VII SA/Wa 2032/15

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: odmówić R. M. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. R. M. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 2963 zł netto miesięcznie. Do wydatków R. M. zaliczył: opłaty za mieszkanie – około 500 – 600 zł, wydatki na jedzenie, środki higieniczne – około 800 – 1000 zł, wydatki na dojazdy do pracy i uczelni – ok. 200 zł, wydatki związane ze studiami – 100 – 200 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że [...] Sp. z o.o. odcięła mu ogrzewanie, w związku z tym zmuszony jest ponosić bardzo wysokie koszty ogrzewania mieszkania – jest to kwota około 1000 zł miesięcznie. Pismem z dnia 13 stycznia 2016 r. wezwano R. M. do uzupełnienia danych przedstawionych w złożonym wniosku. Skarżący udzielił odpowiedzi na ww. wezwanie pismem z 30 stycznia 2016 r. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199). Zatem prawo pomocy jako instytucja stanowiąca odstępstwo od tej generalnej reguły winno być stosowane jedynie w przypadkach, w których ze złożonego wniosku wynikać będzie w sposób bezsporny, że zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy przy tym podkreślić, że na osobie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa powinność udowodnienia - na co wskazuje użyty w art. 246 ustawy zwrot: "wykaże" - że sytuacja finansowa uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być zatem sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do pełnej oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 255 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Ze złożonego przez R. M. wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 2963 zł netto miesięcznie, nie ma innych osób na utrzymaniu. Na podstawie art. 255 ustawy, pismem z dnia 13 stycznia 2016 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia, w terminie 7 dni, danych zawartych w złożonym wniosku, poprzez udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania (czynsz, opłaty za prąd, gaz, wodę itp.), w tym wydatków związanych z ogrzewaniem mieszkania oraz nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego / rachunków bankowych skarżącego - z okresu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. wezwanie R. M. przy piśmie z dnia 30 stycznia 2016 r. nadesłał faktury oraz potwierdzenia przelewów dotyczących czynszu i opłat eksploatacyjnych, opłat za energię elektryczną, za wodę, za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Oświadczył, że nie posiada rachunków za zużycie gazu, ponieważ kupuje butle z gazem w cenie około 55 zł za sztukę i nie pomyślał o zachowaniu paragonów. Gazu zużywa w zależności od pogody, koszt waha się od 800 zł do 1375 zł miesięcznie. Odnosząc się do wezwania z dnia 13 stycznia 2016 r. w zakresie dotyczącym nadesłania wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, R. M. nadesłał trzy wydruki komputerowe dotyczące wpływu wynagrodzenia za pracę na konto skarżącego (w wysokości 2990,96 zł) oraz wydruk wskazujący saldo rachunku na dzień 30 stycznia 2016 r. (826 zł). Jednocześnie w piśmie z 30 stycznia 2016 r. skarżący oświadczył, że pełny wyciąg z konta jest płatny i naraża go na ponoszenie dodatkowych opłat, na które w aktualnej sytuacji skarżącego nie stać. Warto wobec tego zauważyć, że jak wynika z art. 728 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, bank jest obowiązany przesyłać posiadaczowi rachunku bankowego co najmniej raz w miesiącu bezpłatnie wyciąg z rachunku z informacją o zmianach stanu rachunku i ustaleniem salda, chyba że posiadacz rachunku wyraził pisemnie zgodę na inny sposób informowania o zmianach stanu rachunku i ustaleniu salda. Zauważyć jednocześnie trzeba, że - jak wynika z nadesłanych przez skarżącego wydruków komputerowych dotyczących wybranych operacji na koncie posiadanym w Banku [...] - skarżący korzysta z usług bankowości elektronicznej [...], a to umożliwia mu samodzielne wygenerowanie i wydrukowanie dowolnych wyciągów z rachunku bankowego. Nawet zatem jeżeli w odniesieniu do skarżącego zachodziłby wyjątek od zasady określonej w art. 728 Kodeksu cywilnego i bank nie miałby obowiązku bezpłatnego przesyłania skarżącemu wyciągów z rachunku bankowego, to i tak R. M. miał możliwość dostarczenia żądanych wyciągów z rachunku w odpowiedzi na skierowane do niego w trybie art. 255 ustawy wezwanie z dnia 13 stycznia 2016 r., po uprzednim samodzielnym ich wydrukowaniu. Uchylenie się przez skarżącego od nadesłania pełnych wyciągów z rachunku bankowego, obrazujących stan środków na koncie i ich przepływ, a zamiast tego nadesłanie jedynie potwierdzenia wysokości salda i potwierdzeń wybranych operacji, nie pozwala na zorientowanie się w rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego, a co za tym idzie, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Podkreślić bowiem trzeba, że to właśnie wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy. Analiza wyciągów z rachunków bankowych pozwala nie tylko na określenie wielkości wpływów do budżetu domowego wnioskodawcy, ale także wysokości wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie i ustalenie wzajemnej relacji wpływów i obciążeń. Nienadesłanie przez R. M. wyciągów z rachunku bankowego pozbawia referendarza sądowego możliwości dokonania rzetelnej oceny rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego. Przypomnieć w tym miejscu warto, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem poprzez dokładne i rzetelne przedstawienie w złożonym wniosku wszelkich informacji niezbędnych do oceny jej sytuacji majątkowej, a także poprzez złożenie stosownych dokumentów wykazać, że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd/ referendarz sądowy w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i finansowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 ustawy, podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności dotyczących jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładanie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że niedopełnienie przez stronę w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 31 stycznia 2013 r. I OZ 51/13 LEX nr 1273885, z 19 grudnia 2012 r. II FZ 1036/12 LEX nr 1240482, z 14 marca 2013 r. II FZ 92/13 LEX nr 1302897, z 4 lipca 2013 r. I OZ 546/13 LEX nr 1345177). Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).