VI SO/Wa 5/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie sprawy ze skargi S.W. na decyzję Komisji Nadzoru Finansowego z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązków informacyjnych postanawia: odmówić skarżącemu – S.W.– przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych S.W. (dalej: "skarżący") wniósł w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwojgiem małoletnich synów. We wniosku wskazał, że jest jedynym żywicielem rodziny. Osiąga miesięczny dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 9.000 zł brutto oraz z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 300 zł. Skarżący wyjaśnił, że po potrąceniu kosztów dojazdu do pracy, dochód netto sięga kwoty 5.700 zł. Ponadto ciąży na nim obowiązek spłaty kredytu hipotecznego w kwocie 2.100 zł miesięcznie. W uzupełnieniu wniosku skarżący wskazał na konieczność zaciągnięcia dodatkowych pożyczek, jednej bankowej na kwotę 46 900 złotych oraz drugiej, od osoby prywatnej w wysokości 45 tysięcy złotych. Celem powyższego działania była konieczność zapłaty kary pieniężnej nałożonej przez Komisję Nadzoru Finansowego. W odpowiedzi na wezwanie skarżący przedstawił także zeznanie roczne za 2014 r., z którego wynika, że ze stosunku pracy osiągnął dochód wynoszący 101.981 zł, a z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jego dochód sięgnął kwoty 10.044 zł przy przychodzie na poziomie 67.600 zł i kosztach jego uzyskania wynoszących 57.556 zł. Z wyjaśnień skarżącego wynika również, że jego żona osiągnęła w ubiegłym roku dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej na poziomie 7.438 zł. Skarżący z dniem 1 września br. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący przedłożył także wyciągi z rachunków bankowych. Postanowieniem z 8 grudnia 2015 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że skarżący nie wykazał, iż obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ustawowym siedmiodniowym terminie skarżący złożył sprzeciw od tego orzeczenia, wnosząc o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że sytuacja finansowa jego rodziny na skutek konieczności zapłaty kary nałożonej przez Komisję Nadzoru Finansowego. Skarżący zaznaczył, że jego dochody w znacznym stopniu przeznaczone są na spłatę zobowiązań hipotecznych i pożyczek zaciągniętych na zapłatę kary oraz poinformował, że 4 listopada 2015 r. zaciągnął pożyczkę w kwocie 30.000 zł na spłatę zaciągniętej wcześniej pożyczki od osoby fizycznej, w związku z czym jego miesięczne zobowiązania wzrosły o kolejne 500 zł. Ponadto skarżący zwrócił uwagę, że w przedstawionych wcześniej wyciągach bankowych na dzień 10 listopada 2015 r. nie posiadał on środków pozwalających na poniesienie kosztów sądowych, a saldo na rachunku bankowym było ujemne w wyniku czego po zapłacie zobowiązań kredytowych i zaspokojeniu podstawowych potrzeb rodziny nie dysponował środkami, które mógł przeznaczyć na koszty sądowe. Na potwierdzenie swojej sytuacji skarżący przedstawił wydruki z rachunku bankowego potwierdzające fakt zaciągnięcia pożyczki w kwocie 30.000 zł oraz przelewu tych środków na rachunek M.W. 9 i 16 listopada 2015 r. tytułem zwrotu pożyczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Mając powyższe na uwadze, należy odnotować, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która wprowadziła szereg zmian w tym również w zakresie przyznawania prawa pomocy. Jednocześnie w myśl postanowień art. 2 przywołanej ustawy przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, a w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. W konsekwencji powyższego, w związku z wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego przed 15 sierpnia 2015 r., w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść powołanego przepisu wskazuje, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i jego przyznanie może nastąpić wyłącznie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygniecie w tej kwestii uzależnione jest zatem od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Strona musi wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia dokonanie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (por. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, iż w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z wyciągów bankowych przekazanych przez skarżącego wynika bowiem, że na rachunku bankowym posiada on środki przekraczające kwotę niezbędną do poniesienia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w wysokości, w której poniesienie kosztów sądowych powodowałoby powstanie stanu niemożliwości zaspokojenia najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący otrzymuje stały miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia sięgający kwoty 9.000 zł i w 2014 r. osiągnął z tego tytułu dochód wynoszący 101.981 zł. Ponadto skarżący uzyskiwał dochód z tytułu prowadzonej do chwili jej zawieszenia działalności gospodarczej, który w 2014 r. wyniósł 10.044 zł, a przez pierwszych pięć miesięcy 2015 r. osiągnął poziom 1.508 zł. Dodatkowo odnotować także należy, że wnioskodawca dysponował środkami na rachunkach bankowych: w sierpniu 2015 r. w wysokości 6.425,38 zł a we wrześniu 2015 r. 4.311,42 zł. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że dokument przekazany przez skarżącego przy sprzeciwie z 29 grudnia 2015 r. wskazuje, że pomimo dokonania w dniach 9 i 16 listopada 2015 r. przelewów na łączną sumę 30.000 zł tytułem zwrotu pożyczki osobie fizycznej na dzień sporządzenia sprzeciwu dostępne środki wynosiły 13.648,45 zł (vide: dokument "Historia operacji" - karta nr 104 akt sądowych). Zdaniem Sądu oznacza to, że skarżący dysponował środkami pozwalającymi mu na opłacenie kosztów sądowych. W tym miejscu podkreślić należy, że powszechnie zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, jak i doktrynie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy, nazywana "prawem ubogich", daje Sądowi kompetencję, w uzasadnionych przypadkach, do zadecydowania o pokryciu kosztów postępowania sądowego, z budżetu Sądu, czyli w konsekwencji przez innych podatników. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Z kolei przez uszczerbek w utrzymaniu koniecznym siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Ponadto, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05, prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W niniejszej sprawie skarżący osiąga stałe dochody i posiada na rachunkach bankowych środki pozwalające na pokrycie należności z tytułu kosztów sądowych. Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Pamiętać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych. Odnosząc się natomiast do wskazanego zadłużenia (spłata kredytu i pożyczki) zauważyć należy, że nie można przyjąć jakoby zobowiązania prywatne skarżącego miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W postanowieniu z 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Przywołać również należy stanowisko, jakie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, zgodnie z którym, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyt zaciągnięty przez skarżącego nie może być traktowany priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, albowiem nie można przyjąć, że prywatne zobowiązania finansowe mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Stwierdzając zatem, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, Sąd działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.