VII SA/Wa 1070/24
WyrokWSA w Warszawie2024-07-25
Skład orzekający: Joanna Gierak-Podsiadły, Izabela Ostrowska, Iwona Ścieszka
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy włączenie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej i możliwości kwestionowania ustaleń organu, jest zgodne z Konstytucją RP i czy taka czynność jest skuteczna?Ratio decidendi
Włączenie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, bez zapewnienia właścicielowi możliwości czynnego udziału w postępowaniu i kwestionowania ustaleń organu, jest wadliwe. Taka procedura narusza konstytucyjne prawo własności i zasadę proporcjonalności, co czyni czynność włączenia do ewidencji bezskuteczną.Stan faktyczny
Spółka P. sp. z o.o. zaskarżyła czynność Prezydenta m.st. Warszawy polegającą na włączeniu budynku przemysłowego (kotłowni) do gminnej ewidencji zabytków. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów KPA, ustawy o ochronie zabytków oraz Konstytucji RP, wskazując na brak podstaw do uznania obiektu za zabytek, naruszenie prawa własności i zasady proporcjonalności. Prezydent m.st. Warszawy wniósł o oddalenie skargi, twierdząc, że czynność była zgodna z prawem i uzasadniona merytorycznie.Rozstrzygnięcie
Sąd stwierdził bezskuteczność czynności włączenia karty adresowej zabytku budynku przemysłowego do ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy oraz zasądził od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz skarżącej kwotę 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: sędzia WSA Izabela Ostrowska asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.) Protokolant: referent stażysta Oliwia Woźniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi P.sp. z o.o. z siedzibą w W. na czynność Prezydenta W. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do ewidencji zabytków 1) stwierdza bezskuteczność czynności włączenia karty adresowej zabytku budynku przemysłowego pn. "[...] – [...] " położonego w R.., Al."[...] " [...], nr [...] do ewidencji zabytków Miasta W. utworzonej zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 24 lipca 2012r. ; 2) zasądza od Prezydenta W. na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Pismem z 28 marca 2024 r. P. sp. z o.o. z siedzibą w W. (skarżąca, Spółka), zastępowana przez radcę prawnego, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 oraz art 3 § 2 pkt 6, art. 50 § 1, art. 53 § 2 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), zaskarżyła zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] nr [...] w sprawie założenia ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy, na mocy którego pod pozycją [...] włączono do gminnej ewidencji zabytków pod numerem [...] budynek przemysłowy A.– kotłownię, posadowiony na działce [...] przy al. [...] w R., dla której urządzona jest księga wieczysta [...], ewentualnie czynność Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...]. polegającą na włączeniu do gminnej ewidencji zabytków przedmiotowego Zabytku.
Skarżąca podniosła następujące zarzuty:
1. naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 8 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności przyczyn uzasadniających uznanie ww. budynku kotłowni za zabytek i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków, zaniechanie udzielenia informacji Spółce na temat przesłanek włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków;
2. naruszenie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r. poz. 2067, ze zm., dalej: u.o.z.o.z.) w związku z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Kotłownia stanowi zabytek i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków jest zasadne, podczas gdy brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania Kotłowni za zabytek i włączenia do ewidencji zabytków. Ponadto, jak zaznaczono, przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., P 12/18 w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
3. naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.), polegające na:
- nieuwzględnieniu zasady proporcjonalności pomiędzy ochroną interesu społecznego, a uzasadnioną ochroną interesu skarżącej, wyrażającą się w konstytucyjnym zakazie naruszania przez organy administracyjne istoty prawa własności oraz zakazie wywłaszczenia bez słusznego odszkodowania, poprzez włączenie działki Kotłowni do gminnej ewidencji zabytków, który to środek prowadzi do faktycznego wywłaszczenia nieruchomości, będącej własnością skarżącej;
- ograniczeniu prawa własności skarżącej bez wnikliwej analizy i uzasadnienia ustalenia, że Kotłownia posiada wartości zabytkowe, podczas gdy prawo własności może być ograniczone tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza istoty własności, a tym samym ograniczenie tego prawa może nastąpić jedynie na podstawie decyzji zgodnej z prawem, wydanej na mocy obowiązujących przepisów interpretowanych w sposób ścisły oraz uzasadnionej w sposób jednoznaczny i niebudzący wątpliwości.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem zarządzenia Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] w sprawie założenia ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy, w części dotyczącej włączenia do tej ewidencji pod pozycją [...] budynku przemysłowego (kotłowni), ewentualnie stwierdzenie bezskuteczności czynności materialnoprawnej Prezydenta m.st. Warszawy – Stołecznego Konserwatora Zabytków polegającej na włączeniu Zabytku do gminnej ewidencji zabytków na mocy zaskarżonego zarządzenia. Jednocześnie Spółka wniosła o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Powołując się na art. 106 § 3 p.p.s.a. Spółka wniosła o przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:
a) zarządzenia Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...] nr [...] w sprawie założenia ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy, na mocy którego pod pozycją [...] Zabytek został włączony do ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy, wraz z wyciągiem z załącznika - wykazem zabytków ujętych w gminnej ewidencji zabytków;
b) odpisu księgi wieczystej [...];
c) dokumentacji fotograficznej Kotłowni.
W uzasadnieniu skargi Spółka zauważała, że ma interes prawny we wniesieniu skargi, bowiem zaskarżone zarządzenie i czynność Prezydenta m.st. Warszawy wpływa bezpośrednio na przysługujące skarżącej prawo własności nieruchomości (dz. ew. [...] z obrębu [...] i wzniesionej na niej Kotłowni. Włączenie Kotłowni do gminnej ewidencji zabytków spowodowało wprowadzenie szeregu ograniczeń uprawnień właścicielskich, w szczególności np. w postaci obowiązków wynikających z art. 39 ust. 3 Prawa budowlanego - uzgadniania pozwolenia na budowę. Zgodnie zaś z obowiązującym Miejscowym Planem Zagospodarowania Przestrzennego terenu [...], zatwierdzonym Uchwałą Nr XIII/270/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 30 maja 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r. poz. 7919) nieruchomość ta znajduje się na obszarach oznaczonych na rysunku planu symbolami : 1 UPS – tereny usług, składów, magazynów; 1 KD-KM - tereny komunikacji miejskiej; 1 ZL (wschodni narożnik działki) - tereny lasów.
Spółka zauważała, że w aktualnym stanie faktycznym zaprezentowanym w postaci dokumentacji fotograficznej budynku Kotłowni, jej zachowanie nie leży w interesie społecznym, ani ze względu na posiadaną wartość historyczną, ani artystyczną, ani naukową. Budynek nie jest i nie będzie wykorzystywany do celu, w którym został wzniesiony. Informacja o wszczęciu postępowania lub rozstrzygnięcie w przedmiocie włączenia zabytku do gminnej ewidencji zabytków nie zostały nigdy doręczone skarżącej, ani poprzedniemu właścicielowi nieruchomości, dlatego ewentualne uchybienie terminowi z art. 53 § 2 p.p.s.a. nastąpiło bez winy skarżącej.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 8 k.p.a. oraz art. 9 k.p.a. Spółka zauważała, że nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a w szczególności przyczyny uzasadniające uznanie Kotłowni za zabytek i włączenie jej do gminnej ewidencji zabytków. Granice dopuszczalnego w tym zakresie uznania zostały przekroczone. Nie sposób ustalić, aby Kotłownia posiadała wartości zabytkowe. To niszczejąca od lat, nie wykorzystywana w żaden sposób, substandardowa zabudowa.
Naruszenie art. 22 ust. 2 u.o.z.o.z. w związku z art. 3 pkt 1 i 2, w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c, g, h tej ustawy pełnomocnik Spółki wywodził wobec braku jakichkolwiek podstaw do uznania Kotłowni za zabytek i włączenia jej do gminnej ewidencji zabytków. Zauważał, że w karcie adresowej Zabytku nie ma treści, które dawałyby podstawy do twierdzenia, że Kotłownia posiada wartości zabytkowe. Podkreślał przy tym, że przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., w sprawie P 12/18 w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie Prezydent m.st. Warszawy w ogóle nie badał, czy ingerencja w prawo własności skarżącej jest uzasadniona interesem społecznym. Powyższe potwierdza, że czynność włączenia do gminnej ewidencji zabytków i zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy nie tylko ograniczają prawo własności skarżącej, ale naruszają również konstytucyjną zasadę proporcjonalności.
W odpowiedzi na skargę Prezydent m.st. Warszawy, zastępowany przez adwokata, wnosił o jej oddalenie zauważając, że dokonane w 2012 r. ujęcie przedmiotowego obiektu w gminnej ewidencji zabytków odbyło się zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i było zasadne od strony merytorycznej. Obiekt został włączony do gminnej ewidencji zabytków w porozumieniu z Mazowieckim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Budynek kotłowni A. przy al. [...] powstał w latach 1951-1960. Obiekt posiada walory architektoniczne tj. prostą kompozycję elewacji (m.in. lizeny, gzymsy, równomierny układ otworów okiennych), która jest charakterystyczna dla historycznej modernistycznej architektury przemysłowej. Kotłownia stanowi relikt dawnego systemu ciepłowniczego, który służył do obsługi A.. Obiekt ten był powiązany zarówno funkcjonalnie jak i historycznie z terenem A.. Obiekt kotłowni jest również objęty ochroną konserwatorską w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego [...] oraz znajduje się w granicach otoczenia Historycznego założenia urbanistycznego A. w R. wpisanego do rejestru zabytków decyzją Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr [...] z dnia [...] pod numerem [...].
Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 7 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80, art. 107 § 3 i art. 8 oraz art. 9 k.p.a. organ zauważał, że ujęcie w gminnej ewidencji zabytków stanowi czynność z zakresu administracji publicznej, do której nie mają zastosowania przepisy tego Kodeksu.
W odniesieniu do skutków przywoływanego w skardze wyroku Trybunału Konstytucyjnego organ - za wyrokiem Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt I KZP 5/23 – podkreślał, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie ma skutków prawnych. Nawet zaś gdyby uznać skuteczność tego orzeczenia, należy – zdaniem organu - przyjąć, że wywiera ono tylko ten skutek, że obliguje ustawodawcę do dostosowania norm ustawowych do wzorca konstytucyjnego, nie oznacza zaś konieczności uchylenia skutków stosowania przepisów objętych tym orzeczeniem. Organ nie zgodził się przy tym ze stwierdzeniem, że ujęcie w gminnej ewidencji zabytków stanowi faktyczne wywłaszczenie. Ujęcie w gminnej ewidencji wyznacza zakres ochrony prawnej w stopniu dalece niższym niż wpis do rejestru zabytków. Właściciel nie jest pozbawiony możliwości korzystania z zabytku. Nie jest też z góry pozbawiony możliwości jego przekształcania, przebudowy, a nawet rozbiórki, przy zachowaniu warunków prawem przewidzianych.
Przy piśmie procesowym z 17 czerwca 2024 r. pełnomocnik Spółki załączył odpowiedź Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 16 grudnia 2020 r. na zapytanie poprzedniego właściciela nieruchomości, dotyczące zakresu ochrony konserwatorskiej ustalonej względem nieruchomości Spółki, jak i kotłowni. Z pisma tego wynika, że ww. działka i znajdujące się na niej nieruchomości nie zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego, nie figurują w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz nie zostały wyznaczone do włączenia do tej ewidencji. Jednocześnie poinformowano, że dla ww. nieruchomości nie zostały wydane przez WKZ zalecenia konserwatorskie, decyzje, opinie, opracowania lub inne rozstrzygnięcia administracyjne. W Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków nie znajdują się projekty architektoniczno-budowlane budynku starej kotłowni posadowionej na tej działce.
Na rozprawie Sąd postanowieniem oddalił zgłoszone wnioski dowodowe mając na uwadze, że wskazane dokumenty pozostają częścią nadesłanych przez organ akt administracyjnych, z kolei wnioskowane dowody w postaci fotografii wykraczają poza ramy uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Dokonując na wstępie ustaleń w zakresie charakteru zaskarżonego działania organu administracji publicznej Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W myśl natomiast art. 3 pkt 6 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.
Skargą złożoną w dniu 28 marca 2024 r. objęte zostało zarządzenie/czynność Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z dnia [...] lipca 2012 r. w sprawie założenia ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy, w załączniku którego pod pozycją [...] ujęty został budynek przemysłowy – kotłownia A. Zarządzenie to podjęte zostało w wykonaniu nałożonego na organy gminy obowiązku założenia gminnej ewidencji zabytków, o czym stanowił art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 75 poz. 474). Podstawę normatywną dla przewidzianego w tym zakresie działania organu wykonawczego gminy stanowił art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 31 w zw. z art. 11a ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591). Jako organ jednoosobowy - wójt, burmistrz, prezydenta miasta, w formie zarządzenia nadaje treść normatywną dokumentowi mającemu charakter władczego załatwienia sprawy, która nie jest rozstrzygana w drodze decyzji administracyjnej. Inaczej należy ocenić działanie Prezydenta m.st. Warszawy określające enumeratywnie obiekty, które wchodzą w skład tworzonej gminnej ewidencji zabytków, poprzez zaakceptowanie i włączenie do ewidencji karty adresowej zabytku. W takim przypadku dochodzi do włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.o.z. w zw. z § 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (aktualnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 56, ze zm.). Włączenie zaś karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków orzecznictwo sądów administracyjnych uznaje za czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1166/21, CBOSA)
Konsekwencją przedstawionego stanowiska jest zauważenie, że dla możliwości przyjęcia do rozpoznania tak ustalonego przedmiotu zaskarżenia istotnym pozostawał aspekt formalny, jakim jest termin do wniesienia skargi. W tym zakresie, mając na uwadze treść art. 53 § 2 p.p.s.a. oraz przy zauważeniu, że zarówno informacja o wszczęciu postępowania, jak i rozstrzygnięcie w przedmiocie włączenia Zabytku do gminnej ewidencji zabytków nie zostały doręczone właścicielowi nieruchomości, Sąd przyjął, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej.
Istotnym również pozostaje, że zaskarżona czynność narusza interes prawny skarżącej, jako właściciela dz. ewid. [...] z obrębu [...] Al. [...] w R., na której zlokalizowany jest budynek kotłowni A.. Ujęcie tego obiektu w gminnej ewidencji zabytków wprowadza ograniczenia właściciela w zakresie korzystania z prawa własności poprzez obowiązek uzgadniania z organami konserwatorskimi decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o pozwoleniu na budowę, czy decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę.
Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd podkreśla, że zaskarżona czynność Prezydenta m.st. Warszawy podjęta została m.in. na podstawie art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z.o.z. Stosownie do tych przepisów wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
Analizując akta sprawy celem ustalenia szczegółowej podstawy dla ujęcia analizowanego budynku w wykazie zabytków nieruchomych, Sąd przyjął, że czynność ta została podyktowana treścią art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. Kotłowania [...] nie jest bowiem zabytkiem nieruchomym wpisanym do rejestru, ani innym zabytkiem nieruchomym znajdującym się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Powyższe ustalenie czyni niezbędnym odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. P 12/18, w którym Trybunał stwierdził, że art. 22 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał stwierdził, że osłabienie ochrony własności, przez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Sytuacja, w której właściciel dowiadując się, że należąca do niego nieruchomość ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym oraz zakwestionowania działań podejmowanych przez organ administracji gminnej w porozumieniu z konserwatorem uznana została za niezgodną z fundamentami demokratycznego państwa prawnego, do których należy możliwość obrony oraz ochrony swoich dóbr. W ocenie Trybunału, postępowanie w przedmiocie wpisu do gminnej ewidencji zabytków powinno zostać oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach, wykluczających arbitralne działanie organu.
W tym miejscu – w odniesieniu do zastrzeżeń pełnomocnika organu - powtórzyć należy za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 94/22 (CBOSA), że choć ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma charakter zakresowy, w konsekwencji czego uznany za niekonstytucyjny przepis w określonym w tym orzeczeniu zakresie nie został w dosłownym sensie derogowany z systemu prawnego, to w niniejszej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. z uwzględnieniem tego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok zakresowy powoduje, że usuwane jest z systemu prawnego jego niekonstytucyjne rozumienie (zob. Roman Hauser, Janusz Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Lexis Nexis, Warszawa 2008, s.42, J. Trzciński, Rozdział 9 Wokół art. 190 ust. 4 Konstytucji, Wybrane Zagadnienia, [w:] Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne, Warszawa 2023).
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18 usunął zatem z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., co oznacza, że Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować ww. wyrok jako formę stosowania Konstytucji.
W niniejszej sprawie oznacza to, że już samo umieszczenie budynku przemysłowego A.– kotłowni w gminnej ewidencji zabytków, z uwagi na zastosowanie wadliwej (niekonstytucyjnej) procedury, która uniemożliwiła czynny udział właściciela tej nieruchomości, było wadliwe. W ocenie Sądu, brak zapewnienia właścicielowi nieruchomości położonej przy Alei [...] w R. gwarancji możliwości kwestionowania przyjętych przez organ ustaleń, formułowania wniosków dowodowych, czy innej obrony przed organem w zakresie ograniczenia prawa własności, świadczy o zaistnieniu uchybień natury procesowej dotyczących czynności w postaci włączenia karty adresowej zabytku budynku przemysłowego pn. "A." do ewidencji zabytków Miasta Stołecznego Warszawy utworzonej zarządzeniem Prezydenta m.st. Warszawy z dnia [...]
W świetle powyższego istotności nabierała argumentacja skargi w zakresie naruszenia art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., pozostawiając poza zakresem rozważań Sądu kwestie uchybień natury procesowej, jak i przesądzenia istnienia walorów zabytkowych przedmiotowego budynku na tym etapie postępowania.
Wobec powyższych okoliczności faktycznych i prawnych Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł o bezskuteczności zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy. O kosztach postępowania sądowego w punkcie 2 sentencji wyroku orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Na koszty postępowania sądowego w łącznej kwocie 697 złotych składają się: wpis od skargi (200 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło