VII SA/Wa 1061/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. L. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1061/17 o odmowie zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 1061/17 w zakresie odmowy ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. L. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 2 sierpnia 2018 r. Postanowieniem z dnia 13 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania K. L. ("skarżąca") prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r. W dniu [...] czerwca 2018 r. skarżąca wniosła o wyznaczenie jej pełnomocnika z urzędu w związku, przesyłając wypełniony formularz PPF. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej zmiany swojego postanowienia z dnia 13 września 2017 r., wskazując na podobieństwo obu wniosków i niepodanie przez skarżącą okoliczności, przemawiających za zmianą tego postanowienia. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Z kolei na podstawie art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zmiana okoliczności sprawy to zarówno zmiana okoliczności faktycznych, które stanowiły przesłankę rozstrzygnięcia, jak również zmiana okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które wcześniej zapadło (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471 131). Ponadto, okoliczności te muszą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności istotnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 117/09, LEX nr 546 389). W niniejszej sprawie skarżąca wystąpiła o zmianę postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 września 2017 r., którym odmówiono jej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ale w zakresie ustanowienia adwokata. Na podstawie przywołanego wcześniej art. 165 P.p.s.a., uwzględnienie takiego wniosku jest możliwe tylko wtedy, gdy doszło do zmiany okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę pierwotny wniosek skarżącej oraz kolejny, z dnia [...] czerwca 2018 r., referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa skarżącej nie uległa zmianie. We wniosku skarżąca nie przywołała żadnych okoliczności, które pozwalałyby stwierdzić, że jej sytuacja materialna uległa zmianie w sposób wskazujący na to, że poprzednio dokonana ocena jej możliwości w partycypowaniu w kosztach postępowania w zakresie powołania pełnomocnika z wyboru stała się nieaktualna. W związku z tym należało przyjąć, że wykazywana przez skarżącą sytuacja majątkowa nie uległa pogorszeniu, a jej ocena, dokonana przez referendarza sądowego – była prawidłowa. W sprzeciwie z dnia [...] września 2018 r. skarżąca podniosła jednak, że w ciągu ostatnich dwóch miesięcy jej sytuacja majątkowa pogorszyła się – skarżąca zatrudniła opiekunkę, która pomaga jej oraz jej mężowi w prowadzeniu codziennych spraw (gotowanie, pranie, sprzątanie, wizyty lekarskie etc.). Na wezwanie Sądu skarżąca przedstawiła zaświadczenie, z którego wynika, że A. C., za ww. pomoc skarżącej otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł miesięcznie. Choć trzeba zgodzić się ze skarżącą, że korzystanie z pomocy opiekunki na pewno obciąża jej budżet, jednak podane przez nią informacje zarówno we wniosku, jak i w sprzeciwie i ww. oświadczeniu, prowadzą do wniosku, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację finansową w sposób nierzetelny. Już tylko suma osiąganych przez nią i męża, z którym prowadzi gospodarstwo domowe, dochodów ([...] zł) w porównaniu do deklarowanych wydatków ([...] zł oraz [...] zł, co daje łącznie [...] zł), wobec braku zaciągniętych pożyczek czy kredytów, pozwala sądzić, że sytuacja majątkowa skarżącej różni się od tej deklarowanej w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy. W związku z tym, informacja o nowych wydatkach skarżącej nie mogła być wzięta przez Sąd pod uwagę przy rozpoznaniu sprzeciwu na korzyść skarżącej, skoro prowadzi do wniosku, że skarżąca nie przedstawiła wszystkich źródeł dochodu lub przedstawiając je, zrobiła to w sposób ograniczony. Podkreślić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez nią środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Z kolei obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego, sam w sobie, nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń, a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji i wsparcie tylko tych podmiotów, których sytuacja finansowa faktycznie nie pozwala w pełni korzystać z przysługujących uprawnień (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1517/13, LEX nr 1 420 190 i z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 667/14, LEX nr 1 495 320). W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 165 i 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.