VII SA/Wa 1533/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 24 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2013 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: odmówić J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 sierpnia 2013 r. odmówiono J. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 9 września 2013 r. (data nadania w UP) wpłynął do Sądu sprzeciw skarżącej od ww. postanowienia z dnia 28 sierpnia 2013 r. Wskutek wniesienia sprzeciwu postanowienie z dnia 28 sierpnia 2013 r. traci moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż: "udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe" (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest również pogląd, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2013 r., sygn. akt II OZ 513/13; z dnia 28 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 944/12; sygn. akt 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 224/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (zob. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonkiem. Utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu: emerytury wnioskodawczyni w wysokości 978,29 złotych, świadczenia przedemerytalnego małżonka w wysokości 975,78 złotych oraz dochodu z tytułu dzierżawy w wysokości 780 złotych, łącznie z kwoty 2.734,07 złotych miesięcznie. Wnioskodawczyni wskazała, że posiada ½ domu o pow. 70 m² oraz nieruchomość o pow. 7752 m². Podała także, iż małżonek posiada nieruchomość gruntową o pow. 606 m². Zaznaczyła, że z małżonkiem spłacają kredyt hipoteczny w ratach miesięcznych w wysokości 440 złotych. Dodała, że do spłaty pozostało jeszcze 39 rat. Przy czym w złożonym sprzeciwie wnioskodawczyni wskazała, że dochód z dzierżawy uzyskiwała do dnia 31 marca 2013 r., po ponownym wezwaniu o wypłatę, Prezydent Miasta [...] odmówił dokonywania kolejnych wypłat wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości będącej własnością skarżącej. Zaznaczyła także, że dochody jakie uzyskuje razem z mężem pozwalają im, po zaspokojeniu obowiązków podatkowych, tak skarbu państwa jak i samorządowych – podatki lokalne i zobowiązania kredytowe, tylko na minimalną egzystencję utrzymania się przy życiu. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść w toczącym się postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowe. Biorąc pod uwagę przedstawione informacje, Sąd uznał, iż nie jest uzasadnione przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę informacje nie dają podstaw do twierdzenia, iż skarżącą zaliczyć można do kręgu osób, którym można przypisać jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. Należy mieć na względzie, że wnioskodawczyni posiada stały miesięczny dochód, zaś koszty utrzymania ponoszone są powszechnie przez obywateli i przy ocenie możliwości finansowych nie mogą być wyjątkowo traktowane. W ocenie Sądu, w rozpatrywanym przypadku, brak jest uzasadnionych powodów do przerzucenia kosztów sądowych na współobywateli, a do tego sprowadzałoby się przyznanie stronie prawa pomocy. W chwili obecnej jedynym wydatkiem jaki obowiązana jest ponieść skarżąca jest uiszczenie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 złotych. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.