VII SA/Wa 1875/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Mirosława Kowalska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. Z. i J. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. Z. i J. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: odmówić B. Z. i J. Z. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. B. Z. i J. Z. razem ze skargą złożył na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Mocą postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 grudnia 2015 r. wnioskodawcom odmówiono przyznania prawa pomocy. Na postanowienie to został złożony sprzeciw stąd ww. postanowienie straciło moc, a sprawa o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. Z treści złożonych wniosków wynika, że skarżący posiadają budynek mieszkalny o powierzchni 48 m2, mieszkanie o powierzchni 51 m2 oraz 5 garaży murowanych o łącznej powierzchni 75 m2. We wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącymi pozostaje córka. Rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych z tytułu wynagrodzeń za pracę w łącznej wysokości 4 536 zł miesięcznie. Skarżący wymieniając w złożonym wniosku zobowiązania i stałe wydatki zaliczyli do nich: koszty leczenia – min. 800 zł, opłaty za media i za działkę – 700 zł, wydatki na opał – 400 zł, rata kredytu – 100 zł, wydatki na paliwo -100 zł, na żywność – min. 1300 zł, czesne córki za studia – 700 zł miesięcznie, koszty związane ze studiami córki (koszty dojazdów, wydatki na podręczniki, noclegi) – 500 zł. Pismami z dnia 7 października 2015 r. wezwano skarżących do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: - udokumentowanie wysokości wynagrodzenia za pracę skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków rodziny związanych z leczeniem, - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych skarżących oraz osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym - z okresu ostatnich trzech miesięcy, - udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu, oszacowanych we wniosku na kwotę 700 zł, - udokumentowanie wysokości czesnego za studia córki, - wskazanie, czy skarżący lub osoby pozostające z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochody z tytułu najmu garaży lub z tytułu najmu mieszkania o powierzchni 51 m2. Skarżący udzielili odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z dnia 18 października 2015 r. dołączając wyciągi z rachunku bankowego, kopię przekazu bankowego z wypłatą wynagrodzenia, kopie faktur, potwierdzenia opłat za faktury. Dodali, że nie uzyskują dochodów z najmu garaży i mieszkania. W sprzeciwie wskazali, że czesne za studia córki to wydatek około 700 zł. Dodali, że nie zbierali faktur i opłat za leki stąd nie mogli udokumentować tych wydatków. W mieszkaniu o pow. 51 m2 zamieszkuje rodzina wnioskodawców z małym dzieckiem, ponadto wnioskodawcy nie chcą wynająć ww. mieszkania z uwagi na obawę przed zniszczeniem przez wynajmujących i obniżeniem jego wartości. W pięciu garażach przechowują opał, rowery, narzędzia ogrodnicze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym własnym i swojej rodziny pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Jak wynika z powołanych przepisów na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Okoliczności wynikające ze złożonego wniosku nie mogą budzić wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być interpretowane na korzyść strony. Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż brak jest uzasadnienia dla przyznania B. Z. i J. Z. prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, ponieważ skarżący nie wykazali by znajdowali się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Należy zauważyć, że wnioskodawców nie można zaliczyć do osób ubogich. Posiadają oni dom oraz mieszkanie, dodatkowo pięć garaży, samochód osobowy. Oboje z wnioskodawców posiadają stały dochód, ponadto córka wnioskodawców posiada pracę za którą otrzymuje stały dochód. Łączny dochód z którego się utrzymują to 4 536 zł. netto. Dochód ten obciążony jest spłatą kredytu, którego rata w wynosi 100 zł. Do innych wydatków wnioskodawcy zaliczyli: koszty leczenia – min. 800 zł. (w uzasadnieniu formularza wskazano kwotę 1 000 - 1 500 zł), opłaty za media i za działkę – 700 zł, wydatki na opał – 400 zł, wydatki na paliwo -100 zł, na żywność – min. 1300 zł, czesne córki za studia – 700 zł miesięcznie, koszty związane ze studiami córki (koszty dojazdów, wydatki na podręczniki, noclegi) – 500 zł. Oceniając przedstawione koszty wskazać należy, że trudno uznać, że skarżący wydają comiesięcznie kwoty rzędu 800-1500 zł. na leczenie, skoro w ogóle nie udokumentowali swojego stanu zdrowia, ani poprzez nadesłanie zaświadczeń lekarskich, czy choćby kopii wypisów z pobytu w szpitalach. Sądowi nie jest wiadome na jakie schorzenia cierpią wnioskodawcy, które generują podane koszty leczenia. Nie została też podana w formularzu działka (jej wielkość) jaką posiadają wnioskodawcy, a której opłaty (w tym za media) wynoszą 700 zł. Należy pamiętać, że przy ocenie sytuacji finansowej strony bierze się pod uwagę nie tylko aktualne możliwości finansowe strony, ale też to czy potencjalnie ma możliwość osiągnięcia dochodu, a przy tym tego nie wykorzystuje (np. poprzez wynajem). Taka okoliczność w niniejszej sprawie występuje po stronie wnioskodawców. Trudno jest przyjąć za wiarygodne oświadczenie wnioskodawców, że posiadając pięć garaży, żadnego z nich nie wykorzystują na wynajem. Nawet jeżeli strona faktycznie nie wynajmowałaby żadnego z garaży, to i tak jest to okoliczność przemawiająca za odmową prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, lecz także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 kwietnia 2013 r. II FZ 158/13 LEX nr 1310045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. II OZ 222/13 LEX nr 1296872, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r. I SA/Sz 428/12 LEX nr 1212289). Należy też pamiętać, że obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych. Reasumując – biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności Sąd nie uznał wnioskodawców za osoby ubogie, które kwalifikowałyby się do przyznania prawo pomocy. Kierując się powyższą argumentacją Sąd postanowił na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.