VII SA/Wa 1378/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z przepisami postanawia: odmówić Z. M. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z. M. w dniu 28 października 2016 r. złożył na nieaktualnym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie VII SA/Wa 1378/16, a następnie, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 4 listopada 2016 r., nadesłał w dniu 14 listopada 2016 r. wniosek na obecnie obowiązującym formularzu, wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści wniosku skarżący wymienił żonę oraz dwoje małoletnich dzieci jako osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolną (8,46 hektarów fizycznych/ 4,48 przeliczeniowych) oraz 3,09 hektarów fizycznych lasu. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, uprawa i hodowla prowadzona jest na własne potrzeby. Pismem z dnia 21 listopada 2016 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku. Z. M. udzielił odpowiedzi na ww. wezwanie w dniu 30 listopada 2016 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika ze złożonego wniosku, we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostają żona oraz dwoje małoletnich dzieci. Z. M. wskazał, że posiada dom o powierzchni 80 m2 i nieruchomość rolną (8,46 hektarów fizycznych/ 4,48 przeliczeniowych) oraz 3,09 hektarów fizycznych lasu. Skarżący oświadczył, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, uprawa i hodowla prowadzona jest na własne potrzeby. Pismem z dnia 21 listopada 2016 r., na podstawie art. 255 ustawy, zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: - wskazanie wysokości dochodów uzyskiwanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, - wskazanie i udokumentowanie wysokości otrzymywanych dopłat bezpośrednich (np. poprzez nadesłanie kserokopii decyzji), - wskazanie, czy skarżący lub jego żona otrzymują świadczenie wychowawcze na dzieci (tzw. "500 plus"), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wskazanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (np. opłaty za gaz, wodę, energię, telefon), - wskazanie, czy skarżący lub jego żona korzystają z finansowej pomocy rodziny, innych osób lub ze świadczeń z pomocy społecznej (jeżeli tak, jakiej wysokości jest to pomoc bądź świadczenia). Z. M. udzielił odpowiedzi na ww. wezwanie pismem nadesłanym w dniu 30 listopada 2016 r., jednakże na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji nie jest możliwe ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, brak jest więc podstaw do przyznania prawa pomocy. Zauważyć przede wszystkim trzeba, że nie można jednoznacznie ustalić wysokości środków, jakimi Z. M. dysponuje na utrzymanie własne i rodziny. W formularzu złożonym na nieaktualnym formularzu skarżący oświadczył, że źródłem utrzymania rodziny jest uprawa leśna i sprzedaż zboża, a w rubryce dotyczącej dochodu miesięcznego brutto wpisał kwoty: 280 zł i 700 zł oraz wskazał na dopłaty bezpośrednie do uprawy zboża, bez określenia ich wysokości. W treści nadesłanego następnie wniosku na formularzu według aktualnego wzoru skarżący nie wypełnił rubryki dotyczącej wysokości uzyskiwanych dochodów. W piśmie nadesłanym w dniu 30 listopada 2016 r., w odpowiedzi na skierowane do skarżącego wezwanie do wskazania wysokości dochodów uzyskiwanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, Z. M. podniósł, że "dochody są obliczane z nakazu płatniczego", oświadczył, że nie jest w stanie wyliczyć miesięcznego dochodu i nie określił nawet w przybliżeniu jego wysokości. Warto też zwrócić uwagę na to, że dopiero po zawartym w piśmie z dnia 21 listopada 2016 r. wezwaniu do wskazania, czy otrzymuje świadczenie wychowawcze na dzieci (tzw. "500 plus") Z. M. ujawnił, że takie świadczenie otrzymuje, na każde dziecko (a więc w kwocie 1000 zł). Wskazał również, że otrzymuje zasiłek rodzinny na każde dziecko w kwocie 60 zł. Podkreślić też trzeba, że pismem z dnia 21 listopada 2016 r. wezwano skarżącego ponadto do wskazania i udokumentowania wysokości otrzymywanych dopłat bezpośrednich (np. poprzez nadesłanie kserokopii decyzji). W tym zakresie skarżący oświadczył jedynie, że dopłaty te "są skierowane na utrzymanie gospodarstwa rolnego między innymi na paliwo nawozy na zakup zboża siewnego podatek rolny ubezpieczenia pojazdów i budynków". Skarżący nie tylko nie nadesłał żadnych dokumentów dotyczących otrzymywanych dopłat, ale nawet nie określił ich wysokości w nadesłanym piśmie. Z. M. nie ustosunkował się ponadto w żaden sposób do zawartego w piśmie z dnia 21 listopada 2016 r. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Na podstawie udzielonych przez skarżącego informacji, z uwagi na szczątkowe dane zawarte w złożonym wniosku oraz niepełne odniesienie się do wezwania z dnia 21 listopada 2016 r., nie jest więc możliwe dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Pomimo skorzystania przez referendarza sądowego z trybu, o którym mowa w art. 255 ustawy, informacje i dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę nie są wystarczające do stwierdzenia, że spełnione zostały przesłanki przyznania prawa pomocy. Stwierdzić zatem należy, iż Z. M. nie wykazał w sposób bezsporny, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.