VII SA/Wa 1546/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Zielińska-Śpiewak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na zarządzenie Prezydenta [....] z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie powołania komisji odwoławczej postanawia: odmówić M. J. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący – M. J. pismem z dnia 30 maja 2014 r. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z uzasadnienia wniosku z dnia 15 lipca 2014 r., złożonym na formularzu PPF, wynika, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 1680 zł brutto, ma na utrzymaniu 9-letniego syna. Oświadczył, że mieszka w wynajętym mieszkaniu, za które płaci czynsz w kwocie 600 zł, opłaty za media wynoszą 120 – 160 zł miesięcznie. Wskazał też, że na leki wydaje 140 – 200 zł miesięcznie. Pismem z dnia 25 lipca 2014 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez: nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; nadesłanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów [...] okres ostatnich 6 miesięcy; nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą pod nazwą [...] i ew. z innych rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to pismo skarżący oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, a także, że aktualnie nie posiada księgi przychodów i rozchodów, gdyż w ramach kontroli Urząd Skarbowy w [...] zabrał wszystkie rejestry za ostatni rok. Skarżący nadesłał jednocześnie kserokopie zeznań podatkowych PIT-37 oraz PIT-36L za 2012 i 2013 rok. Pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. wezwano skarżącego do nadesłania pokwitowania lub innego dokumentu potwierdzającego wydanie podatkowej księgi przychodów i rozchodów [....] Urzędowi Skarbowemu w [....] w ramach kontroli podatkowej. Ustosunkowując się do wezwania skarżący nadesłał podatkową księgę przychodów i rozchodów obejmującą okres od stycznia do lipca 2014 r., wskazując, że została już zwrócona przez Urząd Skarbowy w [...]. Jednocześnie poinformował, że z dniem 1 września 2014 r. przestał pełnić funkcje w zarządzie [....] i utracił związany z tym dochód. Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1546/13 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie skarżący złożył do tut. Sądu sprzeciw od ww. postanowienia z dnia 8 października 2014 r. W uzasadnieniu wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych lub skierowania zapytania do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność z ustawą zasadniczą przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniósł, że uzależnienie prawa do rozpoznania sprawy od uiszczenia wpisu w postępowaniu administracyjnym jest niezgodne z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji. Wskazał, ze ustawa nie może zamykać nikomu drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności i praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania oraz opłacić samodzielnie zawodowego pełnomocnika, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Podkreślić należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, wyd. Zakamycze 2005, s. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu z przedstawionego przez skarżącego opisu stanu majątkowego nie wynika, aby jego sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że skarżący uzyskuje dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 1680 zł brutto, które otrzymuje w związku z pełnieniem funkcji prezesa w [....] oraz prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [....] Jak wynika z nadesłanej księgi przychodów i rozchodów, obejmującej okres od stycznia do lipca 2014 r., przychody skarżącego z działalności gospodarczej we wskazanym okresie wyniosły łącznie 39964,26 zł, natomiast wydatki – 16815,31 zł. Wprawdzie skarżący w piśmie nadesłanym w dniu 22 września 2014 r. poinformował, że z dniem 1 września 2014 r. przestał pełnić funkcje w [...] i utracił związany z tym dochód (czego nie poparł jednak żadnym dokumentem), to jednak już same dochody uzyskiwane z działalności gospodarczej pozwalają skarżącemu na poniesienie kosztów sądowych w sprawie. Sąd zauważa, że z przedłożonego przez skarżącego zeznania rocznego PIT-36L za 2013 r. wynika, że skarżący uzyskał przychód w kwocie 5014,61 zł, koszty uzyskania przychodu w wysokości 32521,49 zł i wykazał stratę w wysokości 27507,33 zł. W tym miejscu należy jednak stwierdzić, iż strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Powstanie bowiem straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., I FZ 260/08, dostępne na http:// orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, lex nr 479125). O możliwościach płatniczych świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy nie może być nadużywane w sytuacji, gdy strona posiada stałe dochody. Wskazać również należy, że skarżący decydując się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej powinna liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że skarżący nie wykazał by spełniał ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Wskazać również należy, że nieprzyznanie prawa pomocy nie narusza powołanych w sprzeciwie przepisów Konstytucji. Skoro skarżący nie wykazał, że jest osobą, której sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a w konsekwencji następuje odmowa przyznania stronie prawa pomocy, to nie można w takiej sytuacji mówić o naruszeniu prawa do sądu. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.