VI SA/Wa 981/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. P. i J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. P., A. P. i M. P. na decyzję Ministra Środowiska z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie koncesji na wydobywanie gazu ziemnego postanawia: 1. zwolnić skarżącą M. P. i skarżącego J. P. od kosztów sądowych ponad kwotę 1 000 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, 2. ustanowić dla skarżącej M. P. i skarżącego J. P. radcę prawnego. M. P. (dalej też jako skarżąca) i J. P. (dalej też jako skarżący) wnieśli w ramach niniejszej sprawy o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Z uzasadnienia wniosku oraz przesłanych na wezwanie Sądu dokumentów wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z drugim wnioskodawcą - synem J. P., synem A. P., jego żoną L. P., ich dziećmi P. P. i K. P., oraz córką K. Z. Oboje wnioskodawcy podkreślili, że nikt w rodzinie nie posiada oszczędności ani cennych ruchomości. Ich rodzina utrzymuje się z otrzymywanej przez skarżącą renty w wysokości 899 złotych miesięcznie, renty skarżącego i wnioskodawcy J. P. w wysokości 750 złotych miesięcznie oraz renty córki K. Z. w wysokości 822 złotych miesięcznie. Z kolei syn skarżącej i brat skarżącego A. P. otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1400 złotych miesięcznie, przy czym na jego wyłącznym utrzymaniu pozostaje żona i dwójka dzieci. Zarówna skarżąca M. P., jak i skarżący J. P. podkreślili, że członkowie rodziny objęci są stałym leczeniem (między innymi skarżąca podlega leczeniu [...], co wiąże się z wydatkiem ok. 200 złotych miesięcznie, jej syn J. P. podlega leczeniu [...] generującym koszt rzędu 150 - 200 złotych miesięcznie, natomiast córka skarżącej K. Z. leczy się [...], co wiąże się z wydatkiem ok. 250 zł miesięcznie). Skarżący wskazali, że do kosztów utrzymania rodziny należy również zaliczyć koszty utrzymania domu, na które składają się przede wszystkim opłaty za prąd, gaz, wodę w łącznej wysokości 700 złotych miesięcznie, opłaty za wywóz śmieci – 50 złotych za miesiąc, koszt ubezpieczenia domu – 200 złotych za rok oraz opłata podatku rolnego – 70 złotych za rok. Dodatkowo w sezonie zimowym ponoszą koszt zakupu opału, co wiąże się z wydatkiem rzędu 2000 złotych. Po odliczeniu ww. kosztów, rodzinie skarżących pozostaje niewielka kwota na zakup żywności, odzieży i środków higieny. Przy tak niskich dochodach oboje wnioskodawcy wskazali, że nie są w stanie poczynić żadnych oszczędności. W myśl art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 z późn. zm., dalej też jako p.p.s.a.) prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy zauważyć należy, iż z przedstawionych przez wnioskodawców informacji wynika, że ich rodzina utrzymuje się bądź z rent, bądź z wynagrodzenia jednego z synów skarżącej w wysokości 1400 złotych miesięcznie. Żaden z członków rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie dysponuje przy tym żadnymi oszczędnościami. W takiej sytuacji, uwzględniając zwykłe potrzeby życiowe M. P., J. P. i pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym pozostałych członków rodziny oraz związane z nimi wydatki (takie jak żywność, ubranie, opał, leki) w ocenie rozpoznającego wniosek starszego referendarza sądowego, nie mają oni możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności w bieżących wydatkach celem pokrycia kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, że nie można oczekiwać czynienia oszczędności od osoby, której dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych (tak też w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 890/04). Ponadto zgodnie z oświadczeniem wnioskodawców nikt z członków rodziny nie dysponuje oszczędnościami, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Również wyciąg z rachunku bankowego należącego do J. P. potwierdza, że jedynym źródłem wpływów były środki uzyskane z tytułu renty. W związku z powyższym, uznać należy za zasadne przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla nich radcy prawnego oraz zwolnienie M. P. i J. P. od kosztów sądowych ponad kwotę 1 000 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi oraz kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Podkreślenia wymaga bowiem, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (p. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 – publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 wyżej cytowanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.