VII SA/Wa 1801/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi D. W., M. W., M. W. i J. W. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2014 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić wniosek D. W. i M. W. o zmianę postanowienia z dnia 24 lutego 2015 r., odmawiającego przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący D. W. i M. W. w dniu 3 listopada 2014 r. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Z wniosku wynika, że wnioskodawcy wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur o łącznej wysokości 2781 zł miesięcznie. Wnioskodawcy podali, że są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] w N. o powierzchni 2488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, nieruchomości rolnej nie posiadają. Dodali, że w ich mieszkaniu nie ma ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Po zobowiązaniu wnioskodawców pismem z dnia 12 listopada 2014 r. do nadesłania dodatkowych wyjaśnień, D. W. i M. W. nadesłali do Sądu pismo, z którego wynika, że mieszkają w N. w mieszkaniu o pow. 57 m2. Skarżący wskazali, że ich emerytury są na poziomie minimum socjalnego, a wydatki związane z prowadzeniem licznych spraw administracyjnych pochłaniają jedną emeryturę. Dodali, że nie mają kont bankowych. Wnioskodawcy oświadczyli, że nikt nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, nie korzystają z pomocy dzieci, osób trzecich ani z opieki społecznej. Dodali, że J. W. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Wskazali, że M. W. również nie prowadzi działalności gospodarczej, przy czym zaznaczyli, że być może założyła działalność gospodarczą pod adresem w N., ale jeżeli zarejestrowała, to bardzo niedawno, nie osiąga jeszcze żadnych dochodów, być może, że będzie to działalność internetowa, do której też są potrzebne nakłady na opłaty czy ZUS. Wnioskodawcy dodali, że na żywność mają mniej niż 900 zł, z leków kupują tylko te ratujące życie. Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2014 r. starszy referendarz sądowy odmówił D. i M. W przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Od powyższego postanowienia skarżący złożyli sprzeciw. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, uznając, że skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z instytucji prawa pomocy. Sąd wskazał, że w złożonym formularzu skarżący podali jedynie szczątkowe informacje o stanie materialnym, dodatkowo po skierowanym do nich w trybie art. 255 ustawy wezwaniu nie udzielili informacji na temat ponoszonych comiesięcznych wydatków, co uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2015 r. oddalił zażalenie skarżących na postanowienie z dnia 24 lutego 2015 r. Skarżący D. W. i M. W. w dniu 14 października 2015 r. złożyli na urzędowym formularzu kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 5 listopada 2015 r. zobowiązano skarżących do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. D. W. i M. W. udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 27 listopada 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zauważyć przede wszystkim trzeba, że wniosek D. W. i M. W. z dnia 14 października 2015 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r., po rozpoznaniu wcześniejszego wniosku, Sąd odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W takiej sytuacji kolejny wniosek skarżących należy traktować jako wniosek o zmianę postanowienia z 24 lutego 2015 r. w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.), który to przepis stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy. Wniosek taki może być uwzględniony tylko, jeśli nastąpiła zmiana okoliczności, które stanowiły podstawę wcześniejszego orzeczenia wydanego w przedmiocie prawa pomocy, a więc wówczas, gdy nastąpiło takie pogorszenie sytuacji materialnej wnioskodawcy, które uzasadnia przyznanie prawa pomocy na podstawie art. 246 ustawy. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego przez D. W. i M. W. wniosku, ponieważ nie wykazali oni w sposób niebudzący wątpliwości, że ich aktualna sytuacja finansowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy. W treści wniosku z dnia 14 października 2015 r. D. W. i M. W. oświadczyli, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur w łącznej wysokości 2829 zł netto miesięcznie. Podali, że są współwłaścicielami działek nr [...] i nr [...] w N. o powierzchni 2488 m². Oświadczyli, iż domu, mieszkania, nieruchomości rolnej nie posiadają. Dodali, że w domu nie mają ogrzewania ani wody, nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Wymieniając wydatki skarżący wskazali, że jedną emeryturę wydają na kserokopie, listy polecone i "walkę z bezprawiem" – jest to koszt 1500 zł miesięcznie od dziesięciu lat. Pozostałe wydatki to: opłaty za prąd w wysokości 200 zł, za gaz – 60 zł, za wodę – 30 zł, telefon – 100 zł. Podali też, że koszty leczenia to kwota około 1000 zł. Z uwagi na niewystarczające przedstawienie sytuacji finansowej w złożonym wniosku, pismem z dnia 5 listopada 2015 r. zobowiązano D. W. i M. W. do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez: udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu (opłaty za prąd, gaz, telefon, wodę itp.), udokumentowanie wysokości wydatków związanych z leczeniem, oszacowanych we wniosku na kwotę 1000 zł miesięcznie. Skarżący w odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z dnia 27 listopada 2015 r. wskazali, że wydatki na energię elektryczną to kwota 300 zł, na gaz z butli – 55 zł, opłaty za telefon wynoszą 100 - 120 zł, wydatki na leczenie natomiast 100 zł, przy czym wielokrotnie nie wykupywali leków. W ocenie Sądu udzielone przez D. W. i M. W. informacje nie pozwalają na dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, bowiem nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie wysokości ponoszonych przez nich wydatków. Przypomnieć trzeba, że w formularzu skarżący oświadczyli, że na kserokopie, listy polecone i "walkę z bezprawiem" wydają 1500 zł miesięcznie od dziesięciu lat. Podkreślenia wobec tego wymaga, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 3 marca 2011 r. sygn. II OZ 130/11 Lex nr 1080416, z dnia 1 czerwca 2011 r. sygn. II FZ 234/11 Lex nr 821432). Do takich wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie można natomiast zaliczyć kosztów, jak to określili skarżący, "walki z bezprawiem", wydatków na usługi kserograficzne czy pocztowe. Dostrzec ponadto warto, że wymienione przez skarżących w formularzu wydatki (w łącznej wysokości 2890 zł) przekraczają uzyskiwane dochody (w kwocie 2829 zł), a przy tym nie zawierają jeszcze wydatków na wyżywienie, trudno zatem uznać to oświadczenie za wiarygodne. Zauważyć również należy, że pismem z dnia 5 listopada 2015 r. wezwano skarżących do udokumentowania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu. D. W. i M. W. nie nadesłali jednak żadnych dokumentów na potwierdzenie wysokości tych wydatków (wskazali jednocześnie, że opłaty za prąd wynoszą 300 zł, w formularzu wskazywali natomiast kwotę 200 zł). Należy też zwrócić uwagę na sprzeczne oświadczenia skarżących dotyczące wysokości ponoszonych przez nich kosztów leczenia. W formularzu skarżący oświadczyli, że koszty leczenia to kwota około 1000 zł. Po skierowanym do nich wezwaniu do udokumentowania tych wydatków oświadczyli w piśmie z dnia 27 listopada 2015 r., że nie zbierają rachunków. Jednocześnie w piśmie tym wskazali, że cyt.: "wydatki na leczenie są 100 zł". Mając na uwadze powołane okoliczności uznać zatem trzeba, że skarżący nie wykazali w sposób wystarczający, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego wniosku wynika, że D. W. i M. W. utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 2829 zł netto miesięcznie. Brak jest natomiast rzetelnych informacji pozwalających na ustalenie, na jakim poziomie kształtują się wydatki i koszty utrzymania wnioskodawców, w tym wydatki ponoszone w związku z utrzymaniem lokalu, w którym zamieszkują oraz wydatki związane z leczeniem. Przyznanie prawa pomocy możliwe jest natomiast wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczących sytuacji materialnej strony, zawierających przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości uzyskiwanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, a także zestawienie ponoszonych wydatków. Dopiero bowiem porównanie posiadanych przez stronę środków finansowych z ponoszonymi przez nią koniecznymi wydatkami pozwala na ustalenie, czy jest ona w stanie ponieść koszty postępowania. Podkreślenia wymaga, że do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczy jedynie ogólnikowe twierdzenie strony o trudnej sytuacji finansowej, o niskich dochodach, czy o dużych wydatkach. Przypomnieć trzeba, że z treści art. 246 ustawy wynika jednoznacznie, że wnioskodawca powinien udowodnić, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania we własnym zakresie. Strona występująca z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Na podstawie udzielonych przez D. W. i M. W. informacji nie jest natomiast możliwe dokonanie rzetelnej oceny ich sytuacji finansowej i możliwości płatniczych, nie jest też możliwe ustalenie, czy nastąpiło pogorszenie sytuacji finansowej skarżących w stosunku do sytuacji opisanej we wniosku, który został rozpoznany postanowieniem z dnia 24 lutego 2015 r. Brak jest więc podstaw do zmiany postanowienia z dnia 24 lutego 2015 r., odmawiającego skarżącym przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z powyższych względów, na podstawie art. 165 i art. 246 § 1 p.p.s.a, orzeczono jak w sentencji postanowienia