VII SA/Wa 2010/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. W. i M. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 21 marca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. W., M.W., J. W. i M. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 21 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił D. W. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W powyższym postanowieniu starszy referendarz sądowy wskazał, że skarżący D. W. i M. W. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Starszy referendarz sądowy uznał, że brak jest uzasadnienia dla przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy, ponieważ skarżący nie wykazali w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, która uprawniałaby do skorzystania z tej instytucji. Skarżący w złożonym wniosku wskazali bowiem, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe i utrzymują się z dochodów uzyskiwanych z tytułu emerytur i dodatku pielęgnacyjnego w łącznej wysokości 3047 zł netto miesięcznie. Skarżący oświadczyli, że są współwłaścicielami działek nr [...] i [...] w N., natomiast domu, mieszkania, innych nieruchomości nie posiadają. Dodali, że nikt z nimi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego cyt.: "z uwagi na to, że nasz dom i mieszkanie nie jest mieszkaniem bowiem mafia gruntowo budowlana pozbawiła nas wody zimnej i ogrzewania etażowego". Wymieniając wydatki skarżący oświadczyli, że koszty utrzymania mieszkania wynoszą 500 zł miesięcznie, na leki wydają około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody z emerytury, koszty postępowań sądowych to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Starszy referendarz sądowy wskazał, że pismem z dnia 20 października 2016 r., na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwano D. W. i M. W. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku, m.in. poprzez: wskazanie, gdzie zamieszkują oraz jaki tytuł prawny posiadają do mieszkania/domu, w którym przebywają; podanie stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny i z utrzymaniem mieszkania; podanie, jakie nieruchomości skarżący posiadają; wskazanie, czy otrzymują pomoc od dzieci, rodziny, znajomych, organizacji społecznych; wskazanie, czy pod adresem zamieszkania wnioskodawców prowadzona jest działalność gospodarcza w postaci firmy U. oraz firmy J.; podanie, czy J. W. i M. W. zamieszkują wspólnie z wnioskodawcami; nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość aktualnie otrzymywanych świadczeń emerytalnych; nadesłanie wyciągu z rachunku bankowego wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwano skarżących ponadto do wskazania, jakiej wielkości wybudowali dom, o którym piszą w skardze z dnia 8 lutego 2013 r. w sprawie VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13), z jakich środków dom ten został wybudowany i na jakiej działce się znajduje. D. W. i M. W. w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. wskazali, że J. W. i M. W. nie prowadzą z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, bowiem skarżący nie mają w mieszkaniu wody zimnej i ogrzewania etażowego. Podnieśli, że wysokość ich emerytur jest znana Sądowi, a oświadczenia składane są pod rygorem odpowiedzialności karnej. Oświadczyli, że J. W. nie prowadzi żadnej firmy transportowej od ponad 20 lat. M. W. "ma wprawdzie założoną działalność gospodarczą internetową, ale nie ma pieniędzy na jej uruchomienie w lokalu. Z internetowej działalności nie ma dochodów". W ocenie referendarza sądowego na podstawie informacji udzielonych przez skarżących w treści wniosku oraz pisma z dnia 16 listopada 2016 r. nie jest możliwe ustalenie ich rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych, bowiem wnioskodawcy w sposób lakoniczny umotywowali swoje żądanie, a ponadto nie dostarczyli dokumentów wymienionych w wezwaniu z dnia 20 października 2016 r. i nie wyjaśnili kwestii istotnych dla rozpoznania niniejszego wniosku. Starszy referendarz sądowy wskazał, że D. W. i M. W. uzyskują stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3047 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Do wydatków skarżący zaliczyli koszty utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wydatki na leki wynoszące około 800 zł. Wskazali też, że koszty postępowań administracyjnych przewyższają ich dochody z emerytury, koszty postępowań sądowych to ponad 1000 zł miesięcznie od 2003 roku. Starszy referendarz sądowy podkreślił, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotna jest wyłącznie kwota ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania, a więc kosztów wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania, a do takich wydatków niezbędnych nie można zaliczyć wydatków związanych z postępowaniami administracyjnymi czy sądowymi. Starszy referendarz sądowy wskazał, że do wydatków uznawanych za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb, które mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi, należą m.in. koszty utrzymania mieszkania czy wydatki na leki. Starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że skarżący wprawdzie oświadczyli, że wydatki te wynoszą odpowiednio 500 zł oraz około 800 zł miesięcznie, jednakże w żaden sposób ich nie udokumentowali. Ponadto skarżący nie ustosunkowali się w żaden sposób m.in. do zawartego w piśmie z dnia 20 października 2016 r. wezwania do nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy. Starszy referendarz sądowy zwrócił również uwagę, że w złożonym wniosku skarżący oświadczyli, że oprócz dwóch działek nr [...] i [...] w N. nie posiadają żadnych innych nieruchomości, natomiast z treści skargi D. W. i M. W. z 8 lutego 2013 r. w sprawie sygn. VII SA/Wa 2850/14 (poprzednia sygnatura VII SA/Wa 504/13) wynika, że skarżący wybudowali dom. Potwierdzeniem powyższej okoliczność jest w ocenie starszego referendarza sądowego pismo z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie sygn. VII SA/Wa 1357/15, w którym D. W. i M. W. wskazali, że dom jest budowany przez dzieci wnioskodawców i całą rodzinę własną pracą, za wyjątkiem prac wymagających fachowców. Zdaniem starszego referendarza sądowego skarżący nie wykazali, iż znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i spełniają przesłanki określone w art. 246 ustawy. Informacje udzielone przez D. W. i M. W. w treści wniosku oraz w piśmie z dnia 16 listopada 2016 r. są bardzo ogólnikowe, niepełne, na ich podstawie nie sposób ustalić bezspornie stanu majątkowego i sytuacji finansowej skarżących, co powoduje, że nie jest możliwe uwzględnienie wniosku skarżących i przyznanie im prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego postanowienia złożyli D. i M. W. wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżących postanowienie jest niesprawiedliwie i pozbawia skarżących prawa do obrony, prawa do wyroku i prawa do prawdy materialnej. Skarżący zarzucili, że Sąd i referendarz sądowy nie chcą przyznać pomocy do żadnej sprawy i chronią nadużycie i przekraczanie uprawnień GUNB w Warszawie. W ocenie skarżących Sąd i referendarz sądowy uporczywie ich dyskryminują i pozbawiają prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Wykładnia ustawowego określenia "gdy osoba tak wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca go do przyznania prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w przepisie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II OZ 43/15). W niniejszej sprawie zasadnie starszy referendarz sądowy uznał, że skarżący nie udzielili w sposób pełny i wyczerpujący odpowiedzi na skierowane do nich wezwanie, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i niebudzącej wątpliwości oceny rzeczywistej sytuacji finansowej skarżących. Przypomnieć należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W przypadku, gdy Sąd/referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Sąd podzielił stanowisko starszego referendarza sądowego, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącym prawa pomocy. D. W. i M. W. uzyskują bowiem stałe dochody z tytułu emerytur w łącznej wysokości 3047 zł netto miesięcznie, przy czym nie mają innych osób na utrzymaniu. Wydatki skarżących sprowadzają się do kosztów utrzymania mieszkania w wysokości 500 zł miesięcznie oraz wydatków na leki około 800 zł. Jednocześnie należy wskazać, że podawane przez skarżących wydatki na postępowania administracyjnego w kwocie 1000 zł miesięcznie nie mogą zostać uznane za konieczne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Do takich wydatków należy zaliczyć bowiem koszty wyżywienia, ubrania, leczenia i zamieszkania, a nie wydatki związane z postępowaniami administracyjnymi czy sądowymi. Wobec powyższego, kontrolując zaskarżone sprzeciwem postanowienie Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie odmówił przyznania D. W. i M. W. prawa pomocy. Jedynie wykazanie – zgodnie z wymogiem art. 246 § 1 p.p.s.a. – zasadności przyznania prawa pomocy, czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że wnioskodawcy nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, mogłoby prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Prawidłowo starszy referendarz sądowy przyjął, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.