VI SO/Wa 5/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Tomasz Sałek po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] kwietnia 2015 roku nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków informacyjnych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania S. W. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. W. (dalej też jako wnioskodawca lub skarżący) wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwojgiem małoletnich synów. We wniosku wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny. Osiąga miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 9 000 złotych brutto oraz z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 300 złotych. Wyjaśnił, że po potrąceniu kosztów dojazdu do pracy, dochód netto sięga kwoty 5 700 złotych. Ponadto ciąży na nim obowiązek spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 2 100 złotych miesięcznie. W uzupełnieniu wniosku skarżący wskazał na konieczność zaciągnięcia dodatkowych pożyczek, jednej bankowej na kwotę 46 900 złotych oraz drugiej, od osoby prywatnej w wysokości 45 tysięcy złotych. Celem powyższego działania była konieczność zapłaty kary pieniężnej nałożonej przez Komisję Nadzoru Finansowego. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca przedstawił także zeznanie roczne za rok 2014, z którego wynika, że ze stosunku pracy osiągnął dochód wynoszący 101 981 złotych a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jego dochód sięgnął kwoty 10 044 złotych (przy przychodzie na poziomie 67 600 złotych i kosztach jego uzyskania wynoszących 57 556 złotych). Żona skarżącego osiągnęła w ubiegłym roku dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej na poziomie 7 438 złotych. Skarżący z dniem 1 września br. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący przedłożył także wyciągi z rachunków bankowych. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie rozpoznając przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej też jako p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postanowieniu z dnia 6 października 2004 r. (sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia, przy czym wynagrodzenie to sięga kwoty 9 000 złotych. W ubiegłym roku osiągnął z tego tytułu dochód wynoszący 101 981 złotych. Dodatkowo skarżący uzyskiwał dochód z tytułu prowadzonej do chwili jej zawieszenia działalności gospodarczej (w 2014 roku dochód w kwocie 10 044 złotych, przy przychodzie na poziomie 67 600 złotych a przez pierwszych pięć miesięcy br. dochód 1 508 złotych przy przychodzie na poziomie 22 462 złotych). Przy takiej skali dochodów, uwzględniając nawet wykazane przez skarżącego miesięczne wydatki, w tym zobowiązania z tytułu kredytu hipotecznego i pożyczek, nie można uznać, że skarżący znajduje się w takiej sytuacji życiowej, w której nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 października 2009 r. (sygn. akt II OZ 822/09) przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest ograniczone do przypadków osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja prawa pomocy nie może być natomiast nadużywana wtedy, gdy strona posiada jakiekolwiek środki finansowe lub dochody. Strona winna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności, gdy jest to stały dochód miesięczny (p. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt I OZ 730/11). Zauważyć także należy, iż wnioskodawca dysponował środkami na rachunkach bankowych. I tak saldo na rachunku prowadzonym w Banku [...] wynosiło w miesiącach sierpień, wrzesień i październik 2015 roku odpowiednio 6 425 złotych, 4 311 złotych i debet 1 674 złotych. Nawet więc zapłata bardzo wysokiej kwoty tytułem zapłaty kary pieniężnej, nie skutkuje powstaniem sytuacji, w której wnioskodawca zostałby pozbawiony środków finansowych. Dysponował tym samym środkami pozwalającymi mu na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto podkreślenia wymaga, że strona wykazać powinna, że posiadane przez nią środki są tak skromne, że uiszczenie kosztów postępowania sądowego spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych jej potrzeb, a ponadto, że środki, którymi dysponuje nie dają możliwości poczynienia jakichkolwiek oszczędności, które mogłyby być przeznaczone na ten cel. Tymczasem z zapisów wydruków z rachunków bankowych wynika, że wnioskodawca wraz z żoną prowadzą normalną gospodarkę finansową, regulując bieżące rachunki, opłaty, podatki, czy zobowiązania cywilnoprawne. Jak podkreślił natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 marca 2014 r. sygn. akt II GZ 96/14 ubiegający się o prawo pomocy winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Uwzględniając powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem, że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało postanowić jak w sentencji.