VII SA/Wa 1866/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 17 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: odmówić A. R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. A. R. reprezentowana przez H. T., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na nieaktualnym formularzu. Pismem z dnia 15 września 2016 r. wezwano skarżącą do złożenia wniosku na obecnie obowiązującym formularzu oraz do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku. W dniu 28 września 2016 r. wpłynął wniosek skarżącej złożony na prawidłowym formularzu. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że to na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 255 ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wniosek A. R. o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i stosowana jest tylko wówczas, gdy ze złożonego wniosku wynika w sposób bezsporny, że strona nie jest w stanie ponieść we własnym zakresie kosztów postępowania sądowego. W ocenie referendarza sądowego A.R. nie wykazała natomiast w sposób niebudzący wątpliwości, aby znajdowała się w takiej sytuacji. Z treści wniosku wynika, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostają dwie córki. A. R. posiada dom o powierzchni 92 m2, mieszkanie o powierzchni 44 m2 (nieruchomości te są obciążone hipotecznie i nie są wynajmowane) oraz nieruchomość rolną (2,26 ha). We wniosku wskazano, że skarżąca uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości ok. 4000 zł netto. Jako stałe wydatki wymieniono: ok. 1000 zł – czynsz, opłaty za telefon, internet, gaz, energię elektryczną; ok. 800 zł – rata kredytu hipotecznego, ok. 2000 zł – koszty utrzymania (wyżywienie, odzież, leki), ok. 200 zł – wydatki na potrzeby szkolne starszej córki. Pismem z dnia 15 września 2016 r. zobowiązano A. R. do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów (np. poprzez nadesłanie zaświadczenia pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę), - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków skarżącej związanych z utrzymaniem mieszkania (czynsz, opłaty za prąd, gaz, wodę itp.), - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych - z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na to wezwanie przy piśmie z dnia 26 września 2016 r. nadesłano faktury oraz potwierdzenia przelewów dotyczących m.in. czynszu, opłat za energię elektryczną, za gaz, telefon, rat kredytów. Zauważyć jednak trzeba, że skarżąca nie nadesłała wszystkich dokumentów, o które była wzywana pismem z dnia 15 września 2016 r. A. R. nie udokumentowała bowiem w żaden sposób wysokości uzyskiwanych dochodów. Skarżąca uchyliła się ponadto od nadesłania wyciągów z rachunku bankowego, podczas gdy to właśnie wyciągi z rachunków mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, pozwalają na określenie wielkości wpływów do budżetu domowego wnioskodawcy, a także wysokości ponoszonych wydatków i ustalenie wzajemnej relacji wpływów i obciążeń. Takie wybiórcze przedstawienie przez stronę dokumentów, w wykonaniu wezwania skierowanego w trybie art. 255 ustawy, pozbawia referendarza sądowego możliwości dokonania rzetelnej oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącej, a co za tym idzie, nie pozwala na przyznanie prawa pomocy. Warto też zauważyć, że nadesłana przy piśmie z dnia 26 września 2016 r. faktura za gaz za lokal zamieszkiwany przez skarżącą została wystawiona na nazwisko R. D. (przy czym jedna z córek skarżącej nosi nazwisko D.), co może wskazywać, że w złożonym wniosku nie wymieniono wszystkich osób prowadzących wspólne ze skarżącą gospodarstwo domowe. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez rzetelne i wiarygodne przedstawienie wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji finansowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów, wykazać, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Zauważyć jednocześnie trzeba, w związku z treścią pisma z dnia 26 września 2016 r., iż to, że oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy składane jest pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, nie pozbawia Sądu (referendarza sądowego) prawa wzywania strony do nadesłania dokumentów źródłowych, które w jego ocenie niezbędne są do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy pod kątem wypełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.