VII SA/Wa 1203/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia Zwykłego O. w W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Zwykłego O. w W. na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia[...] marca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków postanawia: odmówić Stowarzyszeniu Zwykłemu O. w W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek Stowarzyszenia Zwykłego O. w W. o przyznanie prawa pomocy. Wniosek został złożony w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż Stowarzyszenie Zwykłe O. w W. jest jednostką prowadzącą działalność społeczną w formie stowarzyszenia zwykłego. W uzasadnieniu wskazało, że prowadzi działalność społeczną, nie prowadzi działalności zarobkowej. Liczy obecnie siedmiu członków. Składki członkowskie nie zostały ustalone z uwagi na złą, lub przeciętną sytuację materialną członków Stowarzyszenia. Koszty działalności ponosi samodzielnie przedstawiciel Stowarzyszenia, który z uwagi na pozostawanie bez pracy w okresie od 11 kwietnia 2013 r. – 1 kwietnia 2014 r. popadł w zadłużenie. Wskazał, że w tej sytuacji nawet wydatek 100 zł. spowodowałby uszczerbek w domowym budżecie. Nie podano w uzasadnieniu wniosku innych argumentów wskazujących na trudną sytuację materialną. We wniosku nie wskazano, by Stowarzyszenie posiadało majątek, środki trwałe czy też środki finansowe na rachunku bankowym. Do akt sprawy strona wnioskująca dołączyła kserokopie regulaminu Stowarzyszenia oraz kopie zeznań podatkowych CIT 8 za 2013 i 2014 r., kopię zaświadczenia z dnia 18 listopada 2013 r. W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym (pkt 1) może być przyznane, gdy podmiot ten wykaże, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym (pkt 2) - gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Użyte w art. 246 sformułowanie "gdy osoba (prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej) wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do otrzymania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie swego udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób i instytucji toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością. Działalność ta wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – również sądowych. Również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Kluczową rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, iż zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem orzekającego, skarżące Stowarzyszenie nie wykazało w sposób skuteczny, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy sądowej. Podkreślić przy tym należy, iż Stowarzyszenia Zwykłe O. w W. jest stowarzyszeniem zwykłym, które zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., nr 79, poz. 855 ze zm.) stanowi uproszczoną formę stowarzyszenia niemającego osobowości prawnej. Oznacza to, że stowarzyszenie zwykłe określa swoją strukturę organizacyjną w regulaminie, który w szczególności wskazuje jego nazwę, cel i środki działania. Środkami działania w przypadku takiego stowarzyszenia są składki członkowskie, które uznać należy za majątek stowarzyszenia (Z. Radwański, Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzonych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r. PS 2003, nr 7-8, s.7; postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 519/09, LEX nr 574295). Ze złożonego oświadczenia oraz przedłożonych do akt dokumentów wynika, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Regulamin nie przewiduje opłacania składek przez członków Stowarzyszenia. Art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach wskazuje, iż stowarzyszenie zwykłe prowadzi swoją działalność statutową opierając się na środkach finansowych pochodzących ze składek członkowskich. Skarżące Stowarzyszenie liczy 7 członków. Natomiast w formularzu PPPr wskazano, że zrezygnowano z pobierania składek członkowskich z uwagi na złą lub przeciętną sytuację materialną członków. Wskazano, że koszty działalności ponosi samodzielnie przedstawiciel Stowarzyszenia, który z uwagi na pozostawanie bez pracy w okresie od 11 kwietnia 2013 r. – 1 kwietnia 2014 r. popadł w zadłużenie. Celem Stowarzyszenia jest prowadzenie działalności społecznej w zakresie ochrony zabytków W., a także reliktów miejsc o wartości emocjonalnej dla lokalnych społeczności oraz materialnego dziedzictwa kulturowego. Działania te realizuje m.in. poprzez zbieranie informacji o zagrożeniach dla zabytków i przekazywanie ich właściwym władzom, kierowanie wniosków i postulatów do władz w sprawie ochrony zabytków, sporządzanie opisów i dokumentacji fotograficznej zagrożonych zabytków, stały kontakt z właścicielami i administratorami obiektów zabytkowych, pomoc w prowadzeniu akcji petycyjnych wyrażających interes społeczny lokalnych społeczności w dziedzinie ochrony kulturowego dziedzictwa, prowadzenie działalności wydawniczej, organizowanie seminariów, i konferencji, odczytów, wykładów, wycieczek, wystaw, pokazów popularyzujących cel Stowarzyszenia i inne. Wskazany zakres działania Stowarzyszenia wskazuje na to, iż Stowarzyszenie powinno w ramach swoich celów statutowych przewidywać konieczność realizacji swojej działalności także poprzez prowadzenie spraw sądowych. Dostępność natomiast do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Przyznanie prawa pomocy sprowadza się zatem do finansowania działalności Stowarzyszenia ze środków Skarbu Państwa. Stowarzyszenie natomiast chcąc realizować swoje cele statutowe winno zgromadzić odpowiednie środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie zatem ma możliwość pozyskiwania środków finansowych z przewidzianych ustawą form finansowania i brak prowadzenia działalności gospodarczej czy brak majątku nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe ze składek członkowskich. Zatem stwierdzić należy, że Stowarzyszenie Zwykłe O. w W. mając zapewnioną w ustawie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli to okaże się niewystarczające, szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc te okoliczności do niniejszej sprawy wskazać należy, że wpis sądowy w sprawie wynosi 100 zł., natomiast analizując wniosek wskazać należy, że nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sprawy sądowej. Stowarzyszenie nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich i rezygnując z ich pobierania, samo pozbawiło się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań przed sądem, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). Zatem wskazać należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.