VII SA/Wa 1944/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Maciej Majewski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] w G. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] w G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić Stowarzyszeniu [...] w G. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na formularzu PPF wniosek Stowarzyszenia [...] w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż ww. Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Prowadzi działalność społeczną, która opiera się na aktywności członków. W uzasadnieniu wskazało, że nie posiada dochodów i nie prowadzi działalności generującej dochody. Działa wśród ludzi którzy nie są zamożni, podejmuje działania na rzecz społeczności lokalnej i środowiska naturalnego. Członkami Stowarzyszenia są osoby bezrobotne, pracujące w fabrykach na stanowiskach robotniczych, nie ma wśród członków Stowarzyszenia osób będących przedsiębiorcami czy urzędnikami. Stowarzyszenie nie posiada kont bankowych, środków trwałych i majątku. Innych danych dotyczących sytuacji materialnej Stowarzyszenia w formularzu PPPr nie wskazano. Na wezwanie Sądu Stowarzyszenie w piśmie z dnia 12 listopada 2014 r., dodatkowo wskazało, że liczy aktualnie 7 członków, nie ustaliło żadnych stałych, ani okresowych składek członkowskich. Składki zbierane są na konkretne cele i są to przede wszystkim koszty listów i opłat za odpisy dokumentów. Stowarzyszenie w związku z tym czerpie środki finansowe na działalność ze składek członkowskich. W ciągu ostatniego roku koszty działalności wynosiły około 5 zł. miesięcznie. Do ww. pisma załączono kopię Regulaminu działania Stowarzyszenia z którego wynika, że działalność opiera się na pracy społecznej członków, a środki na działalność może uzyskiwać ze składek członkowskich. W sprawie zważono, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej bądź jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zasadą jest, że każdy wnoszący sprawę do Sądu zobowiązany jest ponosić koszty sądowe, a tylko faktyczny brak możliwości finansowych może skutkować zwolnieniem od ich ponoszenia. Należy więc zaznaczyć, że chodzi o taką sytuację finansową, która obiektywnie nie daje możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy nastąpić może w przypadku wykazania, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Biorąc pod uwagę ww. okoliczności i sytuację majątkową Stowarzyszenia [...] w G. uznać należy, iż nie jest uzasadnione jest przychylenie się do wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę pomocy udzielonej przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu np. z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, a zwolnienia od ich uiszczenia stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania środków finansowych w przewidziany prawem sposób. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, jednakże nie gwarantuje wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.). Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, braku stałej składki członkowskiej, w rezultacie nie osiągające żadnego dochodu, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Skarżące w niniejszej sprawie Stowarzyszenie prowadząc swoją działalność powinno zgromadzić odpowiednią kwotę pieniężną pochodzącą przede wszystkim ze składek członkowskich, tym bardziej, że w Regulaminie działania posiada zapis że działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze składek członkowskich, a dopiero jeżeli ta forma pozyskania środków okaże się niewystarczająca, powinno szukać pomocy finansowej chociażby poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z tego względu Stowarzyszenie powinno zapewnić odpowiednie środki na utrzymanie i bieżącą działalność przede wszystkim we własnym zakresie. Koszty sądowe, mają równorzędny charakter z innymi bieżącymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot i powinny zostać pokryte z bieżących dochodów, tym bardziej, że do regulaminowej działalności Stowarzyszenia należy też występowanie w postępowaniach sądowoadministracyjnych, które z zasady wymagają uiszczenia wpisu sądowego. W okolicznościach niniejszej sprawy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych (wpis sądowy wynosi w sprawie 200 zł.), a organizacja nie ustanawiając w ogóle składek członkowskich, sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy udzielenia pomocy prawnej. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354). W związku z powyższym orzeczono, jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.