VII SA/Wa 1071/13

Referendarz sądowy Justyna Wtulich Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 4 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia F. w B. (w likwidacji) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. w B. (w likwidacji) oraz Stowarzyszenia Zwykłego Z. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] znak : [...] w przedmiocie : stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej pozwolenia na realizację inwestycji drogowej postanawia : odmówić Stowarzyszeniu F. w B. (w likwidacji) prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 20 czerwca 2013 r. (data stempla biura podawczego) wpłynął formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Stowarzyszenie F. w B. (w likwidacji) wniosło o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Stowarzyszenie wskazało, że działa jako organizacja społeczna nie dla zysku, lecz dla dobra publicznego, dlatego nie może prowadzić i nie prowadzi działalności gospodarczej (nie jest wpisane do rejestru przedsiębiorców). Stowarzyszenie podało, że nie ma żadnych środków na koncie bankowym, gdyż konto zostało zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej zadłużenia w wysokości 30.000,00 złotych. Stowarzyszenie od lat wykazuje stratę finansową tj. za rok 2006 - 1.085,71 złotych, w 2007r. - 10.178,47 złotych, w 2008 r.– 6.296,18 złotych; w 2009 r. – 1.557,12 złotych, w 2010r. – 30.907,01 złotych, w 2011 r.- 82.666,76 złotych, w 2012 r. - 97.550,17 złotych. Stowarzyszenie oświadczyło, że nie posiada żadnego majątku, nieruchomości, ruchomości. Wskazało, że oprócz corocznych strat dodatkowym obciążeniem dla niego jest posiadane zadłużenie z tytułu egzekucji komorniczych wyroków sądowych na kwotę około 20.000,00 złotych. Stowarzyszenie zaznaczyło, że wszystkie posiadane środki przeznacza na spłatę zadłużenia oraz koszty np. korespondencji. Zarządzeniem z dnia 15 lipca 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie ilu członków liczy Stowarzyszenie oraz wysokości aktualnej składki członkowskiej i wpływów z tego tytułu za I półrocze 2013 r. Zapytano Stowarzyszenie skąd posiada środki finansowe na prowadzenie działalności statutowej i jakie ponosi miesięczne koszty związane z prowadzoną działalnością oraz co się na te koszty składa (należało je wyszczególnić i udokumentować wydatki). Zwrócono się do Stowarzyszenia z zapytaniem, czy prowadzi działalność gospodarczą, jeśli tak, należało wskazać jaką oraz dochód jaki z niej uzyskuje oraz czy Stowarzyszenie otrzymuje darowizny (pieniężne lub dary rzeczowe), spadki, zapisy, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Wezwano Stowarzyszenie do oświadczenia, czy otrzymuje dotacje ze środków publicznych i prywatnych, jeśli tak, należało wskazać rodzaj oraz wysokość lub wartość otrzymanego świadczenia. Zapytano Stowarzyszenie, czy podejmuje finansowaną współpracę z administracją publiczną i biznesem, jeśli tak, należało wskazać uzyskiwany dochód, oraz czy korzysta i otrzymuje sponsoring, jeśli tak, należało wskazać od kogo, w jakim zakresie i w jakiej formie. Ponadto wezwano Stowarzyszenie do nadesłania odpisu rocznego sprawozdania z działalności finansowej za 2012 r., odpisu bilansu za 2012 r. oraz rachunku zysków i strat za I półrocze 2013 r., odpisu uchwały walnego zgromadzenia członków określającej aktualną wysokość składki członkowskiej, dokumentu poświadczającego wysokość aktualnego zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej, wyciągów z konta bankowego za ostatnie dwa miesiące. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. W dniu 9 sierpnia 2013 r. (data stempla biura podawczego) do Sądu wpłynęły żądane dodatkowe wyjaśnienia i dokumenty. Z nadesłanych informacji wynika, że w skład Stowarzyszenia wchodzi 15 członków, którzy nie płacą składek członkowskich, gdyż działają społecznie, nieodpłatnie i z własnych prywatnych środków pokrywają koszty (np. korespondencji, biurowe, czy podróży, itp.). Stowarzyszenie zaznaczyło, że w chwili obecnej jest reprezentowane przez likwidatora, jednak fakt jego rozwiązania nie powoduje ustania bytu prawnego, co następuje dopiero z chwilą prawomocnego wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego. Podało, że koszty miesięczne związane z prowadzoną działalnością wynoszą około 1.000,00 złotych (korespondencja, koszty biurowe). Stowarzyszenie oświadczyło, że nie prowadzi działalności gospodarczej, a utrzymuje się jedynie z otrzymywanych darowizn od osób prywatnych i firm. Zaznaczyło, że są one jednak niższe niż aktualne zadłużenie na spłatę którego środki są przeznaczane w pierwszej kolejności. Podało, że w 2012 r. otrzymało wpłaty w wysokości 3.000,00 złotych tytułem darowizn oraz wpłaty tytułem 1 % od podatku dla organizacji pożytku publicznego, tj. kwotę w wysokości 971,00 złotych, co łącznie stanowi kwotę w wysokości 3.971,00 złotych. Stowarzyszenie podało, że jego wynik finansowy za 2012 r. to strata w wysokości 97.550,17 złotych plus posiadane zadłużenie z tytułu egzekucji komorniczych wyroków sądów na kwotę w wysokości 20.000,00 złotych. Stowarzyszenie przedłożyło bilans sporządzony za okres od dnia 01.01.2012 r. do dnia 31.12.2012 r., z którego wynika, że wynik finansowy netto za rok obrotowy 2012 na początku roku wynosił minus 82.666,76 złotych, a na koniec roku minus 97.550,17 złotych. Z rachunku zysków i strat od dnia 01.01.2012 r. do dnia 31.12.2012 r. wynika, że przychody za rok 2012 r. wyniosły 3.971,00 złotych, podczas gdy koszty realizacji zadań statutowych wyniosły 101.521,17 złotych, co w sumie po odjęciu przychodów od kosztów ich uzyskania daje stratę w wysokości minus 97.550,17 złotych. Powyższy rachunek zysków i strat jest tożsamy ze złożonym zeznaniem podatkowych za rok 2012 (CIT 8) z którego wynika, że strata Stowarzyszenia w 2012 r. wynosiła 97.550,17 złotych. Stowarzyszenie oznajmiło, że nie może przesłać wyciągów z konta bankowego, gdyż banki wypowiedziały umowy prowadzenia kont bankowych ze względu na zadłużenie i długotrwały brak środków oraz obrotów na kontach. W niniejszej sprawie zważono co następuje : Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a) lub częściowym (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis nie pozostawia zatem wątpliwości, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie jest zatem uzależnione od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że wnioskujący musi udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, zaś niewypełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 1 ww. ustawy skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie. Określając cele i formy działania stowarzyszenia jego założyciele, a następnie członkowie powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa oraz podjąć niezbędne kroki celem uzyskania takich środków. Wskazać należy, iż Stowarzyszenia F. w B. (w likwidacji) jest organizacją pożytku publicznego, zarejestrowaną w KRS. Celem Stowarzyszenia jest między innymi praca na rzecz ochrony środowiska, zdrowia, społeczeństwa. Zgodnie z Rozdziałem II statutu Stowarzyszenie realizuje swoje cele statutowe poprzez organizowanie koncertów, imprez, m.in. "Dnia bez samochodu", wystaw, prelekcji, pokazów, dyskusji, zajęć, szkoleń, doradztwa, prac studialnych, projektów, raportów itp. Ponadto, prowadzi działalność informacyjną i edukacyjną, wydawniczą, kolportażową oraz występuje z wnioskami, opiniami, do władz, urzędów, sądów, instytucji, osób fizycznych i prawnych, innych jednostek organizacyjnych w sprawach społecznych oraz związanych z działalnością statutową Stowarzyszenia. Zaznaczyć należy, iż chcąc realizować swoją działalność statutową w tym występowanie w postępowaniach administracyjnych oraz procesach sądowych związanych z ochroną środowiska Stowarzyszenie musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów udziału w postępowaniach sądowych. Aby móc zatem realizować określone w statucie i przyjęte przez siebie cele Stowarzyszenie powinno zapewnić sobie środki finansowe na ich realizację. Podkreślić należy, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Z akt sprawy wynika, że Stowarzyszenie F. w B. jest stowarzyszeniem zarejestrowanym w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zaznaczyć należy, że rejestracja Stowarzyszenia w KRS daje stowarzyszeniu wiele uprawnień, m.in.: nadaje osobowość prawną, jest organizacją pozarządową, może korzystać z różnych źródeł finansowania. Stowarzyszenie rejestrowane w KRS ma dużo więcej różnych możliwości niż stowarzyszenie zwykłe. Może prowadzić bardzo szeroką działalność statutową (czyli działalność społeczną, która jest sformułowana w statucie jako cel działania organizacji), która może być prowadzona w formie nieodpłatnej i odpłatnej działalności pożytku publicznego. Dodatkowo, może uruchomić działalność gospodarczą, która służy pozyskiwaniu funduszy na cele statutowe. Stowarzyszenie takie może także prowadzić działalność akcyjną, opierając się na pracy społecznej członków i wolontariuszy, ale też może być stale działającą organizacją, mającą biuro i zespół pracowników. Poważnym atutem takiego stowarzyszenia jest szeroki wachlarz możliwości pozyskiwania funduszy na działalność. Oprócz już wspomnianej działalności zarobkowej (odpłatnej działalności pożytku publicznego i działalności gospodarczej), może ono przyjmować darowizny, ubiegać się o dotacje od administracji publicznej, organizować zbiórki publiczne, pozyskiwać nawiązki, spadki czy otrzymywać 1% od podatku przekazywane dla organizacji pożytku publicznego. Stowarzyszenie rejestrowe korzysta też ze zwolnienia z podatku dochodowego, jeśli jego cele mieszczą się w zwolnieniu opisanym w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Z nadesłanego statutu (rozdz. II pkt k) wynika, że Stowarzyszenie F. w B. osiąga swoje cele poprzez prowadzenie działalności gospodarczej z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Stosownie do rozdziału V statutu majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, wpływów z działalności statutowej, wpływów z działalności gospodarczej, z nieruchomości i ruchomości będących własnością lub użytkowaniem Stowarzyszenia, z dotacji, subwencji, ofiarności publicznej, darowizn, spadków, zapisów. Środki pieniężne są natomiast przechowywane na koncie Stowarzyszenia. Z nadesłanych przez Stowarzyszenie informacji wynika, że działa ono jako organizacja społeczna i nie prowadzi działalności gospodarczej. Stowarzyszenie od lat wykazuje stratę finansową tj. w okresie od 2006 r. do 2012 r. Z nadesłanych dokumentów wynika, że w 2012 r. wynik finansowy Stowarzyszenia to strata w wysokości 97.550,17 złotych, przy wpływach w wysokości 3.971,00 złotych, w tym : wpłaty od osób prywatnych wynosiły 3.000,00 złotych, oraz wpłaty z tytułu przekazania 1 % podatku na rzecz Stowarzyszenia w wysokości 971,00 złotych. Stwierdzić zatem należy, iż pomimo występującego od kilku lat ujemnego wyniku finansowego na koniec roku kalendarzowego członkowie Stowarzyszenia nie podjęli żadnych działań mających na celu uzyskanie środków finansowych chociażby poprzez prowadzenie działalności gospodarczej, by polepszyć sytuację finansową Stowarzyszenia. Pomimo przewidzianych w statucie wielu sposobów na pozyskanie środków na realizację celów statutowych, jak np. prowadzenie działalności gospodarczej, czy wpływy ze składek członkowskich, Stowarzyszenie nie zapewniło stałego źródła dochodu, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie. Brak zapewnienia stałego źródła dochodu, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie ustalone na odpowiednim poziomie nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, iż zaniechanie pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie, poprzez brak ustanowienia obowiązkowych składek członkowskich czy brak podjęcia działalności gospodarczej skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie bowiem ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, powoduje, iż faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Zaznaczyć należy, iż prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. Jak oświadczyło we wniosku otrzymuje darowizny od osób fizycznych i prawnych oraz środki finansowe z tytułu przekazania 1 % od podatku przez podatników. W 2012 r. była to kwota o łącznej wysokości 3.971,00 złotych, w tym : z tytułu wpłaty od osób prywatnych 3.000,00 złotych, oraz z tytułu przekazania 1 % od podatku w wysokości 971,00 złotych. W świetle powyższego nie można uznać, iż Stowarzyszenie nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów sądowych w sprawie, które zaznaczyć należy na obecnym etapie postępowania wynoszą 100,00 złotych tytułem uiszczenia wpisu sądowego od skargi i jest to wpis w najniższej możliwej wysokości. Podkreślić należy, iż Stowarzyszenie nie podało wysokości darowizn otrzymanych w 2013 r. tj. od stycznia do sierpnia 2013 r., jak również wysokości środków otrzymanych z tytułu przekazania 1 % od podatku na jego rzecz w 2013 r. Nie wiadomo zatem, jak wygląda obecna sytuacja finansowa Stowarzyszenia, tj. od stycznia do sierpnia 2013 r. Wiadomo jedynie, że Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, a utrzymuje się jedynie z darowizn otrzymywanych od osób prywatnych i firm, które są niższe niż jego aktualne zadłużenie. Zaznaczyć należy, iż pomimo wezwania do nadesłania rachunku zysków i strat za I półrocze 2013 r. Stowarzyszenie nadesłało jedynie rachunek zysków i strat za okres od 01.01.2012 r. do 31.12.2012 r., a nie za bieżące półrocze 2013 r. Nie nadesłało także dokumentu poświadczającego wysokość aktualnego zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej. Stwierdzono zatem, że Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych samodzielnie, jak również kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Stowarzyszenie posiada bowiem szereg możliwości przewidzianych w statucie, które pozwalają mu na zgromadzenie środków finansowych, niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej, wystarczy tylko przejawić minimum dobrych chęci i inicjatywy w realizacji postanowień statutowych. Uznano, że niepodejmowanie kroków zmierzających do zapewnienia wystarczających środków na prowadzenie działalności statutowej, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest bowiem niezasadne. Stowarzyszenie chcąc realizować cele statutowe, np. poprzez wszczynanie postępowań przed sądami administracyjnymi, powinno w pierwszej kolejności podjąć odpowiednie działania w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych np. poprzez podjęcie uchwały o pobieraniu składek członkowskich bądź też zwiększeniu liczby członków Stowarzyszenia, bądź poprzez podjęcie działalności gospodarczej z której uzyskiwany dochód przeznaczany byłby na realizację celów statutowych Stowarzyszenia. Brak odpowiednich działań przy wskazanych w statucie licznych możliwościach pozyskiwania środków finansowych na realizację celów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie podnieść należy, że okoliczność, iż Stowarzyszenie F. w B. jest w likwidacji nie ma wpływu na ocenę sytuacji finansowej Stowarzyszenia. Postanowienie o rozwiązaniu zostało bowiem podjęte z powodu liczby członków Stowarzyszenia mniejszej niż wymagane 15 osób. Reasumując stwierdzić należy, że Stowarzyszenie F. w B. nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, jak również kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Z dokonanej analizy wynika, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.