VII SA/Wa 18/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M. W., M. W., J. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić D. W. i M. W. zmiany postanowienia z dnia 8 maja 2017 r. wydanego w przedmiocie prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 31 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Starszego referendarza sadowego z dnia 8 maja 2017 r. odmawiającego D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 2 lutego 2018 r. do Sądu wpłynął formularz PPF złożony przez D. W. i M. W., w którym skarżący zwrócili się o udzielenie pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sąd potraktował nadesłany formularz jako wniosek o zmianę postanowienia z dnia 8 maja 2017 r. W nadesłanym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 3 075 zł. miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami dwóch działek o powierzchni 2 488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, innych nieruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych nie posiadają. Mieszkanie w którym mieszkają zostało sprzedane. Dodali, że w domu nie posiadają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie mieszka i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazali koszty utrzymania mieszkania na: ogrzewanie 300 zł., woda 100 zł., energia elektryczna 200 zł., opieka lekarska 1 000 zł. Dodali, że ponoszą koszty postępowań sądowych w wysokości 300 zł. W niniejszej sprawie zważono, co następuje. Wniosek skarżących nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Wskazać należy, iż wyżej wymieniony przepis możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie warunkuje i uzależnia od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Sąd po wszechstronnej ocenie tych okoliczności może wydać stosowne postanowienie (zob. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, warszawa 2005, s. 382-383). Zmiana okoliczności faktycznych sprawy odnosić się może nie tylko do wysokości uzyskiwanych przez stronę skarżącą dochodów, ale także wysokości obciążających ją wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1163/13, publikowane: www.orzeczenia. nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 243 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zauważyć należy, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony ponownie, jeżeli nastąpiła zmiana okoliczności zarówno faktycznych, jak i prawnych, która stanowiła podstawę orzeczenia o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 408/05 niepubl.). W rozpatrywanej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 31 lipca 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy postanowienie Starszego referendarza sadowego z dnia 8 maja 2017 r. odmawiającego D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Rozpoznając ponownie sprawę przyznania prawa pomocy należy wskazać, że skarżący nie wykazali, by w okresie od wydania postanowienia z dnia 8 maja 2017 r. do momentu zapadnięcia niniejszego postanowienia nastąpiła istotna zmiana okoliczności dotyczących ich sytuacji majątkowej, co uzasadniałoby wydanie postanowienia o treści innej, niż treść postanowienia z dnia 8 maja 2017 r. Wprawdzie skarżący wskazali ponoszone koszty miesięczne jednak bez wyszczególnienia istotnych składników tych kosztów. Wskazali, że miesięczne koszty utrzymania mieszkania wynoszą 600 zł, leki 1 000 zł., zaś ok. 300 zł ponoszą na koszty postępowań administracyjnych. Wskazali, że aktualnie miesięcznie utrzymują się z kwoty 3 075 zł. (tj. o 20 zł. więcej niż w poprzednim wniosku). Sytuacja finansowa skarżących zmieniła się zatem na korzyść. W sprawie wiadomo jaki dochód osiągają skarżący, również wiadomo, ale dość ogólnie, jakie ponoszą wydatki w związku z utrzymaniem, np. za mieszkanie, zakupem lekarstw, koszty w związku z prowadzeniem spraw sądowych. Nie wiadomo natomiast jakie koszty miesięczne ponoszą na żywność, środki czystości, media. Wnioskodawcy nie nadesłali żadnych innych danych majątkowych pomimo, iż wielokrotnie byli wzywani w spawach prowadzonych przed Sądem o nadesłanie bardziej szczegółowych danych. Podkreślić należy, że świadczenie emerytalne obydwojga wnioskodawców jest stale wypłacanym przychodem, z którego skarżący żyją. Ponadto, wnioskodawcy są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 2 488 m2 w [...]. Powyższe fakty wskazują jednoznacznie, że sytuacja wnioskodawców jest stabilna i nie uległa jakiejkolwiek zmianie przez cały okres ubiegania się przez nich o prawo pomocy. W sprawie nie zachodzą żadne przesłanki świadczące o tym, że wnioskodawcy są osobami ubogimi. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega nie tylko dochód wnioskodawców, ale także posiadany przez nich majątek. Fakt współposiadania dwóch nieruchomości gruntowych przez wnioskodawców stanowi znaczne zabezpieczenie materialne. Zatem wydatki związane z jedną nieruchomością, w której mieszkają wnioskodawcy wraz z rodziną, można uznać za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynieść potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Wskazać trzeba, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna jak najdokładniej wykazać swoją sytuację majątkową. W niniejszej sprawie - z uwagi bardzo oszczędne informacje dotyczące sytuacji finansowej skarżących - nie jest możliwa ocena, czy ich sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawcy domagając się ponownie zwolnienia od kosztów sądowych nie wykazali zmiany w sytuacji finansowej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że strona, wnosząc sprawę do Sądu, winna partycypować w kosztach postępowania (stanowiących należność publicznoprawną), a pomoc państwa przyznawana jest dopiero wówczas, gdy strona przy dołożeniu wszelkich sił i starań nie jest w stanie samodzielnie ponieść tych kosztów. Tak więc ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające może zwrócić się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II SAB/Bk 46/11). Prawo pomocy to inaczej tzw. prawo ubogich, a do takiej kategorii osób z pewnością nie można zaliczyć skarżących. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się bardzo trudną sytuacją materialną (do takich osób zalicza się bezrobotnych, osoby pozbawione środków do życia), bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko niezbędne potrzeby życiowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przez uszczerbek dla siebie, bądź rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn.. akt FZ 794/04, niepubl.). W ocenie orzekającego nie nastąpiła taka zmiana sytuacji majątkowej wnioskujących, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 8 maja 2017 r. w zakresie prawa pomocy i przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 258 § 2, postanowiono jak na wstępie.