VI SA/Wa 991/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego M. W. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji dotyczącej podlegania przez M. W. (dalej skarżący) obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu realizacji umów zlecenia zawartych z A. Sp. z o. o. z siedzibą w [...]. W ocenie ZUS umowy te były błędnie nazwane umowami o dzieło, zaś płatnik składek, mimo obowiązku, nie dokonał zgłoszenia skarżącego do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Wraz z wnioskiem ZUS przekazał protokół z kontroli przeprowadzonej u płatnika składek – A. Sp. z o.o. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. organ I instancji poinformował skarżącego o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług u płatnika składek A. Sp. z o. o. oraz o możliwości zapoznania się przez niego ze zgromadzoną dokumentacją na każdym etapie prowadzonego postępowania. Następnie pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. organ I instancji zwrócił się do A. Sp. z o. o. o wyjaśnienie charakteru umów zawartych ze skarżącym, jakie dzieła miał on do wykonania w ramach zawartych umów i jakie były przyjęte kryteria oceny poprawności ich wykonania. W odpowiedzi płatnik stwierdził, iż określenie rodzaju zawieranej umowy zależy od decyzji podmiotów zainteresowanych, zaś zawarte umowy o dzieło dotyczyły prac wykonywanych odpłatnie z konkretnym rezultatem, z pełną odpowiedzialnością za ich wykonanie i konkretny wynik, bez nadzoru. Dzieło, które miał wykonać skarżący to podstawianie samochodu do załadunku i wyładunku oraz przewóz towarów samochodem służbowym. Jednocześnie płatnik przesłał kopie umów zawartych ze skarżącym, oraz kopię oświadczenia skarżącego, w którym rezygnuje on z ubezpieczenia do tych umów. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] lutego 2010 r., powołując się na art. 109 ust. 1 i 3, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.) zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" wydał decyzję stwierdzającą objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym skarżącego z tytułu wykonywania umów zlecenia w okresach od [...] stycznia 2006 r. do [...] listopada 2008 r. Dokonując analizy przedmiotowej sprawy organ I instancji uznał, iż w treści umów zawartych między skarżącym a płatnikiem, nazwanych umowami o dzieło, nie określono dzieła, którego cechy są unormowane w art. 627 - 646 Kodeksu cywilnego. W ocenie organu umowy te były umowami starannego działania, których celem jest wykonywanie czynności i nie zmierzają one do osiągnięcia zindywidualizowanego rezultatu. A zatem umowy zawarte między skarżącym a płatnikiem należy zaliczyć do umów zlecenia. Dlatego też z tytułu zawartych umów skarżący podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresach wskazanych w sentencji decyzji. Zdaniem organu zawarcie umów o dzieło miało na celu obejście ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Powyższą decyzję organ doręczył skarżącemu, nie doręczył jej natomiast A. Sp. z o.o. Następnie M. W. wniósł odwołanie, w którym wskazał, iż wszystkie zawarte umowy o dzieło były wykonane osobiście. Żadna ze stron umowy nie miała na celu obejścia ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Firma potrąciła podatek dochodowy od wszystkich umów przekazując go Urzędowi Skarbowemu. Jednocześnie skarżący wskazał, iż wydanie decyzji na jego nazwisko jest niezgodne z obwiązującymi przepisami. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., wydaną na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 ustawy o świadczeniach oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.), Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu II instancji z całości zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych wynika, iż umowy zawarte między skarżącym a płatnikiem składek są umowami zlecenia, których cechą charakterystyczną nie jest osiągnięcie określonego rezultatu, ale staranność działania. W umowach tych skarżący zobowiązał się do podstawiania samochodu do załadunku i wyładunku oraz przewozu towarów samochodem służbowym. Strony każdorazowo określały w umowie termin wykonania oraz wynagrodzenie za usługę nie precyzując w jaki sposób wynagrodzenie naliczono. Nie można zatem uznać, iż umowy te były umowami o dzieło, gdyż przedmiotem takiej umowy jest osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu, ale jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Decyzji organu II instancji także nie doręczono płatnikowi składek, tj. A. Sp. z o.o. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 66 ust 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach poprzez objecie go ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie umów o dzieło. Pełnomocnik wskazał, iż organ błędnie uznał umowy zawarte między skarżącym a płatnikiem składek za umowy zlecenia, gdyż zawierane one były jedynie sporadycznie, w okresach zwiększonego zapotrzebowania, a ich celem było obsłużenie dodatkowych zamówień tylko w okresach, w których nie mogły być one dokonane przez zatrudnianych pracowników. A zatem ich przedmiotem był konkretny rezultat w postaci załadunku, rozładunku towarów i ich przemieszczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi jako niezasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej zwana p.p.s.a. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że jest zasadna chociaż z innych powodów niż podniesionych w skardze. W przedmiotowej sprawie Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z siedzibą w [...] ustalającą podleganie obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego M. W. w związku z zawartymi przez niego z A. Sp. z o. o. umowami, uznając je za umowy zlecenia. Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie toczyło się bez udziału płatnika, tj. A. Sp. z o. o. i zarówno decyzja organu I instancji, jak i decyzja organu II instancji nie zostały doręczone płatnikowi. W ocenie Sądu doszło tym samym do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe rozumiane jako przyznanie przez przepis prawa konkretnych korzyści, które można realizować w postępowaniu administracyjnym. Cechami tego "interesu" jest to, że jest on konkretny, indywidualny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie jego pozycji materialnoprawnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 października 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1876/05). Oznacza to, że podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki nie ma przymiotu strony w świetle art. 28 k.p.a. Podkreślenia wymaga, iż istnienie interesu prawnego jest przesłanką obiektywną, która nie zależy od inicjatywy procesowej uprawnionego. Organ stwierdzając interes prawny danego podmiotu winien zawiadomić go i dopuścić do udziału w postępowaniu. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W myśl zaś art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Zgodnie z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia /.../ składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający. Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Natomiast zgodnie z art. 87 ust. 4 pkt 1 ww. ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 6 ustawy o świadczeniach). Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa jednak na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zleceniodawca staje się płatnikiem składek, zaś ubezpieczony zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy o świadczeniach staje się zobowiązanym do sfinansowania składki. Zatem obie strony umowy zlecenia tj. ubezpieczony i płatnik składek mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 99/10). A zatem w ocenie Sądu A. Sp. z o. o. ma status strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez NFZ, mającym na celu ustalenie w drodze decyzji, iż skarżący wykonując umowę o świadczenie usług zawartą z nią podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż jest ona płatnikiem składek z tego tytułu. Zgodnie z art. 61 § 4 k.p.a. o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące, zgodnie z art. 28 k.p.a., stronami w sprawie. Obowiązek zawiadomienia wszystkich osób będących stronami w sprawie jest jednym z najistotniejszych aspektów zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Gwarancją realizacji tego prawa strony jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem z urzędu ustalić, kto ma w danej sprawie interes prawny lub obowiązek. Nawet w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, organ administracji nie może tylko jej gwarantować udziału w postępowaniu, lecz obowiązany jest ustalić, czy w danej sprawie mają prawnie chronione interesy również inne jednostki (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Gd 204/09). W toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, wbrew przepisom art. 10 § 1 k.p.a., A. Sp. z o. o. nie brała udziału, jak również nie zostały jej doręczone decyzje organów I i II instancji. Wskazane wyżej naruszenia przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. stanowią, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części, jeżeli stwierdza naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Stwierdzenie powyższych uchybień upoważniało Sąd do odstąpienia od merytorycznego rozpoznania zarzutów zawartych w skardze, albowiem na skutek uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji przedmiotowa sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu z uwzględnieniem przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zawiadomi i dopuści do udziału w postępowaniu płatnika składek A. Sp. z o.o. oraz zapewni jej czynny udział w postępowaniu. Mając na uwadze powyższe działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. O niewykonywaniu uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a oraz na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).