VII SA/Wa 1037/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak - Pęczkowska, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak (spr.), Protokolant Anna Tomaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2010 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2010 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala. Decyzją z dnia [...] lutego 2010r., znak [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 157 § 3 w związku z art. 156 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 2 ust 2 i art.. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998r. Nr 7 poz. 25 ze zm.), oraz art. 83a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych( Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz.74 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku G. P. o stwierdzene nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2005r. o uchyleniu z urzędu decyzji z dnia [...] października 1999r. w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników - odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu organ podał, iż decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. uchylił z urzędu decyzję z dnia 18 października 1999r. o podleganiu G. P. ubezpieczeniu społecznemu rolników. Na skutek wniesionego przez G. P. odwołania od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2005r i decyzji z dnia [...] grudnia 2005r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] wyrokiem z dnia [...] maja 2006r. orzekł o umorzeniu postępowania w zakresie odwołania od decyzji z dnia [...] października 2005r i oddalił odwołanie w pozostałym zakresie ( sygn. akt IIIV1405/05). Od powyższego wyroku G. P. złożył apelację wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 31 października 2006roku oddalił apelację. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że decyzja z dnia [...] grudnia 2005 roku była przedmiotem analizy Sądu w trakcie postępowania ( Sygn. Akt IIIA Ua 911/06). Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną pełnomocnik G. P. Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 14 listopada 2007 roku ( sygn. Akt II Uk 112/07) odrzucił skargę kasacyjną, podnosząc w uzasadnieniu, że okoliczności sprawy pozwalały na wydanie decyzji z dnia [...] grudnia 2005 roku uchylającej z urzędu decyzję z dnia [...] października 1999 roku o podleganiu przez wnioskodawcę ubezpieczeniu społecznemu rolników, która była przedmiotem postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2009r. G. P. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005r. Organ oceniając złożony wniosek wyjaśnił, iż zasady dotyczące objęcia rolników systemem ubezpieczenia społecznego reguluje ustawa z 20 grudnia 1990 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników, stosownie zaś do art. 52 cytowanej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że w sprawie ma zastosowanie art. 83 a ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stosownie do którego decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone , zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksy postępowania administracyjnego. Ponieważ decyzja objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności była przedmiotem oceny sądu na skutek wniesionego przez G. P. odwołania brak jest możliwości wszczęcia postępowania nadzwyczajnego na podstawie art. 157 Kpa. Jednocześnie organ wyjaśnił, że art. 83a ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwala na weryfikację w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji Zakładu wyłącznie z urzędu i tylko w sytuacji, gdy nie zostało wniesione odwołanie od takiej decyzji do właściwego sądu. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł G. P. po rozpatrzeniu, którego Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] marca 2010r ., znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 83a ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2010r. W uzasadnieniu decyzji odnosząc się do zarzutów sformułowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wyjaśnił, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi rolnictwa. Stosownie do art. 5 § 2 pkt. 4 kpa ilekroć jest mowa w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego o ministrach rozumie się przez to kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra. Od decyzji wydanych w I instancji przez ministra stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy ( art. 127 § 3 kpa). Art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników określa enumeratywnie rodzaje decyzji wydanych przez Prezesa. Zatem każda decyzja określona w w/w przepisie wydana jest przez Prezesa Kasy, przy czym nie ma znaczenia czy podpis pod decyzją składa Prezes Kasy czy upoważniony przez niego pracownik. Organ wskazał również, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie jest organem mającym kompetencje do rozpatrywania sprawy. Wynika to m.in. z postanowienia z dnia [...] grudnia 2009r., a w sprawie nie istnieje spór kompetencyjny pomiędzy centralnymi organami administracji rządowej. Jako niezasadne ocenił również stanowisko, iż nieważność decyzji organów rentowych nie jest przedmiotem oceny Sądów Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł G. P. wnosząc o jej uchylenie, a także o uchylenie decyzji z dnia [...] lutego 2010r., bądź stwierdzenie ich nieważności. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie : 1. art. 157 § 1 kpa w zw. z art.. 19 i 20 kpa oraz art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w zw. z art. 5 § 2 pkt 3 i 4 kpa w zw. z art. 180 § 1 kpa i 123 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z uwagi na wydanie decyzji przez niewłaściwe orany, w sytuacji gdy stosownie do treści wskazanych przepisów organem właściwym dla stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest minister właściwy do spraw rozwoju wsi; 2. art. 157 § 3 w zw. z art. 47714 § 2 kpc w zw. z art. 154 § 1 kpa i art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 180 § 1 kpa i 123 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyjęcie, że fakt uprzedniej kontroli sądowej ( Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych) decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego uniemożliwia stwierdzenie jej nieważności w sytuacji, gdy w przepisach brak jest takiego ograniczenia; 3. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 180 § 1 kpa i 123 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników przez przyjęcie, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 5 grudnia 2005r. uchylającej decyzję tegoż organu z dnia 18 października 1999r. W ocenie skarżącego decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości organów powołanych do stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Stosownie bowiem do brzmienia art. 2 ust 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 kpa, a nie kierownikiem centralnego urzędu administracji rządowej w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 kpa. Oznacza to, że w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego winien orzekać Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ wyższego stopnia. Nieuprawnione jest także, zdaniem skarżącego, stanowisko, iż uprzednia kontrola decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005r., dokonana przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych wyłącza możliwość wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymała swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r., Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. nr 153,poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia prawa materialnego., które miało wpływ na wynik sprawy, a także naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając w tym aspekcie zaskarżoną decyzję Sąd uznał, iż nie narusza ona prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W niniejszej sprawie skarżący wystąpił z wnioskiem o stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2005r. ,którą organ uchylił z urzędu decyzją z dnia [...] października 1999r. o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników przez G. P. Zasady dotyczące objęcia rolników systemem ubezpieczenia społecznego reguluje ustawa z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która zawiera uregulowania materialnoprawne, jak również w rozdziale 4 reguluje postępowanie w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia, przy czym w art. 52 nakazuje w sprawach nieuregulowanych odpowiednie stosowanie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na mocy tego odesłania w sprawie zastosowanie znajduje art. 83 a ustawy 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, okreslający postępowanie w przedmiocie wzruszenia ostatecznych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu ostateczna decyzja Zakładu, od której nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu może być z urzędu przez Zakład uchylona, zmieniona lub unieważniona, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Odesłanie do przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie postępowania w przedmiocie uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji ostatecznej oznacza, iż postępowanie to będzie się toczyć na zasadach określonych w Kodeksie, jednakże z uwzględnieniem przepisów szczególnych dotyczących tego postępowania zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Takim przepisem szczególnym będzie art. 83a ust. 2 powołanej ustawy w zakresie w jakim uzależnia możliwość wzruszenia decyzji ostatecznej w trybie administracyjnym od wcześniejszego nie złożenia odwołania od decyzji do właściwego sadu. W świetle tych uwag wskazać należy, iż odpowiednie stosowanie, na mocy art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powołanych wyżej przepisów oznacza m.in., iż stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego może nastąpić tylko w przypadku, gdy od decyzji takiej nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu. Odnosząc się do pojęcia " właściwego sądu" należy sięgnąć do art. 36 ust. 3 w zw. z art. 36 ust 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepisy te przewidują tryb odwoławczy od decyzji wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w zakresie podlegania lub ustania ubezpieczenia społecznego. Decyzja taka podlega zaskarżeniu do sądu w terminach i na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postepowania cywilnego o postępowaniu odrębnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Tak więc jedynie w przypadku, gdy decyzja o ustaniu ubezpieczenia społecznego nie została zaskarżona na mocy powołanego przepisu odwołaniem do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych istnieje możliwość jej wzruszenia w trybie stwierdzenia nieważności w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ratio legis tej regulacji jest uniknięcie sytuacji, w której ta sama decyzji byłaby dwukrotnie przedmiotem kontroli instancyjnej – raz w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego oraz ponownie w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w trybie uchylenia, zmiany lub stwierdzenia nieważności. Podnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznanej sprawy, stwierdzić należy, iż bezsporne jest, że decyzja, której dotyczy wniosek G. P. o stwierdzenie nieważności była przedmiotem kontroli sądu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Skarżący zainicjował tę kontrolę składając w ustawowym terminie odwołanie, a następnie w sprawie orzekały Sąd Pracy i Ubezpieczeniem Społecznych zarówno w pierwszej instancji jak i w drugiej instancji na skutek wniesienia apelacji, a także Sąd Najwyższy, który odrzucił skargę kasacyjną. Niedopuszczalne jest wobec tego, zgodnie z treścią art. 83a ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wszczęcie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 2005r. Odnosząc się do zarzutu baku kompetencji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do wydania zaskarżonej decyzji wskazać należy, iż Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej, podległym Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej ( art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Jako organ centralny wydaje decyzje w sprawach określonych w art. 36 ust 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skoro, zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jest centralnym organem administracji rządowej podlegającym właściwemu ministrowi to decyzje wydawane przez organ w trybie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, o tak wskazanej pozycji ustrojowej są decyzjami do których należy stosować tryb określony w art. 127 § 3 kpa. Stanowisko takie było wielokrotnie wyrażone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ( por. wyrok WSA z dnia 7 sierpnia 2007r., sygn. IV SA/Wa 1128/07, Lex 384711, wyrok WSA z dnia 29 listopada 2005r. sygn. III SA/Wa 2169/05, Lex 192604, postanowienie z dnia 25 czerwca 2005r., sygn. III SA/Wa 696/05, Lex 1717/10). Wskazać również należy, na co zasadnie zwrócił uwagę organ, iż tryb określony w art. 83a ust 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, przewiduje możliwość weryfikacji ostatecznych decyzji, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, jedynie z urzędu. Oznacza to, że wniosek skarżącego w tym przedmiocie nie mógł skutecznie wszcząć takiego postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Postępowanie przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.