VII SA/Wa 2014/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Kowalska, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Protokolant Ref. staż. Piotr Czyżewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011r. sprawy ze skargi A. N. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lipca 2011r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia postanawia: skargę odrzucić Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej Prezes KRUS) postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. znak [...] na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 5a ust. 4 i ust. 7 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), po rozpoznaniu zażalenia A. N. na postanowienie tego organu z dnia [...] czerwca 2011 r. znak [...], odmówił przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o kwocie należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za rok 2010. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 14.07.2011 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie z dnia [...].06.2011 r. Do wniosku dołączył zaświadczenie lekarskie z dnia 11.07.2011 r. Organ podał, iż zgodnie z treścią art. 5a ust. 4 ww. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik lub domownik prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą lub współpracujący przy prowadzeniu tej działalności podlegający ubezpieczeniu, obowiązany jest złożyć zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego Kasie do dnia 31 maja każdego roku podatkowego. Powyższy termin wskazuje bowiem czas, w jakim podmiot zobowiązany jest dokonać czynności (złożyć zaświadczenie), której dokonanie w tym czasie pozostawi prawo podmiotu (podleganie ubezpieczeniu) w stanie niezmiennym, zaś niedokonanie spowoduje wygaśnięcie prawa, co w niniejszej sprawie nastąpiło na podstawie decyzji z dnia [...].06.2011 r. Prezes KRUS stwierdził, że na podstawie art. 5a ust. 7 termin złożenia zaświadczenia może zostać przywrócony na wniosek zainteresowanego rolnika lub domownika, jeżeli udowodni, że niezachowanie terminu nastąpiło wskutek zdarzeń losowych. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji to na stronie ciąży obowiązek uwiarygodnienia, poprzez przedstawienie stosownej argumentacji, że dochowała ona należytej staranności, jednakże dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od osoby zainteresowanego i istniejącej przez cały czas, aż do wniesienia wniosku. Okolicznością wskazującą na brak winy mogą być takie zdarzenia faktyczne, jak np.: przerwa w komunikacji, nagła choroba niepozwalająca na wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący powołał się na zdarzenie losowe w postaci choroby i niemożność dostarczenia zaświadczenia o podatku należnym w ustawowym terminie. Na poparcie powyższego przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 11.07.2011 r. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy organ uznał, iż naruszenie przez rolnika terminu do złożenia zaświadczenia oraz okoliczności faktycznie towarzyszące temu naruszeniu nie dają podstaw do przywrócenia terminu. Jednocześnie organ poinformował, że sprawa odwołania od decyzji nr [...] w sprawie ustania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników została skierowana do Sądu Okręgowego w [...]. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł A. N. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 5a ust. 4 i 7 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zdaniem skarżącego, błędna wykładnia ww. przepisów sprowadza się do tego, że organ niewłaściwie zinterpretował kwestię udowodnienia niezachowania terminu do złożenia zaświadczenia o kwocie należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za poprzedni rok podatkowy. Skarżący stwierdził, iż art. 5a ust. 7 cytowanej ustawy stanowi, że można udowodnić niezachowanie terminu zdarzeniami losowymi. W przedmiotowej sprawie takim zdarzeniem losowym była depresja i lęki trwające od połowy maja, z powodu których skarżący nie był w stanie załatwiać spraw urzędowych. Skarżący wyjaśnił, że na powstanie choroby miały wpływ dochody z działalności gospodarczej rolniczej i pozarolniczej. Podniósł, iż pozarolniczą działalność gospodarcza za 2010 r., co wynika ze złożonego przy wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenia z Urzędu Skarbowego, nie wykazała żadnego dochodu. Ponadto, zgodnie z zaświadczeniem lekarza psychiatry z dnia 20 czerwca 2011 r., u skarżącego nasiliły się objawy depresyjno - lękowe, a z zaświadczenia z dnia 27 czerwca 2011 r. i 11 lipca 2011 r. wynika, że od połowy maja skarżący był niezdolny do pracy i załatwiania spraw urzędowych. Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 k.p.a. Stwierdził, iż zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodnie z rzeczywistością Zdaniem skarżącego, do naruszenia art. 7 k.p.a. doszło wskutek błędnego i niewłaściwego zintepretowania zaświadczeń lekarskich. Skarżący zaznaczył, że organ nie wyjaśnił przyczyn, z jakich nie uznał składanych przez niego zaświadczeń i dlaczego odmówił im mocy dowodowej. Zarzucił, że naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. polega w niniejszej sprawie na rozpatrzeniu w sposób niewyczerpujący materiału dowodowego sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. określa kognicję sądów administracyjnych, wskazując katalog aktów prawnych i czynności z zakresu administracji publicznej, które mogą być przedmiotem skargi. Stosownie do treści tego przepisu, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 -4a oraz w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) zostały poddane przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Istnieją bowiem od tej zasady wyjątki, mające swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej. Z treści art. 180 § 1 k.p.a. wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej usus), która w art. 83 ust. 2 ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291, dalej ussr), w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym także te, dotyczące emerytur z ubezpieczenia rolników indywidualnych i członków rodzin, należą do właściwości sądów powszechnych (art. 4778 w zw. z art. 476 § 2 i 4 Kodeksu postępowania cywilnego), tym samym w ich zakresie wyłączona została droga sądowo- administracyjna. Z kolei kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach wyszczególnionych w przepisie art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. Wśród nich nie ma spraw związanych z ubezpieczeniem społecznym rolników indywidualnych, jak również członków ich rodzin. Ponieważ sprawy dotyczące emerytur z ubezpieczenia społecznego rolników nie podlegają kognicji sądu administracyjnego, to również środki zaskarżenia od innych rozstrzygnięć wydawanych przez organ rentowy, w tym skargi na postanowienia Prezesa KRUS o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zaświadczenia - jako pozostające w bezpośrednim związku z decyzją merytoryczną - należą do właściwości rzeczowej właściwych sądów powszechnych (sądów ubezpieczeń społecznych). Pogląd taki, zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 318/07, w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. W odniesieniu do decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie sąd powszechny. Zauważyć bowiem należy, że wyjątki co do trybu zaskarżania decyzji organu rentowego zostały w sposób enumeratywny ustalone w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, lecz przysługuje prawo złożenia wniosku do organu rentowego o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. Zgodnie zatem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., kontroli sądownictwa administracyjnego podlega decyzja organu rentowego przyznająca świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzja odmawiająca przyznania takiego świadczenia, a także decyzja w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Od pozostałych decyzji przysługuje prawo wniesienia odwołania do sądu powszechnego (wyrok NSA z dnia 14.11.2008 r., sygn. akt II GSK 487/08; LEX nr 536811). Art. 83 ust. 1 ustawy zawiera bowiem jedynie przykładowy otwarty katalog spraw, w których organ rentowy ma kompetencje do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach, na co wskazuje zwrot "w szczególności". Jednocześnie Sąd stwierdza, iż brak pouczenia strony o terminie i sposobie zaskarżenia, czy też w tym zakresie błędne pouczenie, mogą stanowić podstawę wniosku strony o przywrócenie uchybionego w sposób niezawiniony terminu do zaskarżenia orzeczenia. W przedmiotowej sprawie Prezes KRUS w zaskarżonym postanowieniu nieprawidłowo pouczył skarżącego o przysługującym mu prawie do złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, lecz stosownie do art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Przepis ten nie stwarza jednak podstaw do rozpoznania skargi w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.