolejności czynności, operacji bądź zabiegów łącznie z ich parametrami, tzn. odwadniania wysokich zwałowisk. W zastrzeżeniach nr 2-5 organ stwierdził, że przeciwstawione materiały są nietrafne, ponieważ dotyczą wyłącznie poszczególnych elementów urządzenia do odwadniania (jak filtry, pompy), nie przedstawiają budowy urządzenia ze spornego patentu, a nawet przedstawiają środki techniczne niezastrzegane w ww. wynalazku (np. filtry, rurociągi). W konkluzji Urząd Patentowy uznał wniosek o unieważnienie patentu nr 185577 z powodu braku nowości i nieoczywistości za bezzasadny i decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. oddalił wniosek o unieważnienie patentu nr 185577 pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk" udzielonego na rzecz M. M. Na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga B. S.A. z siedzibą w B. (dalej skarżąca). W ocenie skarżącej uzasadnienie decyzji jest jednostronne, bez głębszego analizowania argumentów w postaci materiałów literatury technicznej. Materiały te dotyczą sposobów odwadniania zwałowisk oraz stosowanych w tym celu urządzeń, natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji oparte jest wyłącznie na oświadczeniach twórcy o nowości i nieoczywistości rozwiązania zastrzeganego w spornym patencie. Zdaniem skarżącej twórca wynalazku posłużył się znaną powszechnie od lat w kopalni wiedzą, na dowód czego do skargi zostały dołączone załączniki mapowe z rysunkami i fotografiami, projekt wynalazczy nr [...] z [...] czerwca 1995 r. "Nadbudowa piezometru ponad formowane zwałowisko". Przedstawiono również przykłady metod odwadniania (odprowadzania wód) z rejonu zwałowiska stosowanych przez skarżącą przed datą pierwszeństwa. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosząc o oddalenie skargi jako bezzasadnej podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2007 r. sygn.akt VI SA/Wa 435/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie do skargi, która wpłynęła do Sądu dołączonych zostało szereg dokumentów mających świadczyć o braku zdolności patentowej patentu nr 185577. Zawierają one m.in. przykłady dotyczące metod odwadniania z rejonu zwałowiska, które były stosowane przez skarżącą przed datą pierwszeństwa spornego patentu czyli przed dniem [...] października 1997 r., pracowniczy projekt wynalazczy z [...] grudnia 1994 r. pt. "Nadbudowa piezometru ponad formowane zwałowisko", opracowanie dot. drenaży autorstwa K. P. o nieczytelnym tytule. Skarżąca uwzględniając powyższe materiały dokonała zestawienia zastrzeżeń patentowych ze znanym stanem techniki, wskazując przykłady jego zastosowania. Sąd uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie znał złożonych przy skardze dowodów, a zatem nie mogły być one przedmiotem badania przez Kolegium Orzekające w toku postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2006 r. W ocenie Sądu dowody te są dla sprawy istotne, albowiem dotyczą przedmiotu sprawy oraz mogą mieć znaczenie prawne, a w konsekwencji mogą wpłynąć na zmianę treści decyzji w kwestii zasadniczej. Uznano, że obowiązkiem organu jest ustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie unieważnienia patentu nie jest wyłączony obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy, o którym mowa w art. 7 i art. 77 k.p.a. (tak NSA w wyroku z 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II GSK 210/06, nie publ.). W rozpoznawanej sprawie organ takiej możliwości nie miał, gdyż nieznane mu były dowody zaprezentowane w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Urząd Patentowy w odpowiedzi na skargę ustosunkował się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów, jednakże odpowiedź na skargę nie może zastępować uzasadnienia decyzji. Sąd wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę organ rozpatrzy nowe dowody, zaś swoją ocenę materiału dowodowego zawrze w uzasadnieniu decyzji, pamiętając, że uzasadnienie ma objaśniać tok myślenia prowadzący do zastosowania przepisu prawnego w sprawie w taki sposób, aby możliwe było prześledzenie i skontrolowanie wnioskowania organu przez Sąd. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej unieważnił patent nr 185577 pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk" udzielonego na rzecz M. M. Wskazał, że w świetle nowych dowodów przedstawionych przez wnioskodawcę wynalazek opatentowany za nr 185577 w dacie zgłoszenia nie spełniał wymogu nieoczywistości z art. 10 i 11 ustawy o wynalazczości. Podniesiono, że sporne rozwiązanie jest kompilacją znanych i stosowanych sposobów odwadniania i znanych ze stanu techniki środków technicznych używanych w tym celu. W skardze do Sądu uprawniony wskazał, że decyzja nie spełnia wymogów art. 7, 77, 80, 107 k.p.a., a także nie spełnia zalecenia zawartego w uzasadnieniu wyroku WSA. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Wojewódzki Sąd Administracyjny powołany jest więc do badania legalności zaskarżonych decyzji, to jest ich zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga jest bezpodstawna, gdyż zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego nie narusza prawa. Ustawa Prawo własności przemysłowej w art. 315 ust. 3 z dnia 30 czerwca 2000 r. wyraża zasadę, w myśl której zdolność patentową wynalazku zgłoszonego do ochrony przed wejściem w życie tej ustawy (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Ma więc w niniejszej sprawie zastosowanie w tym względzie powołana ustawa o wynalazczości. Zgodnie z art. 10 ustawy o wynalazczości przedmiotem wynalazku podlegającego opatentowaniu może być tylko nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, niewynikające w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Tak więc, aby dane rozwiązanie o charakterze technicznym mogło zostać opatentowane musi spełnić trzy kryteria tzw. zdolności patentowej: nowość, nieoczywistość (rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki), stosowalność (rozwiązanie może nadawać się do stosowania). Z nowością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie było wcześniej udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy przedmiotu dostateczne dane do jego stosowania, w szczególności przez publikację, jawne stosowanie lub prezentację na wystawie publicznej. Z nieoczywistością mamy do czynienia wtedy, gdy dane rozwiązanie nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, przez który należy rozumieć wszystko, co zostało ujawnione przed datą, wg której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu. Przyjmuje się, że rozwiązanie może nadawać się do stosowania, jeżeli jest rozwiązaniem zupełnym tzn. pozwalającym na osiągnięcie rezultatu bez potrzeby dokonywania rozwiązań dodatkowych, przekraczających zwyczajne zabiegi adaptacyjne. Braki w tym zakresie mogą wynikać bądź z niedopracowania samego rozwiązania bądź z wad dokumentacji. W tym drugim przypadku mówi się o potrzebie należytego ujawnienia wynalazku, bez czego patent nie może być udzielony (art. 26). Spór dotyczy oceny zdolności patentowej wynalazku pt: "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk". Zastrzeżenie 1 (niezależne) brzmi: Sposób odwadniania zwałowisk, zwłaszcza w wyrobiskach kopalni odkrywkowych znamienny tym, że wody z rurowych drenaży (4) odprowadza się do drenażowego szybu (3) do podziemnych studziennych zbiorników (6) połączonych wzajemnie poziomymi łączącymi rurami (19) w zespół odwadniających studni (5) , a następnie pompuje się pompowymi agregatami (11) poprzez tłoczny rurociąg (12) poza teren zwałowiska. Zastrzeżenie 2 (niezależne) brzmi: Urządzenie do odwadniania zwałowisk, zwłaszcza w wyrobiskach kopalni odkrywkowych, znamienne tym, że posiada drenażowy szyb (3) składający się z zespołu odwadniających studni (5), przy czym studnie (5) posiadają studzienne rury przechodzące przez studzienne zbiorniki (6), w których są połączone z filtrowymi, perforowanymi rurami (7), połączonymi od dołu z podfiltrowymi rurami (8) przechodzącymi przez dno studziennych zbiorników (6), a w profilowanych rurach (8) znajdują się podwodne pompowe agregaty (11) połączone z tłocznymi rurociągami przechodzącymi przez perforowane rury (7) i studzienne rury (10) do terenowej rury (13) odprowadzającej wodę poza teren zwałowiska, ponad to wszystkie studzienne zbiorniki (6) zespołu studni (5) są wzajemnie połączone poziomymi, łączącymi rurami (19). Teść zastrzeżenia 1 wyrażona jest sformułowaniami ogólnymi i wskazuje drogę jaką przebywa woda, która przeniknie do wnętrza zbudowanej instalacji odwodnieniowej. Takie przemieszczanie się wody jest oczywiste dla przeciętnego specjalisty z tej dziedziny i zostało ujawnione w publikacjach dotyczących systemów odwodnieniowych, między innymi w zeszytach problemowych J. S. "Odwadnianie odkrywek górniczych, podstawy projektowania" 1958 r. zeszyt nr 5, gdzie jest powiedziane, że systemy drenażu obniżającego zwierciadło wody podziemnej generalnie można podzielić na trzy typy: poziomy, pionowy lub kombinowany i składa się on z instalacji pionowych, często łączonych elementami poziomymi. Efekt uzyskuje się przez pompowanie wody, która dostała się do wnętrza systemu odwodnieniowego, na powierzchnię i odprowadzanie jej poza odwadniany teren. W systemie kombinowanym, na głęboko zalegającej warstwie zakłada się normalnie do kierunku potoku podziemnego chodnik poziomy lub prawie poziomy, którego wierci się lub hydraulicznie zapuszcza otwory, którymi spływa woda z warstwy nadległej i podścielającej. Woda ścieka do rząpia i jest odprowadzana poza teren odkrywki. Wiedza ogólna na temat systemów odwadniania wspomina o podziale na dwie grupy zagadnień. W zakresie interesującym dotyczy problemów odwadniania tworzonych zwałowisk, gdzie instalacje odwodnieniowe można montować na obszarze powstającego zwałowiska, pokrywać je odpowiednią warstwą materiałów zwałowywanych a następnie rozbudowywać odpowiednio kolejne poziomy instalacji w miarę wypełniania zwałowiska. Polega ona na wykorzystaniu odpowiednio połączonych elementów instalacyjnych ułożonych poziomo i pionowo, połączonych w układ, który przejmuje (do którego "przenika") spływającą wodę którym spływa ona w odpowiednie miejsca, może być gromadzona i następnie podprowadzana poza teren zwałowiska. Użyte środki instalacyjne znane są ze stanu techniki a ich różne konfiguracje, zestawienia w zależności od potrzeby powinny być oczywiste dla przeciętnego specjalisty z danej dziedziny. Wynika to także z podstawowej wiedzy specjalistycznej. Jednym z takich możliwych i oczywistych wariantów zestawienia znanych ze stanu techniki środków jest wariant opisany w zastrzeżeniu 2. Sąd podziela w pełni poglądy odnoszące się do przesłanek zdolności patentowej wynalazku, wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia 12 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 412/07 oraz z dnia 30 września 2002 r. sygn. akt II SA 3849/01, jak również przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 5 maja 2004 r. sygn. akt II SA 4146/02. We wszystkich powołanych orzeczeniach zastosowanie miały przepisy ustawy o wynalazczości. Należy w tym miejscu podkreślić, iż rygorystyczna wykładnia warunków rejestracji patentu jest konieczna, a to z uwagi na zagwarantowaną w art. 16 ust. 3 i 4 ustawy o wynalazczości bardzo szeroką ochronę praw wynalazcy (obecnie art. 63 i nast. Ustawy – Prawo własności przemysłowej). Z drugiej strony - istotą przyznanej ochrony patentowej jest ograniczenie powszechnej swobody korzystania z ujawnionego rozwiązania technicznego. Nie jest zatem dopuszczalne udzielenie patentu w przypadku zbyt szerokiego ujęcia zakresu żądanej ochrony. "Wynalazek chroniony patentem (w granicach jego zastrzeżeń) można uznać za nadający się do stosowania w rozumieniu art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (...), jeżeli spełnia on kryterium zdolności jego urzeczywistnienia (uzyskanie wytworu lub sposobu jego wytwarzania w jakiejkolwiek działalności przemysłowej, w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem" (vide – wyrok NSA z dnia II SA 3849/01). "Niezbędnym warunkiem rejestracji zgłoszonego wynalazku jest takie określenie zastrzeżeń patentowych, aby stanowiły precyzyjną instrukcję wskazującą na konkretne środki techniczne, niezbędne do osiągnięcia założonego powtarzalnego rezultatu w dowolnych (nie zaś wyjątkowych) warunkach. Instrukcja opisu technicznego musi zatem obejmować nie tylko opis celu tego procesu, ale również opis przedmiotu działania technicznego, a także opis czynności składających się na proces techniczny (...). Działanie techniczne musi mieć przy tym charakter pewny i powtarzalny" (vide – wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r.). W niniejszej sprawie – w ocenie Sądu – nie doszło do prawidłowego ujawnienia objętego zgłoszeniem wynalazku oznaczonego nr 185577 pt. "Sposób odwadniania zwałowisk i urządzenie do odwadniania zwałowisk". Zastrzeżenia patentowe, które są najważniejszym elementem opisu patentowego, nie spełniają bowiem właściwej sobie funkcji – zakreślającej przedmiotowe granice ochrony patentowej. Brak jednoznacznego podania opisu wykonania sposobu (przedmiotu wynalazku) poprzez zastosowanie pojęć niedookreślonych, dyskwalifikuje zastrzeżenia patentowe, uniemożliwiając objęcie wynalazku ochroną patentową. Sąd podzielił stanowisko Urzędu Patentowego, iż w wypadku tak ujętych zastrzeżeń nie może być mowy o możliwości realizacji wynalazku w sposób powtarzalny z jednakowym rezultatem, co jest – jak wyżej wskazano – warunkiem udzielenia ochrony patentowej. Z uwagi na bardzo ogólnikowo ujęty zakres ochrony nie było możliwości przeprowadzenia analizy pozostałych przesłanek zdolności patentowej – nowości i nieoczywistości zgłoszonego rozwiązania. Prawa zgłaszających zostały w postępowaniu przed Urzędem Patentowym w należyty sposób zagwarantowane. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził naruszenia przez organ administracji publicznej przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.