VI SA/Wa 91/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu A. B. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. A. B. (dalej też jako skarżący) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z informacji podanych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) wynika, że skarżący aktualnie przebywa poza granicami kraju, zamieszkując wspólnie z obywatelką [...]. Wskazał, że jego dochód stanowi emerytura w kwocie 834 złotych miesięcznie, przy czym koszty utrzymania w [...] są ponad czterokrotnie wyższe niż w [...]. Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie zarządzenia referendarza sądowego, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez, między innymi, wyjaśnienie, czy z uwagi na wspólne zamieszkanie z obywatelką [...] (na co wskazuje w Rubryce 5 Formularza) prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe a jeżeli tak, zobowiązano skarżącego do wskazania w zakreślonym terminie wysokości i źródła dochodów przez nią uzyskiwanych. Ponadto, w sytuacji, w której skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, zobowiązano skarżącego do wskazania źródła dochodu, bowiem z informacji przekazanych przez skarżącego wynikało, że koszty utrzymania są o wiele wyższe niż uzyskiwany przez niego dochód z tytułu emerytury. W odpowiedzi skarżący wskazał, że w [...] roku wyemigrował z Polski i mieszka z [...] obywatelką [...] w nieformalnym związku, przy czym odmówiła ona podania jakichkolwiek danych dotyczących jej majątku, dochodów i ich wysokości, gdyż znajomość ze skarżącym to jej prywatna sprawa i ma pełne prawo do zachowania prywatności. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319). Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, w której oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej, mianowicie skarżący został wezwany do potwierdzenia stosownymi dokumentami oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym, w ocenie rozpoznającego wniosek, nie wyjaśnił on w sposób pełny swojej sytuacji majątkowej z uwagi na brak wskazania dochodów obywatelki [...], z którą wspólnie zamieszkuje. Jak wynika z wyjaśnień skarżącego wspólne zamieszkiwanie ma bowiem charakter trwały i przy niskim dochodzie uzyskiwanym przez skarżącego, oczywistym jest, że wpływ na jego sytuację finansową ma dochód uzyskiwany przez jego partnerkę życiową. W szczególności nie wiadomo, jak rozkładają się koszty utrzymania gospodarstwa domowego i w jakiej skali skarżący partycypuje w kosztach wspólnego życia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym akceptację zyskał bowiem pogląd, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12 oraz z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt I GZ 8/13). Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, nie można, ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów skarżącego. Należy bowiem uwzględnić sytuację majątkową i dochody jego partnerki. Wprawdzie w sytuacji związku nieformalnego, na konkubentach nie ciążą obowiązki wzajemnego wsparcia i partycypowania w kosztach utrzymania ujęte w ramy prawne, stąd skarżący nie posiadałby – inaczej niż małżonkowie – instrumentów prawnych do wyegzekwowania koniecznego wsparcia finansowego w razie odmowy jej udzielenia ze strony partnerki (por. postanowienie NSA z 9 stycznia 2014 r., sygn. I FZ 465/13). Jednakże ocena możliwości płatniczych skarżącego winna nastąpić w kontekście sytuacji finansowej jego gospodarstwa domowego, tak aby ustalić, czy ewentualne ich uiszczenie odbiłoby się negatywnymi konsekwencjami w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Badanie sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wobec rozpoznawania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, a zatem także badanie stopnia przyczynienia się do ponoszenia wydatków przez osobę, która partycypuje w kosztach utrzymania, uzasadnione jest potrzebą ustalenia całokształtu okoliczności mających wpływ na ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Okoliczność ta powinna być uwzględniona przy ocenie, jak poniesienie przez niego kosztów sądowych wpłynie na jego możliwości utrzymania się. Jak wskazał przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2016 roku (sygn. akt II FZ 220/16) w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Tym samym, biorąc pod uwagę fakt, iż skarżący nie przesłał na wezwanie Sądu żądanych dokumentów obrazujących sytuację majątkową obywatelki [...], z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, brak było możliwości ustalenia, czy wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji fakt niedopełnienia obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia oraz dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (tak też wynika z postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2009 r. sygn. akt I OZ 895/09). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.