VII SA/Wa 1675/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Nowak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi I. S. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] maja 2015 r., znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić I. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Wnioskodawczyni złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Argumentując wniosek wnioskodawczyni wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem. Utrzymują się z własnych dochodów tj. z rent w łącznej wysokości 1125.91. Wnioskodawczyni posiada budynek gospodarczy z adaptacją na mieszkanie o pow. 54 m2, nieruchomość – działkę pod sklep w budowie o pow. 64 m2. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi następujące wydatki gaz 50 zł., telefon 120 zł., światło 200 zł., woda 75 zł., ogrzewanie 200 zł., koszty leczenia wnioskodawczyni i męża łącznie 500 zł. W dodatkowym piśmie z dnia 20 czerwca 2016 r. złożonym na wezwanie Sądu wnioskodawczyni wskazała, że inwestycja będąca przedmiotem sprawy planowana była na okres 2-3 miesięcy od marca 2014 r., natomiast z uwagi na sytuację prawną trwa do dziś. Wnioskodawczyni złożyła zabezpieczenie finansowe na 6 miesięcy, jednakże trzeba było przeznaczyć je na dalsze prace przy budynku. Obecnie prace budowlane wykonane zostały w 85%, budynek jednak stoi niewykorzystywany do działalności gospodarczej, natomiast wnioskodawczyni zmuszona jest do ponoszenia za niego opłat (prąd, woda, podatki). Wskazała, że obecnie nie posiadają środków na prowadzenie rozbudowy budynku-handlowo usługowego. Po zakończeniu postępowania i uzyskaniu pozwolenia na rozbudowę wnioskodawczyni planuje wystąpić o kredyt hipoteczny na dokończenie budowy. Wnioskodawczyni z mężem nie prowadzą działalności gospodarczej, posiadają samochód osobowy Skoda Felicia z 1998 r. (niesprawny) oraz Ranault Scenic z 2000 r. Koszty związane z utrzymaniem samochodów to ubezpieczenie Skody 426 zł., Renault 57 plus około 100 zł. na paliwo miesięcznie. Wnioskodawczyni z mężem korzystają z pomocy rodziny w postaci zakupów na święta, odzież używaną oraz korzystanie z owoców i warzyw z przydomowego ogródka. Nie otrzymują świadczeń z pomocy społecznej. Do wniosku dołączono zaświadczenie o stanie zdrowia, paragon za leczenie, kopie decyzji o wysokości renty, kopie wyciągów z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wnioskodawczyni w ustawowym terminie wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 czerwca 2016r. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawczyni podniosła, że suma wydatków przez nią wskazanych jest wyższa od sumy rent ustalonej przez sąd. Nie stać ją na pokrycie kosztów skargi kasacyjnej sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika, które wynoszą od 1000 zł do 2000 zł. Nie mogła nadesłać kopi dokumentu PIT rozliczającego podatek dochodowy za rok 2015 r. w wyznaczonym przez sąd terminie z uwagi na chorobę księgowej. Jej mąż odwiesił działalność gospodarczą, lecz jej nie prowadził. Wskazała również, iż budynek gospodarczy zaadaptowany na mieszkanie wchodził w skład gospodarstwa rolnego, które na skutek złego stanu zdrowia wnioskodawczyni i jej męża przejął ich syn, u którego wspólnie z mężem mieszkają. Do sprzeciw wnioskodawczyni dołączyła PIT za rok 2015 r. oraz niepełny wyciąg z konta bankowego wnioskodawczyni (brakuje drugiej strony) oraz wyciąg z konta bankowego męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuję: Wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosku, który wniosła na formularzu, referendarz sądowy nie uwzględnił. Wnioskodawczyni od postanowienia referendarza sądowego wniosła sprzeciw zachowując przepisany termin (art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wskutek czego przedmiotowe postanowienie utraciło moc na podstawie art. 260 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć, więc charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Instytucja przyznania prawa pomocy ma, zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko do osób w trudnej sytuacji materialnej, a więc osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on, zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ833/11). Ostatecznie do sądu należy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się jedynie do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub też nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek, a także obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia niezbędnych środków finansowych. Sąd może kierować się w tym względzie wyłącznie przesłankami wynikającymi z art. 246 p.p.s.a. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W ocenie Sądu z przedstawionego przez wnioskodawczynie opisu stanu majątkowego nie wynika, aby sytuacja materialna wnioskodawczyni była na tyle trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z nadesłanego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólnie z mężem gospodarstwo domowe i utrzymują się z rent. Posiada wspólnie z mężem budynek gospodarczy z adaptacją na mieszkanie o pow. 54 m2, nieruchomość – działkę pod sklep w budowie o pow. 64 oraz dwa samochody osobowy Skoda Felicia z 1998 r. (niesprawny) oraz Ranault Scenic z 2000 r. Należy w skazać, iż sam fakt wykazania przez wnioskodawczynie majątku nieobciążonego prawami osób trzecich z możliwością jego zbycia w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia wnioskodawczynie z kosztów sądowych. Takim majątkiem jest np. niesprawny samochód osobowy, który wnioskodawczyni może sprzedać a pieniądze uzyskane z jego sprzedaży mogłaby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Ponadto wnioskodawczyni, pomimo wezwania przez sąd do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, nie nadesłała kopi dokumentu rozliczającego jej podatek dochodowy za 2015 r. oraz nie nadesłała kompletnych kopi wyciągów z rachunków bankowych swojego i męża za ostatnie 3 miesiące (w wyciągu z konta bankowego wnioskodawczyni brakuje drugiej strony, nadto w obydwu wyciągach nie jest zaznaczony 3 miesięczny okres). Również podana przez wnioskodawczynie w formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota dochodów uzyskiwanych przez nią wspólnie z mężem z tytułu rent w wysokości 1125,91 zł jest nie zgodna z załączoną dokumentacją - zgodnie z kopiami decyzji o wysokości rent (k.141- 143) wnioskodawczyni otrzymuje rentę w wysokości 1065.35 zł a jej mąż 1214,2 zł, co łącznie daje kwotę 2279,55 zł. W ocenie sądu, niewykonanie wezwania w zakresie pełnego ujawnienia stanu majątkowego i dochodowego, powoduje negatywne konsekwencje dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Niedopełnienie przez wnioskodawczynie obowiązku złożenia dokumentów źródłowych, bądź dodatkowych oświadczeń, które pozwoliłyby na dokładną analizę jej sytuacji rodzinnej i finansowej, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 30 kwietnia 2013 r. , sygn. I OZ 292/13; postanowienie NSA z 28 marca 2012 r., sygn. I OZ 189/12; postanowienie NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. I OZ 987/11). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe. Warto też wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 czerwca 2014 r., sygn. akt II OZ 561/14, LEX nr 1470078 zauważył, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznał, że wnioskodawczyni nie wykazała by spełniała ustawową przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a, ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.