VII SA/Wa 1414/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 15 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odstąpienia od nałożenia obowiązków celu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem postanawia: odmówić M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Wniosek został uzupełniony wyjaśnieniami złożonymi na wezwanie Sądu przy piśmie z dnia 9 września 2016 r. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż M. K. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni utrzymuje się z renty socjalnej w wysokości 644,63 zł. Nie wskazała posiadania majątku. Wnioskodawczyni mieszka w lokalu będącym własnością matki, która ponadto doraźnie pomaga wnioskodawczyni (udostępnia lokal). Posiada udział w nieruchomości przy ul. W. w W., jednakże nie czerpie z niej dochodów z uwagi na brak posiadania tej nieruchomości. Dodała, że kwota renty jest niewystarczająca dla utrzymania lokalu matki, w którym wnioskodawczyni zamieszkuje dla samofinansowania bytu. Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 30 sierpnia br. wnioskodawczyni została zobowiązana w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do: - nadesłanie kopii decyzji przyznającej rentę socjalną, - wyszczególnienie kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem domu: opłaty stałe (prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne) i utrzymania (żywność, ubrania, leki, itp.), jeżeli ww. wydatki przewyższają dochody wnioskodawczyni, należy wskazać źródło finansowania tych dochodów i ich wielkość – dochody rodziców utrzymujących wnioskodawczynię; - nadesłanie kopii dokumentów PIT za rok 2015 wnioskodawczyni, - wskazanie czy rodzina wnioskodawczyni w innej formie niż zezwolenie na zamieszkiwanie w mieszkaniu matki pomaga wnioskodawczyni, jeżeli tak należy wskazać na czym polega ta pomoc, - wskazania czy rodzina wnioskodawczyni wynajmuje lokale w budynku przy ul. N. w W.; - nadesłanie kopii wyciągu bankowego wnioskodawczyni za trzy ostatnie miesiące. W dodatkowym piśmie z dnia 9 września 2016 r. wyjaśniono, że koszty utrzymania lokalu wynoszą 240 zł. Zaznaczono, że wnioskodawczyni utrzymuje się samodzielnie, jednak niezbędna jest cyt. "szczątkowa forma pomocy ze strony matki i babci". Wnioskodawczyni nie otrzymuje alimentów, ani innej pomocy ze strony ojca. Pomoc matki polega na okazjonalnych zakupach odzieży, czy pomocy w rehabilitacji, zaś babcia finansuje dożywianie wnioskodawczyni. Wskazano, że wnioskodawczyni nie posiada rachunku bankowego. Pełnomocnik wnioskodawczyni wskazała ponadto, że dochody i forma zatrudnienia rodziny wnioskodawczyni nie są przedmiotem niniejszego postępowania i z tego względu odmówiła udzielenia informacji o dochodach rodziny wnioskodawczyni. Wskazała, że informacje te Sąd może uzyskać z urzędu skarbowego. Pełnomocnik (matka) wnioskodawczyni dodała że z uwagi na niepełnosprawność córki (wnioskodawczyni) niezbędna jest pomoc wspierająca rehabilitację i wspomagająca reprezentowanie w sprawach nieruchomości przy ul. W. Do wniosku dołączono kopie: orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, decyzji o wysokości renty, dokumentu PIT. W sprawie zważono, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Biorąc pod uwagę sytuację majątkową M. K. uznać należy, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Przede wszystkim należy wskazać, że jedyny wskazany dochód jaki uzyskuje wnioskodawczyni to kwota 644,63 zł. renty socjalnej. Wnioskodawczyni wskazała, że w utrzymaniu życiowym otrzymuje pomoc od matki (udostępnianie lokalu, ponoszenie za niego opłat) i babci (ponoszenie kosztów finansowania dożywiania wnioskodawczyni). Z tego względu zobowiązano wnioskodawczynię do wyszczególnienia kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem domu i podania jakie wnioskodawczyni ponosi opłaty stałe (prąd, gaz, podatki, telefon, woda, ścieki, ubezpieczenie, inne) i jakie są koszty utrzymania osobistego (żywność, ubrania, leki, itp.). Jednocześnie zaznaczono, że jeżeli ww. wydatki przewyższają dochody wnioskodawczyni, należy wskazać źródło finansowania tych dochodów i ich wielkość – dochody rodziców utrzymujących wnioskodawczynię. Wnioskodawczyni tylko częściowo ustosunkowała się do ww. kwestii podając, że koszt utrzymania lokalu to 240 zł. Nie podała przy tym jakie są koszty utrzymania własnego i czy koszty te przewyższają wysokość otrzymywanej renty. Jednocześnie pełnomocnik wnioskodawczyni odmówiła wskazania dochodów rodziny. W tym miejscu należy przytoczyć treść orzeczenia Sądu Najwyższego - Postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., z którego wynika, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenie procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny; w takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców – por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. II CZ 80/89 lex nr 8963). Na podobnym stanowisku stoją sądy administracyjne. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2014 r. I FZ 407/14 (LEX nr 1538441) wskazano, że dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny, strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W sytuacji gdy strona twierdzi, że pomieszkuje u rodziny, nawet jeśli zaprzecza jakoby było to wspólne gospodarstwo domowe, to powinna wskazać szczegółowe dane o stanie majątkowym i dochodach osób, na których utrzymaniu się znajduje. Dla oceny, że mamy do czynienia ze wspólnym gospodarstwem domowym, nie ma więc istotnego znaczenia, że jest to sytuacja oparta na gościnności czy życzliwości rodziny. (por. także II FZ 900/14, II FZ 519/14, II FZ 104/13, I FZ420/12 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe uznano, że skoro wnioskodawczyni pomocy udzielają matka i babcia, a dochody wnioskodawczyni nie wystarczają do samodzielnego utrzymania (opłaty za lokal ponosi matka, babcia finansuje dożywianie wnioskodawczyni), to sytuację majątkową strony należy rozpatrywać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej matki i babci wnioskodawczyni. Matka wnioskodawczyni – będąca pełnomocnikiem M. K. w niniejszej sprawie, odmówiła udzielenia informacji na temat stanu majątkowego własnego i najbliższej rodziny. Przy czym zaznaczyć należy, że orzekający referendarz sądowy nie kwestionuje, iż wnioskodawczyni zamieszkuje w odrębnym lokalu, jednakże okoliczność ta nie przesądza by wnioskodawczyni, prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe, skoro samodzielnie nie utrzymuje ani siebie, ani ww. lokalu. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że sytuacja majątkowa wnioskodawczyni nie została wyjaśniona w sposób nie budzący wątpliwości i w konsekwencji, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.