VII SA/Wa 1991/11

Referendarz sądowy - Katarzyna Pakuła - Getka Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 kwietnia 2012 r. po rozpoznaniu wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej postanawia: odmówić D. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym ustanowienia radcy prawnego. W dniu 1 marca 2012 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy D. S., w którym wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Zarządzeniem z dnia 9 marca 2012r. wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wyjaśnienia wpłynęły do Sądu w dniu 26 marca 2012 r. W niniejszej sprawie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże , że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Żądanie ustanowienia radcy prawnego jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ww. ustawy.) Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie (przykładowo do takich osób można zaliczyć osoby bezrobotne), które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04; LEX nr 393645) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Opłaty sądowe, do których zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia". Wskazać należy, iż zgodnie z tezą postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 października (I SA/KR 1047/08,: LEX nr 507289) " W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia". Odnosząc powyższe do przedstawionej sprawy uznano, że wnioskodawca nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką i synem. Podał, że posiada dom mieszkalny o pow. 120 m ² oraz nieruchomość rolną o pow. 14 ha. Z nadesłanych wyjaśnień wynika, że wnioskodawca z rodziną utrzymuje się z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej tj. Zakład [...]. Podał, że w ostatnich trzech miesiącach nie uzyskał dochodu lecz poniósł stratę w wysokości 196.358,99 złotych. Wnioskodawca oświadczył, że jest zadłużony w bankach na kwotę 1.441.323,40 złotych ( jeden milion czterysta czterdzieści jeden tysięcy trzysta dwadzieścia trzy złote czterdzieści groszy) i miesięczna rata spłaty zadłużenia wynosi 32.000,00 złotych. Wskazał, że stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu wynoszą 2.870,00 złotych w tym w szczególności: opłata za gaz w wysokości 200,00 złotych, opłata za energię w wysokości 220,00 złotych, opłata za telefon 150,00 złotych, opłata za wodę 100,00 złotych, podatek od nieruchomości 2.200,00 złotych. Skarżący podał, że na bieżące potrzeby życia codziennego wydaje kwotę około 2.200,00 złotych miesięcznie. Dodał, że ponosi również koszty na edukację dzieci w wysokości 500,00 złotych miesięcznie. Wnioskodawca oświadczył, że z posiadanych nieruchomości rolnych dochodów nie uzyskuje, dopłat do posiadanych nieruchomości rolnych nie posiada, nie posiada również inwentarza żywego ani pojazdów mechanicznych. Nie uzyskuje także pomocy ze strony rodziny. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzono, że wnioskodawca jest w stanie samodzielnie pokryć koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru bez spowodowania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Podkreślić bowiem należy, iż instytucja prawa pomocy może mieć zastosowanie jedynie wobec osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej zaspokojenie bieżących potrzeb. Analizując sytuację majątkową wnioskodawcy uznano, że do takich osób niewątpliwie nie można go zaliczyć. Podkreślić należy, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w dużych rozmiarach, o czym świadczą dane wynikające z rachunku zysków i strat. Przychody netto z prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej za rok 2009 r. wyniosły 27.531137,14 złotych, za rok 2010 r. 4.408087,10 złotych. Wprawdzie wnioskodawca oświadczył, że w ostatnich trzech miesięcy poniósł stratę w wysokości 196 358,99 złotych miesięcznie, jednakże nie jest to okoliczność, która pozwala na miarodajną ocenę sytuacji finansowej strony. Zaznaczyć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowych nadwyżek kosztów nad przychodami nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 549/11 Centralna Baza Orzeczeń). O tym, że wnioskodawca nie należy do osób ubogich, świadczy wysokość ponoszonych przez niego miesięcznych wydatków na utrzymanie domu, bieżące potrzeby życia codziennego, edukację dzieci. Po podsumowaniu wydatki te wynoszą 5.570,00 złotych miesięcznie. Nadto wnioskodawca podał, że jest zadłużony w bankach na kwotę 1.441.323,40 złotych i miesięczna rata spłaty kredytu wynosi 32.000,00 złotych. Zaciągnięte zobowiązania finansowe świadczą o tym, że skarżący posiada zdolność kredytową. Obowiązek zaś spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). O możliwościach płatniczych świadczy także fakt, że wnioskodawca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą i nie zaprzestał prowadzenia działalności z uwagi na złą sytuację finansową. Nadto, wnioskodawca dysponuje majątkiem nieruchomym w postaci domu jednorodzinnego o pow. 120 m ² oraz nieruchomości rolnej o pow. 14 ha . Posiadanie majątku zwłaszcza gruntów z których można pobierać pożytki również wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Biorąc pod uwagę powyższe uznano, że w opisywanej sprawie brak jest przesłanki do przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ocenie referendarza sądowego wnioskodawca prowadząc działalność gospodarczą ma realną możliwość zgromadzenia środków finansowych na ustanowienie radcy prawnego z wyboru, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej wyżej ustawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ww. ustawy orzeczono, jak w sentencji postanowienia.