VII SA/Wa 1630/16

Starszy referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2016r. po rozpoznaniu wniosku J. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: odmówić J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. W dniu 8 sierpnia 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy J. J., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu renty chorobowej jaką uzyskuje w wysokości 860,00 złotych i "dopłat" w wysokości 1750 złotych, łącznie z dochodów w wysokości 2610 złotych miesięcznie. Posiada z małżonką dom o pow. 300 m², nieruchomość rolną o pow. 24, 87 ha w tym; 7 ha gruntów ornych, 10 ha łąk, 7,87 ha lasu, oborę, stodołę, dwa garaże, samochód oraz maszyny rolnicze: ciągnik, przyczepę, pług, brony, siewnik, kultywator, grabiarkę, rozrzutnik. Posiada także inwentarz żywny tj. krowy i cielęta 11 sztuk. Do stałych wydatków wnioskodawca zaliczył wydatki: miesięczne- śmieci 18,00 złotych, opłatę za gaz w wysokości 50,00 złotych, opłatę za dwa telefony w wysokości 100,00 złotych, rata spłaty kredytu w wysokości 135,00 złotych, wydatki na leki 300,00 złotych, badania 50,00 złotych, zakup paliwa 500 złotych oraz wydatki na zakup żywności 500,00 złotych. Ponosi także opłatę za energię elektryczną w wysokości 450,00 złotych za dwa miesiące, opłatę za wodę w wysokości 110,00 złotych za dwa miesiące, KRUS 390,00 złotych kwartalnie oraz roczne - opłaty za pojazdy w wysokości 1400 złotych, zakup nawozów 4000 złotych, ubezpieczenie budynków 200,00 złotych, podatek rolny w wysokości 250 złotych. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że w 2015r. była klęska suszy i plony były bardzo słabe. Podkreślił, że jest po dwóch zawałach, po operacji kręgosłupa, korzysta z aparatu słuchowego i porusza się przy pomocy kuli. Wskazał, że ma drugą grupę inwalidzką stałą. Dodał, że małżonka również ma problemy zdrowotne, wymienił we wniosku choroby na jakie choruje. Z powyższych względów wniósł o przyznanie prawa pomocy. W związku z niewystarczającymi danymi do rozpoznania wniosku pismem z dnia 20 września 2016r. w wykonaniu zarządzenia z dnia 16 września 2016r. wezwano wnioskodawcę oraz do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie : - czy uzyskuje z małżonką dochody z tytułu posiadanych nieruchomości rolnych, jeśli tak należało wskazać w jakiej wysokości miesięcznie, - czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wyłącznie z małżonką, czy także z innymi osobami (dziećmi), jeśli tak, należało wyszczególnić te osoby oraz podać wysokość uzyskiwanego przez nie dochodu, - czy uzyskuje z małżonką dochód ze sprzedaży płodów rolnych (np. zboża, warzyw, owoców) bądź posiadanego inwentarza żywego, jeśli tak należało wskazać wysokość uzyskiwanego dochodu oraz tytuł z jakiego jest on uzyskiwany, - w jakiej wysokości miesięcznie bądź rocznie opłaca podatek rolny od posiadanych nieruchomości rolnych, - wyjaśnienia czy wskazana we wniosku kwota "w wysokości 1750 złotych" uzyskiwana z tytułu dopłat do posiadanej nieruchomości rolnej jest kwotą otrzymywaną rocznie czy też miesięcznie, - czy posiada z żoną oszczędności pieniężne, jeśli tak należało wskazać ich wysokość, - z czego lub przy czyjej pomocy zamierza pokryć koszty związane z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, - oraz do nadesłania: - dokumentu potwierdzającego status osoby niepełnosprawnej, -wyciągów z konta lub kont bankowych wnioskodawcy i jego małżonki z dwóch ostatnich miesięcy, jeśli je posiadają, bądź złożenia oświadczenia, że ich nie posiadają. Powyższe należało wykonać w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Wnioskodawca reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru pismem z dnia 30 września 2016r. (data wpływu do Sądu 6 października 2016r.) udzielił odpowiedzi na powyższe. Do pisma załączono kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 czerwca 2015r. i kserokopię wydruku z rachunku bankowego wnioskodawcy za okres 1 lipca 2016r. do 29 września 2016r. W powyższym piśmie oświadczono, że wnioskodawca z małżonką nie uzyskują dochodów z tytułu posiadanych nieruchomości rolnych, samodzielnie prowadzą gospodarstwo domowe, nie uzyskują dochodów ze sprzedaży płodów rolnych czy też inwentarza żywego. Wyjaśniono, że "kwota 1750 złotych wskazana we wniosku stanowi sumę dopłat oraz renty chorobowej wnioskodawcy i jest ona ujęta w stosunku miesięcznym". Wnioskodawca wraz z małżonką nie posiadają żadnych oszczędności pieniężnych. Wyjaśniono także, że wnioskodawca z żoną nie pokrywają kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru, ze względu na specyfikę sprawy. Pełnomocnik podał, że zobowiązania względem wnioskodawcy spełnia pro publico pono, co wynika z chęci uzyskania przychylności lokalnej społeczności i prestiżu. W niniejszej sprawie zważono co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2016r. poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a ). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji i bytowej wnioskodawcy, iż nie byłby on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005r., sygn. akt: II FZ 137/05). Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem choćby nawet niezbyt wysokiej stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, iż celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, przede wszystkim bezrobotnym, samotnym bez źródeł stałego dochodu i bez majątku, a więc znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem (postanowienie NSA sygn. akt II FZ 44/15). Z powyższego wynika, że strona ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych ale po spełnieniu przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Rozpatrując niniejszy wniosek w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych uznano, że nie występują przesłanki, które uzasadniałyby zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Orzekający nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy, jednakże jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Z nadesłanego zaś wniosku i okoliczności sprawy nie wynika by wnioskodawca był w trudnej sytuacji majątkowej. Jak wynika z podanych danych wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Wspólnie utrzymują się z dochodów z tytułu renty uzyskiwanej przez wnioskodawcę w wysokości 860,00 złotych miesięcznie oraz dopłat do nieruchomości rolnych w wysokości 1750 złotych miesięcznie. Łącznie podał, że utrzymują się z kwoty 2.610 złotych miesięcznie. Wnioskodawca z małżonką posiada dom o pow. 300 m², ciągnik i maszyny rolnicze, samochód oraz nieruchomość rolną o pow. 24, 87 ha, z której wg. oświadczenia wnioskodawca z małżonką nie uzyskują dochodów. Podkreślić należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012r., sygn. akt I OZ 704/12). Gospodarstwem rolnym można rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowo-administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie orzekającego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że skarżący uzyskuje wprawdzie niski miesięczny dochód z tytułu renty. Jednakże dysponuje wyżej wskazanym majątkiem a w szczególności jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Z podanych danych wynika, że jest ono uprawiane i prowadzone. Wnioskodawca bowiem wskazał, że uzyskuje dopłaty do posiadanych nieruchomości rolnych, ponosi z małżonką koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa (zakup nawozu, utrzymanie maszyn rolniczych, zakup paliwa). Posiadają inwentarz żywy krowy i cielęta 11 sztuk. W tym stanie sprawy stwierdzić należy, że dzięki posiadanemu majątkowi wnioskodawca z małżonką może zdobyć środki pieniężne niezbędne do sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Zauważyć należy, iż z nadesłanego wydruku z rachunku bankowego wynika, że na konto wnioskodawcy w sierpniu 2016r. wpłynęły znaczne środki finansowe ( w wysokości 25 834 złotych). Wnioskodawca nie wyjaśnił jednak skąd one pochodziły i z jakiego tytułu otrzymał ww. środki i na jaki cel je przeznaczył. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji materialnej która, kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Warto podkreślić, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy tak jak wskazano wyżej powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. [por. Hanna Knysiak – Molczyk, ( w: ) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis , Warszawa 2005, s.628). Wobec powyższego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji postanowienia.