VII SA/Wa 1780/08

Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2009r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: odmówić Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 1 grudnia 2008 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uzupełniony przez Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś." wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym stowarzyszenie wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Stowarzyszenie wskazało, że jest stowarzyszeniem zwykłym i liczy 4 członków, których status materialny jest niski, z tego względu finansowanie wszystkich zadań, którymi zajmuje się Stowarzyszenie jest ograniczone. Stowarzyszenie nie posiada własnego rachunku, ani konta bankowego. Zaznaczono że w roku 2007 wysokość wpisów do wniesienia których zobowiązane było Stowarzyszenie wyniosło 6.000 zł., natomiast Stowarzyszenie uiściło jedynie 900 zł. Do wniosku dołączono regulamin Stowarzyszenia z którego wynika, że działalność stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008r. odmówiono Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na to orzeczenie został złożony sprzeciw, tym samym postanowienie z dnia 19 grudnia 2009r. straciło moc i sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r, Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Chcąc realizować tę działalność muszą liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ww. ustawy, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek, czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje bowiem prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06. Niepublikowane). Należy podkreślić, iż to, że Stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów, chociażby w oparciu o obowiązkowe składki członkowskie, nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz z dnia 31 marca 2008 r. sygn. akt II OZ 263/08 - oba niepublikowane). Fakt, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza tym samym, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Tak więc argumentacja strony skarżącej wskazująca na charakter Stowarzyszenia i możliwość pozyskiwania dochodów w żadnym wypadku nie przesądza o zasadności przedmiotowego wniosku. Sytuacja majątkowa Stowarzyszenia i możliwość zwolnienia go od kosztów sądowych była już wielokrotnie, negatywnie dla strony, oceniana, zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, np. w postanowieniach z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 318/08 i z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II OZ 582/08. Wobec powyższego, na podstawie art. 260, art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono, jak w sentencji postanowienia. .